Ο πόλεμος πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία εισήλθε στο πέμπτο έτος του στις 24 Φεβρουαρίου, σηματοδοτώντας ακόμη ένα ορόσημο από τότε που οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν μαζικά στη χώρα το 2022.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναγνώρισε την επέτειο με ανάρτησή του στην πλατφόρμα X στις 24 Φεβρουαρίου, επισημαίνοντας ότι συμπληρώνονταν ακριβώς τέσσερα χρόνια από τότε που ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκίνησε την «τριήμερη προέλασή» του για την κατάληψη του Κιέβου, γεγονός που αποτύπωνε σε μεγάλο βαθμό την αντίσταση της Ουκρανίας και τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αγωνίστηκε όλο αυτό το διάστημα. Πρόσθεσε ότι πίσω από αυτά τα λόγια βρίσκονταν εκατομμύρια πολίτες, τεράστιο θάρρος, εξαιρετικά σκληρή εργασία, αντοχή και η μακρά πορεία που ακολουθεί η Ουκρανία από τις 24 Φεβρουαρίου.
Χιλιάδες άνθρωποι —άμαχοι και στρατιωτικοί— έχουν χάσει τη ζωή τους στη διάρκεια της σύγκρουσης, ενώ οι διεθνείς προσπάθειες συνεχίζονται με στόχο τη στήριξη της κυβέρνησης στο Κίεβο και την επίτευξη ειρηνικής λύσης. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των εμπόλεμων πλευρών, με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών, παραμένουν σε εξέλιξη, αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε δεσμευθεί, με την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025, να τερματίσει γρήγορα τον πόλεμο.
Πόλεμος ευρείας κλίμακας
Χρόνια βίας, διαδηλώσεων, αμφισβητούμενων εκλογών και δημοψηφισμάτων, η ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας και η γενικευμένη καχυποψία μεταξύ Μόσχας και Κιέβου κορυφώθηκαν τελικά τον Φεβρουάριο του 2022.
Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ανακοίνωσε την έναρξη «ειδικών στρατιωτικών επιχειρήσεων» στην Ουκρανία, με στόχο, όπως δήλωσε, την πλήρη «αποστρατιωτικοποίηση» της χώρας και τη μετατροπή της σε ουδέτερο κράτος, που δεν θα αποτελεί μέρος ούτε της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε του ΝΑΤΟ.
Αμέσως μετά το διάγγελμά του, εκρήξεις συγκλόνισαν κάθε περιφέρεια και μεγάλη πόλη της Ουκρανίας, καθώς η Ρωσία εξαπέλυσε επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον βασικών αεροδρομίων, στρατιωτικών βάσεων και αποθηκών, σηματοδοτώντας την έναρξη αυτού που θα εξελισσόταν στον πιο καταστροφικό πόλεμο στην Ευρώπη από το 1945.
Ο Ζελένσκι, με εκτεταμένη στήριξη από τη Δύση, παρέμεινε σταθερός από την έναρξη του πολέμου και η Ουκρανία έχει μέχρι στιγμής αποτρέψει τη Ρωσία από το να επιτύχει τους διακηρυγμένους πολεμικούς της στόχους.
Η τρέχουσα κατάσταση στο μέτωπο
Παρά τις πολυάριθμες ουκρανικές αντεπιθέσεις, οι γραμμές του μετώπου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στάσιμες τα τελευταία δύο χρόνια, με τη γραμμή επαφής να εκτείνεται σήμερα σε πάνω από 1.000 χιλιόμετρα, από τα βορειοανατολικά σύνορα κοντά στην περιφέρεια του Χαρκόβου έως νότια, στον ποταμό Δνείπερο, στην περιφέρεια της Χερσώνας.
Οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν περίπου το 20% της κυρίαρχης επικράτειας της Ουκρανίας, κυρίως στα ανατολικά και τα νότια. Σε αυτά περιλαμβάνονται σχεδόν ολόκληρη η περιφέρεια του Λουγκάνσκ, μεγάλο μέρος της περιφέρειας του Ντονέτσκ —γνωστές συλλογικά ως περιοχή του Ντονμπάς— τμήματα των περιφερειών Ζαπορίζια και Χερσώνας, καθώς και ολόκληρη η Κριμαία, την οποία η Μόσχα προσάρτησε το 2014, σύμφωνα με το αμερικανικό ερευνητικό κέντρο Center for Strategic and International Studies (CSIS).
