Πριν από λίγους μήνες, ένα 13χρονο κορίτσι ήρθε στο ιατρείο μου με χρόνιους πόνους στο στομάχι, πονοκεφάλους, κακό ύπνο και συνεχή ανησυχία. Η μητέρα της είχε δοκιμάσει τα πάντα· είχε αποκλείσει τη γλουτένη, είχε προσαρμόσει το σχολικό διάβασμα, είχε προσθέσει συμπληρώματα, όμως τίποτα δεν φαινόταν να ηρεμεί την κόρη της.
Όταν τη ρώτησα πώς είναι μια τυπική μέρα, η εικόνα ήταν οδυνηρά γνώριμη. Ξυπνούσε πριν από τις 6 το πρωί, έτρεχε στο σχολείο για οκτώ ώρες συνεχούς ακαδημαϊκής πίεσης, έπειτα πήγαινε κατευθείαν σε εξωσχολικές δραστηριότητες και στη συνέχεια έπεφτε με τα μούτρα στις εργασίες μέχρι τις 9 ή τις 10 το βράδυ. Καθόταν μπροστά σε οθόνες μέχρι την ώρα του ύπνου. Ουσιαστικά, δεν υπήρχε ποτέ πραγματική ανάπαυλα. Το νευρικό της σύστημα δεν είχε καμία ευκαιρία για «επαναφορά». Το σώμα της έστελνε σήματα, αλλά κανείς δεν τη είχε βοηθήσει να τα καταλάβει.
Όταν εφαρμόσαμε ένα απλό σχέδιο υποστήριξης —που περιλάμβανε βελτίωση της υγιεινής του ύπνου, μείωση του χρόνου στις οθόνες, προσθήκη σωματικής δραστηριότητας, ισορροπημένα γεύματα και εκμάθηση τεχνικών «γείωσης»— τα συμπτώματά της άρχισαν να βελτιώνονται μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ο πόνος στο στομάχι υποχώρησε, η διάθεσή της σταθεροποιήθηκε και ο ύπνος της, επιτέλους, έγινε βαθύς. Άρχισε να νιώθει ξανά άνθρωπος.
Τέτοιες σκηνές είναι συνηθισμένες στην παιδιατρική πρακτική. Το άγχος και η κατάθλιψη έχουν μετατραπεί σε καθοριστικά χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας στη σύγχρονη Αμερική. Πριν από δέκα χρόνια, ήταν ασυνήθιστο ένας παιδίατρος να διαγνώσει ένα παιδί με κλινικό άγχος. Σήμερα, αποτελεί μέρος της εβδομαδιαίας —και κάποιες φορές της καθημερινής— δουλειάς μου. Οι γονείς νιώθουν καταβεβλημένοι. Τα παιδιά νιώθουν καταβεβλημένα. Και οι αριθμοί αποτυπώνουν αυτό που οι οικογένειες ήδη γνωρίζουν.
Σχεδόν ένας στους τρεις εφήβους πληροί πλέον τα κριτήρια για αγχώδη διαταραχή. Οι διαγνώσεις κατάθλιψης στους εφήβους έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 2010. Οι παιδιατρικές νοσηλείες για αυτοκτονικό ιδεασμό έχουν αυξηθεί δραματικά την τελευταία δεκαετία.
Πρέπει να αναρωτηθούμε· πώς φτάσαμε ως εδώ; Και, ακόμη πιο σημαντικό, πώς βοηθάμε τα παιδιά μας να βρουν ξανά τον δρόμο προς τη συναισθηματική ανθεκτικότητα;
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Αυτή η κρίση δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας κουλτούρας που είναι θεμελιωδώς ασύμβατη με την ανάπτυξη του παιδιού.
Ακολουθούν οι βασικοί παράγοντες που βλέπω καθημερινά:
1. Χρόνιο στρες και υπερφορτωμένο πρόγραμμα
Τα παιδιά σήμερα ζουν σαν μικροί ενήλικες. Η καθημερινότητά τους είναι γεμάτη, χωρίς να έχει προβλεφθεί χρόνος για ανάπαυση. Ο εγκέφαλός τους δεν σταματάει να δουλεύει.
Η έρευνα δείχνει ότι το χρόνιο στρες αναδιαμορφώνει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, επηρεάζοντας τον ιππόκαμπο, την αμυγδαλή και τον προμετωπιαίο φλοιό —περιοχές που ρυθμίζουν τη μνήμη, τη διάθεση και την εκτελεστική λειτουργία.
