Αν και ο οργανισμός αποβάλλει τα φάρμακα που παίρνουμε μέσα σε ένα μικρό σχετικά χρονικό διάστημα, μια πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι τα φάρμακα που πήραμε στο παρελθόν συνεχίζουν να επηρεάζουν το έντερό μας ακόμα και πολλά χρόνια μετά — και όσο πιο συχνά και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χρησιμοποιήθηκαν τόσο μεγαλύτερη είναι η επίδρασή τους.
Σύμφωνα με τη μελέτη, σχεδόν εννέα στα δέκα κοινά φάρμακα αφήνουν μόνιμες αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου — συμπεριλαμβανομένων φαρμάκων που δεν είχαν ποτέ συνδεθεί με πεπτικές επιδράσεις. Αυτό ισχύει όχι μόνο για τα αντιβιοτικά, αλλά και για τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση της υψηλής αρτηριακής πίεσης, του άγχους και της υπεροξέωσης του στομάχου.
«Ίσως υποτιμούμε την επίδραση των κοινών φαρμάκων στην υγεία του εντέρου», δήλωσε στην Epoch Times η Κάρα Σήντμαν, διατροφολόγος και διευθύντρια συνεργασιών της resbiotic Nutrition, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Το έντερο θυμάται
Τα ευρήματα εκτείνονται πολύ πέρα από τα αντιβιοτικά, τα οποία οι γιατροί γνωρίζουν ήδη ότι διαταράσσουν τα βακτήρια του εντέρου. Η μελέτη έδειξε ότι ακόμη και τα φάρμακα που στοχεύουν τα ανθρώπινα κύτταρα — συμπεριλαμβανομένων των αντικαταθλιπτικών, των β-αναστολέων, των φαρμάκων για την παλινδρόμηση οξέος όπως η ομεπραζόλη, οι βενζοδιαζεπίνες και η μετφορμίνη — αναδιαμορφώνουν τη μικροβιακή σύνθεση του εντέρου.
«Συχνά θεωρούμε ότι τα φάρμακα δρουν μόνο στα ανθρώπινα κύτταρα, αλλά αλληλεπιδρούν επίσης με το οικοσύστημα του εντέρου — τα μικρόβια, το εντερικό φράγμα και το ανοσοποιητικό σύστημα», δήλωσε η Σήντμαν.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι πολλά φάρμακα αφήνουν μόνιμες επιπτώσεις στο έντερο, οι οποίες ήταν ορατές ακόμη και τρία χρόνια μετά τη διακοπή της λήψης τους. Για να ελέγξουν αν ήταν υπεύθυνα τα ίδια τα φάρμακα, οι ερευνητές παρακολούθησαν μια μικρότερη υποομάδα σε βάθος χρόνου. Σε αυτή την ομάδα, η έναρξη της λήψης ενός φαρμάκου προκάλεσε προβλέψιμες αλλαγές στο έντερο, ενώ η διακοπή της λήψης συχνά τις ανέτρεψε, υποστηρίζοντας μια αιτιώδη σχέση.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι τα κοινά φάρμακα είχαν παρόμοια αποτελέσματα με τα αντιβιοτικά. Οι βενζοδιαζεπίνες, που συνταγογραφούνται συνήθως για το άγχος, άλλαξαν το έντερο όσο και ορισμένα αντιβιοτικά ευρέος φάσματος, μειώνοντας τη μικροβιακή ποικιλομορφία. Τα αντικαταθλιπτικά άφησαν επίσης μοτίβα παρόμοια με αυτά που παρατηρήθηκαν με τα αντιβιοτικά.
Ποια μικρόβια του εντέρου επηρεάζονται
Ένας κοινός τύπος βακτηρίων που αυξάνεται με την έκθεση σε φάρμακα, όπως τα αντικαταθλιπτικά και οι β-αναστολείς, είναι η οικογένεια Clostridium. Ορισμένα από αυτά τα βακτηριακά είδη συνδέονται με σπάνιες περιπτώσεις λοιμώξεων στον άνθρωπο.
Οι βενζοδιαζεπίνες συνδέονται με την αύξηση των Dorea formicigenerans και Ruminococcus torques. Τα Dorea formicigenerans συνδέονται με την παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο σε ορισμένες μελέτες σε ανθρώπους, αν και μπορούν επίσης να παράγουν ευεργετικούς μεταβολίτες. Το Ruminococcus torques είναι ένα βακτήριο που διασπά τον βλεννογόνο του εντέρου και συνδέεται με παθήσεις του εντέρου, όπως η νόσος του Κρον, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και μεταβολικές διαταραχές, όταν υπάρχει σε αφθονία.
Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την ίδια πάθηση δεν επηρεάζουν πάντα το έντερο με τον ίδιο τρόπο. Για παράδειγμα, μεταξύ των βενζοδιαζεπινών, η αλπραζολάμη (Xanax) οδήγησε σε μεγαλύτερη απώλεια της μικροβιακής ποικιλομορφίας του εντέρου από τη διαζεπάμη (Valium).
Οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων συνδέονται με αυξημένα επίπεδα στοματικών βακτηρίων όπως το Streptococcus parasanguinis και το Veillonella parvula, τα οποία συνδέονται με περιοδοντική νόσο και τερηδόνα.
Ίσως το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι η σωρευτική φύση αυτών των αλλαγών. Όσοι είχαν ιστορικό χρήσης αντιβιοτικών δεν ανέκτησαν ποτέ πλήρως την ίδια μικροβιακή ποικιλότητα του εντέρου συγκριτικά με εκείνους που δεν τα είχαν πάρει ποτέ, ανεξάρτητα από το πόσο καιρό πριν είχε συνταγογραφηθεί η τελευταία τους αγωγή.
Η χρήση των αντιβιοτικών έδειξε στοιχεία συσσώρευσης, με υψηλότερες δόσεις και πιο παρατεταμένη χρήση να απαιτούνται προοδευτικά, που οδηγούσαν σε ισχυρότερες και πιο μακροχρόνιες αλλαγές στο μικροβίωμα. Αυτό το μοτίβο παρατηρήθηκε με τις βενζοδιαζεπίνες, τα στεροειδή και τους β-αναστολείς.
Πώς επηρεάζεται το μικροβίωμα του εντέρου από τα φάρμακα
Τα φάρμακα επηρεάζουν τα βακτήρια του εντέρου με διάφορους τρόπους.
Μπορούν να επιβραδύνουν ή να σταματήσουν την ανάπτυξη ορισμένων βακτηρίων του εντέρου, ενώ αφήνουν άλλα να αναπτυχθούν, μεταβάλλοντας την ισορροπία του μικροβιώματος.
Ορισμένα σκοτώνουν ή καταστέλλουν άμεσα τα ωφέλιμα μικρόβια, ενώ άλλα μεταβάλλουν το οξύ του στομάχου, επηρεάζουν τις ανοσολογικές αντιδράσεις ή αποδυναμώνουν το βλεννογόνο του εντέρου.
Τα αντικαταθλιπτικά διαταράσσουν τον τρόπο με τον οποίο τα βακτήρια του εντέρου παράγουν και χρησιμοποιούν ενέργεια, σκοτώνοντάς τα μερικές φορές άμεσα. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα ερεθίζουν το βλεννογόνο του εντέρου, καθιστώντας το πιο διαπερατό και φλεγμονώδες,
Τα ευεργετικά μικρόβια παράγουν λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας που βοηθούν στην καταπράυνση της φλεγμονής. Η εξάλειψη αυτών των μικροβίων μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονή του εντέρου και διάσπαση του εντερικού φραγμού, καθώς τα επίπεδα των λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας μειώνονται.
Η φλεγμονή του εντέρου και η διάσπαση του εντερικού φραγμού συμβάλλουν σε μεταβολικά προβλήματα, όπως λιπώδες ήπαρ, αντίσταση στην ινσουλίνη και πιθανώς υψηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Τα μικρόβια μπορούν να ανακάμψουν μετά τη διακοπή ενός φαρμάκου, ειδικά αν το έντερο ήταν αρχικά ποικιλόμορφο ή αν η διατροφή υποστηρίζει την αναγέννηση. Ωστόσο, ορισμένα μπορεί να εξαφανιστούν εντελώς αν εξαλειφθούν και δεν αναπληρωθούν.
Μια ανασκόπηση του 2024 σημείωσε ότι η ανάκαμψη δεν είναι πάντα πλήρης. Ακόμα και όταν η ποικιλομορφία επιστρέφει, το μείγμα των βακτηρίων μπορεί να παραμείνει αλλαγμένο για μήνες, επειδή ορισμένα είδη δεν επιστρέφουν ποτέ ούτε αντικαθίστανται.