Οι ανθρώπινες απώλειες
Ούτε η Ρωσία ούτε η Ουκρανία έχουν δημοσιοποιήσει επισήμως τον αριθμό των απωλειών που έχουν υποστεί, ωστόσο έκθεση του CSIS, που δημοσιεύθηκε στις 27 Ιανουαρίου, εκτιμά ότι οι συνολικές στρατιωτικές απώλειες Ρωσίας και Ουκρανίας (νεκροί, τραυματίες και αγνοούμενοι) από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Δεκέμβριο του 2025 ενδέχεται να ανέρχονται έως και σε 1,8 εκατομμύρια.
Η ίδια έκθεση προβλέπει ότι ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να φθάσει τα 2 εκατομμύρια έως την άνοιξη του 2026, εάν συνεχιστούν οι τρέχοντες ρυθμοί.
Κατά την ανάλυση της έκθεσης, οι ρωσικές απώλειες υπολογίζονται σε περίπου 1,2 εκατομμύρια (εκ των οποίων έως 325.000 νεκροί), ενώ οι ουκρανικές σε 500.000–600.000 (εκ των οποίων 100.000–140.000 νεκροί). Η εφημερίδα The Epoch Times δεν έχει καταστεί δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τα στοιχεία αυτά.
Οι διαπραγματεύσεις
Από το 2022 έχουν γίνει πολυάριθμες προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου, χωρίς καμία μέχρι στιγμής να έχει οδηγήσει σε ειρήνη.
Μετά τον αρχικό γύρο συνομιλιών τους πρώτους μήνες του πολέμου, οι δύο πλευρές δεν είχαν εκ νέου άμεση επαφή έως τον Μάιο του 2025 στην Κωνσταντινούπολη της Τουρκίας.
Οι συνομιλίες αυτές, ωστόσο, δεν απέφεραν αποτέλεσμα ως προς τον τερματισμό της σύγκρουσης και οι απευθείας διαπραγματεύσεις διακόπηκαν τον Ιούνιο του 2025. Τον Αύγουστο του 2025, ο Τραμπ συναντήθηκε με τον Πούτιν στο Άνκορατζ της Αλάσκας, στην πρώτη συνάντηση μεταξύ των ηγετών Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών από πριν από το ξέσπασμα του πολέμου.
Τον Νοέμβριο του 2025 παρουσιάστηκε ένα αρχικό ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων. Η Μόσχα το υποδέχθηκε σε μεγάλο βαθμό θετικά, ενώ το Κίεβο το επέκρινε για τους περιορισμούς που επέβαλλε στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, για τη ρητή απαγόρευση ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ στο μέλλον και για την απόσχιση του Ντονμπάς.
Τον επόμενο μήνα, έπειτα από συζητήσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Κιέβου, δημοσιοποιήθηκε συμπυκνωμένη εκδοχή 20 σημείων, η οποία θεωρήθηκε πιο αποδεκτή για την Ουκρανία. Κανένα από τα δύο σχέδια δεν έχει τεθεί σε ισχύ.
Οι ελπίδες για επίτευξη λύσης αναζωπυρώθηκαν το 2026, με την έναρξη τριμερών συναντήσεων μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και Ηνωμένων Πολιτειών.
Από τον Ιανουάριο του 2026 στο Άμπου Ντάμπι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι συζητήσεις μεταξύ των τριών πλευρών συνεχίζονται, με τον πιο πρόσφατο γύρο να πραγματοποιείται στη Γενεύη της Ελβετίας στις 17–18 Φεβρουαρίου.
Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ότι ο επόμενος γύρος συνομιλιών προγραμματίζεται για τις 26–27 Φεβρουαρίου, που θα αποτελέσει τον τέταρτο γύρο τέτοιων διαβουλεύσεων το 2026, αν και η Ρωσία δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή της.
Τα βασικά σημεία διαφωνίας
Το ζήτημα των εδαφών παραμένει το πλέον δυσεπίλυτο στις διαπραγματεύσεις, με τη Ρωσία να απαιτεί από την Ουκρανία να αποδεχθεί εδαφικές απώλειες. Η Ρωσία έχει καταγράψει ορισμένα εδαφικά κέρδη από τότε που κατέλαβε τη χερσόνησο της Κριμαίας το 2014 και εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά της Ουκρανίας τον Φεβρουάριο του 2022.