2. Στέρηση ύπνου
Τα περισσότερα παιδιά και έφηβοι στερούνται ύπνο —όχι απλά λίγο, αλλά ώρες— και αυτή η χρόνια απώλεια ύπνου συνδέεται στενά με αστάθεια στη διάθεση, υψηλότερα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, συμπεριφορικές δυσκολίες και μειωμένη συναισθηματική αυτορρύθμιση. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της στέρησης οφείλεται στον σύγχρονο τρόπο ζωής· χρήση οθονών αργά τη νύχτα, πολύ πρωινή έναρξη του σχολείου, υπερδιεγερτικά περιβάλλοντα, κοινωνικές πιέσεις, έκθεση στο φως που διαταράσσει τη μελατονίνη, ασυνεπείς ρουτίνες και ο γενικός ρυθμός της παιδικής ηλικίας σήμερα.
Όταν ο εγκέφαλος ενός παιδιού δεν λαμβάνει τον ύπνο που χρειάζεται, το συναισθηματικό «σύστημα φρένων» του απλώς δεν μπορεί να λειτουργήσει όπως έχει σχεδιαστεί —και τα πάντα, από ξεσπάσματα έως ευερεθιστότητα και άγχος, γίνονται πολύ πιο έντονα.
3. Η αύξηση του χρόνου στις οθόνες
Ο ελέφαντας στο δωμάτιο· η υπερβολική έκθεση σε οθόνες —ειδικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε περιεχόμενο γρήγορου ρυθμού— υπερδιεγείρει το νευρικό σύστημα, διαταράσσει τη ρύθμιση της ντοπαμίνης και αυξάνει το άγχος, τις συγκρίσεις με τους άλλους και τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
Ένα μεγάλο μέρος αυτού είναι βιολογικό· η διαρκής «καινοτομία» του ψηφιακού περιεχομένου προκαλεί επαναλαμβανόμενες κορυφώσεις ντοπαμίνης, που κρατούν τον εγκέφαλο σε κατάσταση «ψάξε κι άλλο», καθιστώντας δυσκολότερο να ηρεμήσει, να συγκεντρωθεί ή να νιώσει ικανοποίηση. Το μπλε φως σηματοδοτεί στον εγκέφαλο να παραμείνει σε εγρήγορση, καταστέλλοντας τη μελατονίνη και διατηρώντας το νευρικό σύστημα σε κατάσταση χρόνιας υψηλής διέγερσης.
Επειδή οι οθόνες είναι διαδραστικές —κύλιση, «μου αρέσει», σχόλια, γρήγορες οπτικές αλλαγές— ο εγκέφαλος μαθαίνει να προσδοκά διαρκώς περισσότερα ερεθίσματα, άρα δεν ηρεμεί ποτέ πραγματικά. Με τον καιρό, αυτός ο συνδυασμός προγραμματίζει τα παιδιά προς τη συνεχή επαγρύπνηση και όχι προς την ξεκούραση, την ηρεμία ή τη συναισθηματική αυτορρύθμιση.
Μια μελέτη του 2023, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Pediatrics, συνέδεσε την υψηλή χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης με δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο που σχετίζονται με τη συναισθηματική ευαισθησία.
4. Επεξεργασμένες τροφές και έλλειψη θρεπτικών συστατικών
Η αύξηση των υπερ-επεξεργασμένων τροφών, των τεχνητών χρωστικών, της υψηλής πρόσληψης ζάχαρης, των χαμηλών επιπέδων ωμέγα-3 και της εντερικής δυσβίωσης επηρεάζει άμεσα τη διάθεση και τη συμπεριφορά, επειδή η φλεγμονή στο έντερο ισοδυναμεί με φλεγμονή στον εγκέφαλο. Ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου δεν είναι θεωρία· είναι μία από τις πιο καλά τεκμηριωμένες οδούς στην παιδιατρική νευροβιολογία.
Τα παιδιά σήμερα παρουσιάζουν επίσης συχνά ελλείψεις σε μαγνήσιο, ψευδάργυρο, σίδηρο, ωμέγα-3 και βιταμίνες του συμπλέγματος Β —όλα θρεπτικά συστατικά που απαιτούνται για σταθερή διάθεση, ήρεμη συμπεριφορά και υγιή παραγωγή νευροδιαβιβαστών. Όταν αυτά μειώνονται, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος· αυξάνεται η ευερεθιστότητα, μειώνεται η συγκέντρωση, αποδυναμώνεται η συναισθηματική αυτορρύθμιση και εντείνεται το άγχος.
Διατροφικά μοτίβα που προκαλούν αιχμές στο σάκχαρο του αίματος δημιουργούν έναν κύκλο· οι απότομες διακυμάνσεις της γλυκόζης πυροδοτεί αυξήσεις κορτιζόλης, οι οποίες πυροδοτούν έκκριση αδρεναλίνης, οδηγώντας σε «χαοτική» συμπεριφορά και κατάρρευση.