Τα μωρά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις αλλαγές των μικροβίων του εντέρου. Μελέτη του 2022 διαπίστωσε ότι τα βρέφη που έλαβαν αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (PPI) για περισσότερο από 400 ημέρες είχαν ένα λιγότερο ποικιλόμορφο και λιγότερο ισορροπημένο εντερικό μικροβίωμα — και αυτές οι αλλαγές παρέμειναν ακόμη και μετά από ένα μήνα από τη διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η μακροχρόνια χρήση PPI μπορεί να διαταράξει το μικροβίωμα περισσότερο από τις βραχυπρόθεσμες αγωγές.
Η έκθεση σε αντιβιοτικά σε νεαρή ηλικία συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο μεταβολικών και ατοπικών διαταραχών, καθώς και με υψηλότερο κίνδυνο αλλεργιών, άσθματος και μεταβολικών ασθενειών σε μεταγενέστερη ηλικία.
Η ανάρρωση είναι προσωπική υπόθεση
Ενώ τα φάρμακα επηρεάζουν το έντερο με προβλέψιμους τρόπους, ο βαθμός αυτής της επίδρασης ποικίλλει σημαντικά.
«Η διατροφή είναι ο ισχυρότερος παράγοντας που επηρεάζει την υγεία και την ανθεκτικότητα του μικροβιώματος. Αυτό που τρώμε διαμορφώνει τη μικροβιακή ποικιλομορφία, τη ζύμωση των ινών και την πτωτική παραγωγή, τα οποία αλληλεπιδρούν με τα φάρμακα», τονίζει η Σήντμαν.
Μια διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες βοηθά στην αποκατάσταση της ισορροπίας μετά τη χρήση αντιβιοτικών, ενώ μια διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες αποδυναμώνει το φράγμα του εντέρου και τροφοδοτεί τη φλεγμονή, επιβραδύνοντας την ανάκαμψη του μικροβιώματος. Η φλεγμονή του εντέρου επηρεάζει και την ταχύτητα απορρόφησης των φαρμάκων, ενώ οι μεταβολές στα χολικά οξέα επιδρούν στον τρόπο επεξεργασίας των λιποδιαλυτών φαρμάκων.
Η βασική σύνθεση του μικροβιώματος ενός ατόμου είναι ένας άλλος βασικός παράγοντας: «Δύο άτομα μπορεί να πάρουν το ίδιο φάρμακο και να παρουσιάσουν πολύ διαφορετικές μεταβολές στο μικροβίωμα και τους χρόνους ανάκαμψης, ανάλογα με το πόσο ποικιλόμορφη ή ανθεκτική ήταν η εντερική τους κοινότητα εξαρχής», αναφέρει η Σήντμαν.
Πώς να προστατεύσετε το έντερό σας
Για τους ασθενείς που χρειάζονται συνεχή φαρμακευτική αγωγή, η Σήντμαν προτείνει ορισμένους πρακτικούς τρόπους για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και την υποστήριξη του εντερικού οικοσυστήματος, όπως:
Εστιάστε στην ποικιλία των ινών: Καταναλώνετε ποικιλία από δημητριακά ολικής αλέσεως, όσπρια, φρούτα και λαχανικά για να προωθήσετε τη μικροβιακή ποικιλότητα και να υποστηρίξετε την ανάρρωση.
Προσθέστε τροφές πλούσιες σε πολυφαινόλες: Τρώτε μούρα, και πίνετε πράσινο τσάι και κακάο για να τροφοδοτήσετε τα ωφέλιμα βακτήρια και να μειώσετε τη φλεγμονή.
Συμπεριλάβετε ζυμωμένα τρόφιμα: Τρώτε γιαούρτι, πίνετε κεφίρ και συμπεριλάβετε λάχανο τουρσί και κίμτσι στη διατροφή σας για να προσθέσετε ζωντανά μικρόβια και ενώσεις που ενισχύουν την υγεία του οικοσυστήματος του εντέρου.
Λάβετε στοχευμένα συμπληρώματα: Χρησιμοποιήστε συγκεκριμένα προβιοτικά για να υποστηρίξετε τη μικροβιακή ισορροπία. Προσθέστε πρεβιοτικά (φυτικές ίνες που τρέφουν τα καλά βακτήρια) και μεταβιοτικά (ευεργετικές ενώσεις που παράγονται από μικρόβια) για να ενισχύσετε το φράγμα του εντέρου και να ρυθμίσετε τη φλεγμονή.
