Στην Αθήνα, μια σειρά ιστορικών συμφωνιών μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών έθεσε τις βάσεις για μια ριζική ανακατανομή της ενεργειακής γεωγραφίας της Ανατολικής Μεσογείου. Η έκτη Υπουργική Σύνοδος της Συνεργασίας για τη Διατλαντική Ενέργεια (P-TEC) που πραγματοποιήθηκε στις 6-7 Νοεμβρίου 2025 στο Ζάππειο Μέγαρο, δεν ήταν απλώς μια διπλωματική συνάντηση. Αποτέλεσε την επισημοποίηση μιας νέας εποχής κατά την οποία η Ελλάδα αναδύεται ως κρίσιμος ενεργειακός κόμβος, ενώ οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αντικαταστήσουν το ρωσικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη.
Ο αντιπρόεδρος της ελληνικής κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης χαρακτήρισε τις εξελίξεις αυτές «μεγάλη εθνική επιτυχία με γεωστρατηγικά και οικονομικά οφέλη», υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα μεταμορφώνεται από απόληξη των ρωσικών αγωγών σε πύλη εισόδου του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς τη Νοτιοανατολική, Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Επίκεντρο των εξελίξεων αποτέλεσε η υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ της αμερικανικής ExxonMobil, της Energean και της Helleniq Energy για την έρευνα για υδρογονάνθρακες στο «Μπλοκ 2» του Ιονίου Πελάγους, 30 χιλιόμετρα δυτικά της Κέρκυρας. Η συμφωνία αυτή, που υπεγράφη παρουσίᾳ του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ και του υπουργού Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ, σηματοδοτεί την επιστροφή της Ελλάδας στις εξορυκτικές δραστηριότητες μετά από 40 χρόνια σχεδόν απραξίας.
Σύμφωνα με τους όρους της συμφωνίας, η ExxonMobil αποκτά 60% των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης, η Energean διατηρεί 30% και η Helleniq Energy 10%. Η Energean θα παραμείνει διαχειριστής κατά τη φάση εξερεύνησης, ενώ σε περίπτωση εμπορικής ανακάλυψης, η ExxonMobil θα αναλάβει τη διαχείριση κατά τη φάση ανάπτυξης. Οι εργασίες ερευνητικής γεώτρησης αναμένεται να ξεκινήσουν στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες εγκρίσεις.
Η δομή «Ασωπός» στο «Μπλοκ 2» θεωρείται η μεγαλύτερη ανεξερεύνητη υπεράκτια δομή στη Μεσόγειο, με εκτιμώμενους πόρους που φτάνουν τα 200 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Το 2022, πραγματοποιήθηκαν σεισμικές έρευνες 3D σε έκταση 2.244 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οι οποίες επιβεβαίωσαν το δυναμικό της περιοχής. Η ερευνητική γεώτρηση «Ασωπός-1» θα διερευνήσει πιθανό ανθρακικό ταμιευτήρα σε βάθος νερού 850 μέτρων, φτάνοντας σε συνολικό βάθος 4.000 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Ο ρόλος του Κρις Ράιτ
Ο Κρις Ράιτ [Chris Wright], που ορκίστηκε ως 17ος υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ στις 3 Φεβρουαρίου 2025, αποτελεί κεντρική μορφή της ενεργειακής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ. Πριν αναλάβει τη θέση του, ο Ράιτ ήταν διευθύνων σύμβουλος της Liberty Energy, της δεύτερης μεγαλύτερης εταιρείας υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking) στη Βόρεια Αμερική. Γεννημένος το 1965 στο Κολοράντο, απέκτησε πτυχίο μηχανολόγου μηχανικού και μεταπτυχιακό στην ηλεκτρολογία από το MIT.
Ο Ράιτ είναι γνωστός για τις επιφυλάξεις του σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Σε βίντεο που δημοσίευσε στο LinkedIn το 2023, δήλωνε: «Δεν υπάρχει κλιματική κρίση ούτε διερχόμαστε από ενεργειακή μετάβαση». Ως υπουργός Ενέργειας, έχει προωθήσει την ανατροπή μέτρων κατά της κλιματικής αλλαγής και έχει επιβλέψει την εκπόνηση αμφιλεγόμενης έκθεσης του υπουργείου Ενέργειας που αμφισβητεί το επιστημονικό consensus (ομοφωνία) για το κλίμα.
Στο πλαίσιο της συνόδου P-TEC στην Αθήνα, ο Ράιτ υποστήριξε τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να καταργήσει όλες τις προμήθειες ρωσικού αερίου εντός δύο ετών. «Έχουν πέντε αγωγούς που οδηγούν στην Ευρώπη και έναν που πηγαίνει στην Κίνα», δήλωσε αναφερόμενος στη Ρωσία, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία της αντικατάστασης των ρωσικών εξαγωγών.