Με άλλα λόγια, ένα απορρυθμισμένο έντερο οδηγεί σε ένα απορρυθμισμένο παιδί. Η διατροφή δεν είναι όλη ο μόνος λόγος, αλλά είναι ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες που οδηγούν σε συμπεριφορικά ζητήματα στα παιδιά σήμερα.
5. Η απώλεια του παιχνιδιού σε εξωτερικούς χώρους
Τα παιδιά σήμερα περνούν το 90% του χρόνου τους σε εσωτερικούς χώρους. Το ελεύθερο παιχνίδι —ο σημαντικότερος φυσικός ρυθμιστής του νευρικού συστήματος— έχει αντικατασταθεί από ακαδημαϊκές υποχρεώσεις, δομημένες δραστηριότητες και οθόνες.
Η μοναξιά, ακόμη και στα παιδιά, έχει εξελιχθεί σε παράγοντα κινδύνου για την ψυχική υγεία.
6. Η διαταραχή της πανδημίας
Τα κλειστά σχολεία, η κοινωνική απομόνωση και το χρόνιο οικογενειακό στρες δημιούργησαν μια πρωτοφανή ψυχολογική δοκιμασία —ειδικά για τους εφήβους. Η απαγόρευση κυκλοφορίας ήταν μόνο το γεγονός ότι «τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο». Ήταν η αποδόμηση κάθε προστατευτικού παράγοντα που σταθεροποιεί τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο.
Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, δεδομένα από τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) και πολλαπλά παιδιατρικά νοσοκομεία έδειξαν τις υψηλότερες αυξήσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ σε άγχος, κατάθλιψη, αυτοτραυματισμό και επισκέψεις στα επείγοντα για θέματα ψυχικής υγείας σε εφήβους. Γιατί; Η εφηβεία εξαρτάται από προβλέψιμη δομή, αλληλεπίδραση με συνομηλίκους, σωματική κίνηση, διερεύνηση ταυτότητας και πρόσωπο με πρόσωπο συναισθηματική ρύθμιση. Από τη μια στιγμή στην άλλη, όλα αυτά εξαφανίστηκαν.
Πολλοί έφηβοι ήταν:
- Κοινωνικά απομονωμένοι κατά τη διάρκεια της πιο κοινωνικά καθοδηγούμενης περιόδου της ανθρώπινης ανάπτυξης
- Σωματικά αδρανείς, κάτι που επιδεινώνει τις διαταραχές διάθεσης μειώνοντας τον εγκεφαλικό νευροτροφικό παράγοντα και τη δραστηριότητα της σεροτονίνης
- Χρόνια συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο, αντικαθιστώντας την πραγματική ανθρώπινη σύνδεση με την ψηφιακή διέγερση
- Επιβαρυμένοι από το στρες των γονέων τους, τις οικονομικές πιέσεις, το πένθος και την αβεβαιότητα
- Αντιμέτωποι με ένα «πάγωμα» της ταυτότητάς τους, καθώς σημαντικά ορόσημα, αθλητισμός, φιλίες και η πορεία προς την ανεξαρτησία έμπαιναν σε παύση
Για ορισμένα παιδιά, η μοναξιά ήταν μεγάλη. Η χρόνια μοναξιά πλέον αναγνωρίζεται ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για άγχος, κατάθλιψη, κακό ύπνο, δυσλειτουργία εκτελεστικών λειτουργιών και ακόμη και για αλλοιωμένη ανοσολογική δραστηριότητα.
Οι έφηβοι δεν ξεπέρασαν στην προηγούμενη κατάσταση. Πολλοί εξακολουθούν να ζουν με τις συνέπειες της απαγόρευσης κυκλοφορίας και της πανδημίας — με νευρικά συστήματα κολλημένα στην επαγρύπνηση, κοινωνική αυτοπεποίθηση που υστερεί, ακαδημαϊκή υπερφόρτωση και συναισθηματική ευθραυστότητα. Όταν κατανοεί κανείς το βάθος της διαταραχής, η κρίση που βλέπουμε σήμερα αποκτά μια σπαρακτική λογική.
7 βήματα για την αποκατάσταση της ψυχικής υγείας του παιδιού σας
Το άγχος στην παιδική ηλικία συχνά ανταποκρίνεται έντονα σε θεμελιώδεις παρεμβάσεις —αλλαγές που δεν απαιτούν συνταγές, αλλά απαιτούν δέσμευση και συνέπεια.