Επί του παρόντος, οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν περίπου το 20% της προ του 2014 ουκρανικής επικράτειας. Με το μεγαλύτερο μέρος του Ντονέτσκ υπό ρωσικό έλεγχο, η Μόσχα έχει καλέσει το Κίεβο να παραχωρήσει περίπου το 20% της περιφέρειας που οι ρωσικές δυνάμεις δεν έχουν καταφέρει μέχρι στιγμής να καταλάβουν διά της βίας. Το Κίεβο έχει αρνηθεί να προβεί σε αυτή την παραχώρηση.
Οι τελευταίες δηλώσεις Ζελένσκι
Παρά την πίεση που ασκεί ο Τραμπ για ταχεία προσέλευση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η θέση του Ζελένσκι ως προς το εδαφικό παραμένει αμετάβλητη, με τον Ουκρανό ηγέτη να αποδίδει την ευθύνη για τη συνέχιση του πολέμου στη Μόσχα.
Στις 16 Φεβρουαρίου, ο Ζελένσκι ζήτησε εγγυήσεις ασφαλείας με τη στήριξη του Κογκρέσου των ΗΠΑ πριν από την υπογραφή οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Κιέβου και Μόσχας. Ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προετοίμαζαν εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά ότι η Ουάσιγκτον επιθυμούσε προηγουμένως μια «ανταλλαγή εδαφών ή κάτι τέτοιο» πριν αυτές παρασχεθούν.
Υπογράμμισε ότι προτεραιότητα αποτελούν οι εγγυήσεις ασφαλείας και ότι η Ουκρανία δεν θα εγκαταλείψει τα εδάφη της, διευκρινίζοντας πως είναι έτοιμη για συμβιβασμό, αλλά όχι για έναν συμβιβασμό που θα έδινε στη Ρωσία την ευκαιρία να ανασυνταχθεί γρήγορα και να επιστρέψει για να καταλάβει εκ νέου τη χώρα, τονίζοντας ότι αυτό αποτελεί κρίσιμο ζήτημα.
Στις 23 Φεβρουαρίου, σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X με αναφορά σε συνέντευξή του στο BBC, ο Ζελένσκι εξέφρασε την πεποίθηση ότι η Ρωσία έχει ήδη ξεκινήσει τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Διερωτήθηκε πόσο έδαφος μπορεί να καταλάβει ο Πούτιν και πώς μπορεί να ανακοπεί, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς να αποτραπεί μια ρωσική νίκη, αλλά ότι η Ρωσία επιδιώκει να επιβάλει τον δικό της κόσμο και να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων, όπως εκείνοι την επιλέγουν και την επιθυμούν. Πρόσθεσε ότι πιστεύει εδώ και καιρό πως ο Πούτιν έχει ήδη ξεκινήσει αυτόν τον πόλεμο και ότι η Ουκρανία τον εμποδίζει να τον μετατρέψει σε ευρύτερο, πλήρους κλίμακας Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, χαρακτηρίζοντας τη χώρα του προπύργιο που αναχαιτίζει τον Ρώσο πρόεδρο.
Οι τελευταίες δηλώσεις Πούτιν
Ο Πούτιν δεν έχει μιλήσει δημοσίως για τους όρους της Ρωσίας από συνέντευξή του στις 25 Δεκεμβρίου σε ινδικό τηλεοπτικό δίκτυο, ενόψει της επίσημης επίσκεψής του στο Νέο Δελχί.
Στη συνέντευξη, αναφερόμενος στα εδάφη του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ, δήλωσε ότι είτε η Ρωσία θα απελευθερώσει αυτά τα εδάφη με τη δύναμη των όπλων είτε τα ουκρανικά στρατεύματα θα τα εγκαταλείψουν και θα σταματήσουν να μάχονται εκεί.
Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας και στενός σύμμαχος του Πούτιν, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, δήλωσε στις 23 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS, ότι η Ρωσία έχει συμφωνήσει να μην αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι συνομιλίες μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Σε γενικές γραμμές, ανέφερε ότι η ρωσική πλευρά έχει διατυπώσει τη θέση της, όπως αυτή έχει καθοριστεί από τον Ανώτατο Διοικητή και Πρόεδρο της χώρας και έχει επανειλημμένως παρουσιαστεί. Πρόσθεσε ότι αυτή περιλαμβάνει τα ουσιαστικότερα ζητήματα σχετικά με τα εδάφη, τις παραμέτρους της αποστρατιωτικοποίησης του συγκεκριμένου κράτους και μια σειρά άλλων σημείων, επισημαίνοντας ότι η άλλη πλευρά τα εξετάζει επί του παρόντος, χωρίς ωστόσο να έχει δοθεί απάντηση.
Με τη συμβολή του Andrew Thornebrook