Νταγκ Μπέργκαμ, ο «ενεργειακός τσάρος»
Ο Νταγκ Μπέργκαμ [Doug Burgum], που επιβεβαιώθηκε ως υπουργός Εσωτερικών στις 30 Ιανουαρίου 2025 με ψήφους 79-18, κατέχει έναν εξαιρετικά ισχυρό ρόλο στην κυβέρνηση Τραμπ. Πέρα από τη θέση του στο υπουργείο Εσωτερικών, που εποπτεύει 500 εκατομμύρια στρέμματα δημόσιας γης και 700 εκατομμύρια στρέμματα υπόγειων ορυκτών, ο Μπέργκαμ είναι επίσης πρόεδρος του νεοσύστατου Συμβουλίου Εθνικής Κυριαρχίας στην Ενέργεια και μέλος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας.
Ο Μπέργκαμ , πρώην κυβερνήτης της Βόρειας Ντακότα και επιτυχημένος επιχειρηματίας, που πούλησε την εταιρεία λογισμικού Great Plains Software στη Microsoft το 2001 έναντι 1,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων, φέρει τον τίτλο του «ενεργειακού τσάρου» της κυβέρνησης Τραμπ. Οι πολλαπλές του ιδιότητες σημαίνουν ότι έχει εξαιρετική εξουσία και επιρροή στην αμερικανική ενεργειακή πολιτική, συντονίζοντας διάφορα υπουργεία για την προώθηση της ατζέντας «Drill, baby, drill» του προέδρου Τραμπ.
Κατά τη διάρκεια της συνόδου P-TEC στην Αθήνα, ο Μπέργκαμ υπογράμμισε την ικανότητα των ΗΠΑ να αντικαταστήσουν πλήρως τις ρωσικές προμήθειες, συνδέοντας αυτή την προσπάθεια με ευρύτερους γεωπολιτικούς στόχους, και ιδιαίτερα την υποστήριξη της Ουκρανίας απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις. «Δεν υπάρχει ενεργειακή μετάβαση – υπάρχει μόνο ενεργειακή προσθήκη», δήλωσε. «Χρειαζόμαστε περισσότερη. Η Ελλάδα αξιοποιεί τους φυσικούς της πόρους, και εργαζόμαστε όλοι μαζί για ενεργειακή αφθονία – προσιτή, ασφαλή και αξιόπιστη».
Κίμπερλυ Γκιλφόιλ: Η νέα πρέσβης
Η Κίμπερλυ Γκιλφόιλ [Kimberly Guilfoyle], που ορκίστηκε ως πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα στις 29 Σεπτεμβρίου 2025, αποτελεί την πρώτη γυναίκα που κατέχει αυτήν τη θέση. Η επιβεβαίωσή της από τη Γερουσία με ψήφο 51-47 τον Σεπτέμβριο του 2025 και η άφιξή της στην Αθήνα τον Νοέμβριο συνέπεσαν με την κρίσιμη σύνοδο P-TEC.
Η Γκιλφόιλ, 56 ετών, είναι πρώην εισαγγελέας και τηλεοπτική προσωπικότητα που εργάστηκε στο Fox News από το 2006 έως το 2018. Κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκστρατειών του Τραμπ, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο ως σύμβουλος και επικεφαλής του τμήματος συγκέντρωσης κεφαλαίων. Ήταν επίσης αρραβωνιασμένη με τον γιο του προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, από το 2021 μέχρι τα τέλη του 2024.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τον εσωτερικό κύκλο του προέδρου Τραμπ, οι εκτεταμένες πολιτικές συνδέσεις της Γκιλφόιλ τής επέτρεψαν να κινητοποιήσει συμμετοχή υψηλού επιπέδου –συμπεριλαμβανομένων των Ράιτ και Μπέργκαμ – οι οποίοι συμμετείχαν μαζί της σε πολλαπλές δημόσιες εκδηλώσεις στην Αθήνα. Η επιτυχημένη έκβαση της διήμερης Συνόδου P-TEC στο Ζάππειο αντανακλά μήνες σχολαστικής προεργασίας, με την Γκιλφόιλ να έχει επιβλέψει προσωπικά κάθε λεπτομέρεια και να διατηρεί συνεχή επικοινωνία με αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ και Έλληνες κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Κατά τη συνάντησή της με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, η Γκιλφόιλ τόνισε: «Αυτή είναι μια ιστορική εβδομάδα. Έχουμε όχι μόνο την άφιξή μου, το συνέδριο P-TEC, υπέροχες διμερείς συναντήσεις με όλους τους