1. Προστατέψτε τον ύπνο
Τα σταθερά ωράρια ύπνου, η αποφυγή οθονών 60 έως 90 λεπτά πριν από τον ύπνο, ένα δροσερό, σκοτεινό υπνοδωμάτιο και χαλαρωτικές συνήθειες πριν τον ύπνο δημιουργούν το θεμέλιο για υγιή ύπνο.
Αυτή είναι η υπ’ αριθμόν 1 παρέμβαση με τη μεγαλύτερη απόδοση.
2. Μειώστε τη διέγερση
Ο περιορισμός περιεχομένου γρήγορου ρυθμού που προκαλεί κορυφώσεις ντοπαμίνης, η απομάκρυνση των τηλεφώνων από τα υπνοδωμάτια και η δημιουργία καθημερινών «διαλειμμάτων από την τεχνολογία» δίνουν στο νευρικό σύστημα των παιδιών χρόνο να επαναρρυθμιστεί.
Τα παιδιά χρειάζονται την πλήξη για να αναπτύξουν συναισθηματική ανθεκτικότητα.
3. Δώστε προτεραιότητα στη διατροφή
Μια ισορροπημένη, αντιφλεγμονώδης διατροφή υποστηρίζει τη διάθεση. Αυτό περιλαμβάνει υγιή λιπαρά όπως αβοκάντο, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο, τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3, γεύματα πλούσια σε πρωτεΐνη, τροφές που έχουν υποστεί ζύμωση, καθώς και περιορισμό χρωστικών, πρόσθετων και επεξεργασμένων ενδιάμεσων γευμάτων.
Απλές αλλαγές οδηγούν σε προβλέψιμες συναισθηματικές μετατοπίσεις.
4. Κινήστε το σώμα κάθε μέρα
Η κίνηση δεν είναι προαιρετική για τα παιδιά με άγχος. Η άσκηση αυξάνει φυσικά τη σεροτονίνη και άλλους νευροδιαβιβαστές, βελτιώνοντας τη διάθεση και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
5. Ενισχύστε την ικανότητα αυτορρύθμισης
Τα παιδιά χρειάζονται εργαλεία όπως βαθιές αναπνοές, τεχνικές «γείωσης», έκθεση στη φύση, γιόγκα και πρακτικές ενσυνειδητότητας.
6. Επαναφέρετε την κοινωνική σύνδεση και το ελεύθερο παιχνίδι
Τα παιδιά έχουν θεμελιώδη ανάγκη για αυθεντική σύνδεση και ελεύθερο χρόνο με συνομήλικους. Μέσω του παιχνιδιού, τα παιδιά ρυθμίζουν φυσικά τις ορμόνες του στρες και αναπτύσσουν βασικές κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες.
Οι ισχυρές φιλίες παρέχουν προστατευτικό «μαξιλάρι» απέναντι στις προκλήσεις της ψυχικής υγείας, ενώ ο χρόνος στη φύση βοηθά να αποκατασταθούν νευρικά συστήματα που έχουν καταπονηθεί από τη διαρκή διέγερση της σύγχρονης ζωής.
Αυτά δεν είναι πολυτέλειες —είναι βιολογικές αναγκαιότητες για υγιή ανάπτυξη.
7. Προχωρήστε σε στοχευμένες εξετάσεις όταν χρειάζεται
Αν τα συμπτώματα επιμένουν, στοχευμένες εξετάσεις μπορούν να εντοπίσουν ελλείψεις θρεπτικών συστατικών, εντερική φλεγμονή, ευαισθησίες σε τροφές και ορμονική ανισορροπία.
Οι εξετάσεις μετατρέπουν τις εικασίες σε σαφήνεια.
Συμπέρασμα
Το άγχος και η κατάθλιψη δεν είναι απλώς προβλήματα του εγκεφάλου. Είναι καταστάσεις που αφορούν ολόκληρο το σώμα και ολόκληρο το περιβάλλον.
Τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν σταθεροποιούμε το νευρικό σύστημα, μειώνουμε την υπερφόρτωση, βελτιώνουμε τον ύπνο και τη διατροφή, αποκαθιστούμε τη σύνδεση και το παιχνίδι και αντιμετωπίζουμε τις ρίζες του προβλήματος, όχι μόνο τα συμπτώματα.
Τα παιδιά δεν είναι «προβληματικά» —ανταποκρίνονται σε έναν κόσμο που έχει γίνει αναπτυξιακά εχθρικός.
Όταν δημιουργούμε ξανά συνθήκες που ανταποκρίνονται στις φυσικές ανάγκες των παιδιών, η επαναφορά της ισορροπίας γίνεται δυνατή
Του Joel Warsh
Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο είναι του συγγραφέα και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
