Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε στις 25 Μαρτίου ψήφισμα που χαρακτηρίζει το δουλεμπόριο Αφρικανών ως το «βαρύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» και ζητά αποζημιώσεις.
Κατά την ψηφοφορία στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, 123 χώρες ψήφισαν υπέρ, ενώ μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και η Αργεντινή καταψήφισαν.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ολλανδία — χώρες που είχαν σημαντική εμπλοκή στο δουλεμπόριο κατά τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα — συγκαταλέγονταν στις 52 που απείχαν. Τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης, σε αντίθεση με εκείνα του Συμβουλίου Ασφαλείας, δεν είναι νομικά δεσμευτικά.
Το ψήφισμα, που κατατέθηκε από την Γκάνα, αναφέρει ότι το δουλεμπόριο Αφρικανών και το σύστημα δουλείας που βασιζόταν σε φυλετικά κριτήρια εις βάρος των Αφρικανών συνιστούν το βαρύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, επισημαίνοντας ότι τα αιτήματα για αποζημιώσεις αποτελούν συγκεκριμένο βήμα για την αποκατάσταση ιστορικών αδικιών εις βάρος των Αφρικανών και των ανθρώπων αφρικανικής καταγωγής.
Ο πρόεδρος της Γκάνας, Τζον Ντραμάνι Μαχάμα, που συνέβαλε στη διαμόρφωση του ψηφίσματος, ανέφερε ότι εκτιμάται πως περίπου 13 εκατομμύρια άνδρες, γυναίκες και παιδιά από την Αφρική υποδουλώθηκαν κατά τη διάρκεια αρκετών αιώνων.
Στο κείμενο επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, τα κράτη φέρουν ευθύνη για διεθνώς παράνομες πράξεις και έχουν την υποχρέωση να παύσουν την πράξη εφ’ όσον συνεχίζεται, να παράσχουν κατάλληλες διαβεβαιώσεις και εγγυήσεις μη επανάληψης όπου απαιτείται, και να προβούν σε πλήρη αποκατάσταση της ζημίας, η οποία μπορεί να λάβει τη μορφή αποκατάστασης, αποζημίωσης ή ικανοποίησης, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό.
Ο αναπληρωτής πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Νταν Νεγκρέα, δήλωσε πριν από την ψηφοφορία ότι το κείμενο του ψηφίσματος είναι εξαιρετικά προβληματικό σε πολλαπλά επίπεδα, επισημαίνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αναγνωρίζουν νομικό δικαίωμα σε αποζημιώσεις για ιστορικές πράξεις που δεν ήταν παράνομες σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο κατά τον χρόνο που συνέβησαν. Προσέθεσε δε ότι οι ΗΠΑ αντιτίθενται έντονα στην προσπάθεια του ψηφίσματος να ιεραρχήσει τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τονίζοντας ότι η άποψη πως ορισμένα τέτοια εγκλήματα είναι λιγότερο σοβαρά από άλλα υποβαθμίζει αντικειμενικά τον πόνο αμέτρητων θυμάτων και επιζώντων άλλων φρικαλεοτήτων στην ιστορία. Όπως σημείωσε, οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να υπενθυμίσουν εκ νέου πως ο ΟΗΕ υπάρχει για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας και όχι για την προώθηση στενών επιμέρους συμφερόντων και πολιτικών, τη θέσπιση εξειδικευμένων διεθνών ημερών ή τη δημιουργία νέων, δαπανηρών υποχρεώσεων συνεδριάσεων και αναφορών.
Η Βρετανική Αυτοκρατορία είχε έντονη εμπλοκή στο δουλεμπόριο. Το Ηνωμένο Βασίλειο ψήφισε νόμο για την κατάργηση του δουλεμπορίου το 1807, ωστόσο, σύμφωνα με το βρετανικό Κοινοβούλιο, οι σκλάβοι στις αποικίες (με εξαίρεση περιοχές υπό τη διοίκηση της Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών) δεν απελευθερώθηκαν έως το 1838, και αυτό μόνο αφότου αποζημιώθηκαν οι ιδιοκτήτες τους και όχι οι ίδιοι οι σκλάβοι.
Την περίοδο εκείνη, το Ηνωμένο Βασίλειο δανείστηκε 20 εκατομμύρια λίρες — ποσό που αντιστοιχεί σε 2,2 δισεκατομμύρια λίρες το 2026 — για να αποζημιώσει τους ιδιοκτήτες σκλάβων, με το χρέος να εξοφλείται το 2014.
Ο Τζέιμς Καριούκι, επιτετραμμένος της βρετανικής αποστολής στον ΟΗΕ, ανέφερε σε δήλωσή του στις 25 Μαρτίου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επανειλημμένα αναγνωρίσει την αποτρόπαια φύση της δουλείας και του διατλαντικού δουλεμπορίου, το οποίο προκάλεσε ανείπωτη βλάβη και δυστυχία σε εκατομμύρια ανθρώπους επί πολλές δεκαετίες, προσθέτοντας ότι οι φρικαλεότητές του ήταν βαθιές και η κληρονομιά του εξακολουθεί να αφήνει βαθιά τραύματα μέχρι σήμερα. Παρατήρησε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο διαφωνεί με βασικές θέσεις του κειμένου και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να το υπερψηφίσει, και τόνισε ότι δεν πρέπει να δημιουργείται ιεράρχηση ιστορικών φρικαλεοτήτων, επισημαίνοντας πως καμία από τις αναγνωρισμένες πηγές του Διεθνούς Δικαίου, όπως ορίζονται στο άρθρο 38 του Καταστατικού του Διεθνούς Δικαστηρίου, δεν προσδιορίζει απαγόρευση της δουλείας και του δουλεμπορίου πριν από τον 20ό αιώνα.
Και τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης απείχαν από την ψηφοφορία, με την αναπληρώτρια πρέσβη της Κύπρου στον ΟΗΕ, Γαβριέλλα Μιχαηλίδου, να δηλώνει εκ μέρους της ΕΕ ότι το ψήφισμα περιλαμβάνει μια ανισόρροπη ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων.
Ο Μαχάμα, ο οποίος εξελέγη το 2024, επεσήμανε ότι η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε κατά την Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων της Δουλείας και του Διατλαντικού Δουλεμπορίου. Πριν από την ψηφοφορία, ανέφερε ότι το ψήφισμα λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στη λήθη, προσθέτοντας ότι πρέπει να καταγραφεί πως οι χώρες έπραξαν το σωστό για τη μνήμη των εκατομμυρίων που υπέστησαν την ταπείνωση της δουλείας.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος πρόκειται να αποχωρήσει από τη θέση του εντός του έτους, δήλωσε ότι χαιρετίζει τα βήματα ορισμένων χωρών να ζητήσουν συγγνώμη για τον ρόλο τους στην πρακτική της δουλείας, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι απαιτούνται πολύ πιο τολμηρές ενέργειες από πολύ περισσότερα κράτη, συμπεριλαμβανομένων δεσμεύσεων για σεβασμό της κυριότητας των αφρικανικών χωρών επί των φυσικών τους πόρων.
Του Chris Summers
Με πληροφορίες από το Associated Press