υπουργούς σας και εσάς, αλλά απίστευτα πράγματα, σχεδιασμένα για αυτό το συνέδριο, για να γίνει η Ελλάδα ο ενεργειακός κόμβος εδώ στην Ανατολική Μεσόγειο, μέχρι τον Κάθετο Διάδρομο. Έρχονται εκπρόσωποι και υπουργοί από διάφορες χώρες: Ρουμανία, Ουγγαρία, Βουλγαρία […], Κύπρο, Ουκρανία, καθώς και μια ιστορική συνάντηση 3+1. Και ένα ρεκόρ, ογδόντα και πλέον αξιωματούχοι της κυβέρνησης των ΗΠΑ έχουν κατέβει στην Ελλάδα και την Αθήνα για αυτό το συνέδριο P-TEC, και αυτό είναι ρεκόρ για την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Ο Κάθετος Διάδρομος: Η νέα αρτηρία της ενέργειας
Το όραμα του Κάθετου Ενεργειακού Διαδρόμου βρίσκεται στον πυρήνα της νέας στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ και Ελλάδας. Αυτή η πρωτοβουλία στοχεύει στον εκσυγχρονισμό και την επέκταση του υπάρχοντος δικτύου φυσικού αερίου που συνδέει την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας και Ρουμανίας με την Ουκρανία. Ο διάδρομος σχεδιάζεται να μεταφέρει μεταξύ 5 και 8 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων αμερικανικού LNG στην περιοχή ετησίως.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία του έργου: «Η Ελλάδα έχει την τύχη να διαθέτει μια εξαιρετικά στρατηγική γεωγραφική θέση, που μας καθιστά το φυσικό σημείο εισόδου για το αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο στην Ευρώπη. Ο Κάθετος Διάδρομος είναι ένα έργο μεγάλης γεωπολιτικής και οικονομικής σημασίας για εμάς. Είμαστε χαρούμενοι που γίνεται πραγματικότητα».
Το έργο αξιοποιεί τις υφιστάμενες υποδομές LNG της Ελλάδας – κυρίως το τερματικό της Ρεβυθούσας κοντά στην Αθήνα και τη μονάδα της Αλεξανδρούπολης (Floating Storage and Regasification Unit – FSRU) στη βόρεια Ελλάδα. Η Ρεβυθούσα έχει αυξήσει τη δυναμικότητά της σε 6,1 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα και νέοι αγωγοί και διασυνδέσεις με την Ουγγαρία και τη Σλοβενία βρίσκονται υπό κατασκευή. Το 2025, περισσότερο από 65% των παραδόσεων LNG στην Κροατία προέρχονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σύμφωνα με στοιχεία, το πρώτο εννιάμηνο του 2025, ο ρόλος του LNG ενισχύθηκε σημαντικά, καλύπτοντας πάνω από 40% των συνολικών εισαγωγών αερίου στην Ελλάδα, σε σύγκριση με περίπου 26% το αντίστοιχο διάστημα του 2024. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο κύριος προμηθευτής LNG, με όγκους που έφτασαν τα 19,62 TWh (88% του συνόλου), σε σύγκριση με 8,02 TWh τον προηγούμενο χρόνο.
Το έργο προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί μέχρι το 2026. Τον Μάιο 2025, οι διαχειριστές της διαδρομής από την Ελλάδα στην Ουκρανία ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός υπερ-δεσμοποιημένου τιμολογίου που θα μειώσει σημαντικά το κόστος εξαγωγής LNG από τη Ρεβυθούσα στην Ουκρανία.
Το τουρκορωσικό παιχνίδι και η ελληνική απάντηση
Η στρατηγική στροφή της Ελλάδας προς τις ΗΠΑ συμβαίνει σε ένα περίπλοκο γεωπολιτικό πλαίσιο, όπου το ρωσικό φυσικό αέριο εξακολουθεί να ρέει στην Ευρώπη μέσω της Τουρκίας. Ο αγωγός TurkStream, που μεταφέρει ρωσικό αέριο μέσω της Μαύρης Θάλασσας στην Τουρκία και στη συνέχεια σε χώρες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, έχει γίνει το μοναδικό πλέον δρομολόγιο για άμεση παροχή ρωσικού αερίου στην Ευρώπη μετά την παύση της διέλευσης μέσω Ουκρανίας στις αρχές του 2025.
Ο TurkStream αποτελείται από δύο παράλληλους αγωγούς με συνολική δυναμικότητα 31,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως. Ο πρώτος αγωγός τροφοδοτεί την Τουρκία, ενώ ο δεύτερος μεταφέρει αέριο σε χώρες της νοτιοανατολικής και κεντρικής Ευρώπης μέσω Βουλγαρίας, Σερβίας και Ουγγαρίας. Οι ροές αερίου μέσω του TurkStream έχουν καταγράψει ρεκόρ το 2025, με περισσότερα από 390 εκατομμύρια κυβικά μέτρα να διοχετεύονται την εβδομάδα 3-9 Φεβρουαρίου.
Κατά τη διάρκεια της συνόδου P-TEC, ο Κυρ. Μητσοτάκης ζήτησε απευθείας την απαγόρευση των προμηθειών ρωσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω Τουρκίας: «Έχουμε λάβει μια ιστορική απόφαση να σταματήσουμε το ρωσικό αέριο. Η περιοχή μας, η Νοτιοανατολική Ευρώπη, είναι η τελευταία γωνιά της Ευρώπης που εισάγει ακόμη ρωσικό αέριο μέσω αγωγών, αλλά αυτό δεν θα συνεχιστεί. Αλλά ας είμαι σαφής, και εδώ απευθύνομαι και στους δύο υπουργούς: αυτή η απαγόρευση του ρωσικού αερίου πρέπει να επιβληθεί. Αυτό είναι επίσης ένα μήνυμα προς τους Ευρωπαίους ομολόγους μου. Δεν μπορούμε να έχουμε ρωσικό αέριο να εισέρχεται στην Ευρώπη από την πίσω πόρτα μέσω Τουρκίας».
Η δήλωση αυτή αντανακλά την απογοήτευση της Αθήνας για το γεγονός ότι ενώ η ίδια έχει σταματήσει τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, άλλες χώρες της περιοχής – ιδίως η Ουγγαρία και η Σλοβακία –εξακολουθούν να το προμηθεύονται μέσω του TurkStream. Η Ελλάδα λαμβάνει επίσης φυσικό αέριο από το σημείο εισόδου Σιδηροκάστρου από το βουλγαρικό σύστημα αερίου, το οποίο τροφοδοτείται επίσης από τον αγωγό TurkStream.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε αναθεωρημένο χάρτη πορείας για την πλήρη απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια μέχρι το τέλος του 2027. Στις 20 Οκτωβρίου 2025, οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ ενέκριναν πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για απαγόρευση όλων των τύπων και μορφών προμηθειών ρωσικού αερίου προς χώρες της ΕΕ από την 1η Ιανουαρίου 2028, με τις νέες βραχυπρόθεσμες συμβάσεις να απαγορεύονται από την 1η Ιανουαρίου 2026. Ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των μέτρων εξαρτάται από την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η επέκταση στην Κρήτη και η ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου
Παράλληλα με τις εξελίξεις στο Ιόνιο, η Chevron, ο δεύτερος μεγαλύτερος ενεργειακός όμιλος παγκοσμίως, έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για συμμετοχή σε τέσσερα υπεράκτια τετράγωνα για εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην Ελλάδα. Δύο από αυτά – τα South Crete 1 και South Crete 2 – βρίσκονται νότια της Κρήτης και επικαλύπτουν κατά 20-25% την περιοχή που καλύπτεται από το αμφιλεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Η συμμετοχή της Chevron έχει βαθιά γεωπολιτική σημασία. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, που υπογράφηκε μεταξύ της Άγκυρας και της κυβέρνησης της Τρίπολης στη Λιβύη τον Νοέμβριο 2019, οριοθετεί θαλάσσιες ζώνες από τη νότια ακτή της Τουρκίας έως τη βορειοανατολική ακτή της Λιβύης, αγνοώντας την παρουσία της Κρήτης. Η Ελλάδα και η διεθνής κοινότητα έχουν καταδικάσει το μνημόνιο ως παράνομο και άκυρο.
Το γεγονός ότι η Chevron αποδέχεται την ελληνική οριοθέτηση των τετραγώνων και τη διάμεση γραμμή, παρά τις έντονες προσπάθειες αμφισβήτησής τους, ενισχύει ουσιαστικά τη θέση της Ελλάδας. Εάν προχωρήσουν οι σεισμικές έρευνες και αργότερα οι εξερευνητικές γεωτρήσεις, θα δημιουργηθεί μια de facto αμερικανική «ομπρέλα ασφαλείας». Η Λιβύη έχει υποβάλει διαμαρτυρία στα Ηνωμένα Έθνη, ισχυριζόμενη ότι οι καθορισμένες περιοχές επικαλύπτονται με τις θαλάσσιες ζώνες της.
