Η κινεζική κυβέρνηση υπερασπίστηκε με σθένος τον νέο νόμο περί εθνικής ενότητας, ο οποίος θα τεθεί σε ισχύ την 1η Ιουλίου, υποστηρίζοντας ότι διαθέτει το νόμιμο δικαίωμα να θεωρεί υπόλογα ακόμη και άτομα που βρίσκονται εκτός των συνόρων της χώρας εφόσον, κατά την εκτίμηση των κινεζικών αρχών, υπονομεύουν την εθνοτική συνοχή ή ενθαρρύνουν αποσχιστικές τάσεις, όπως δήλωσε την Τετάρτη ανώτερος αξιωματούχος.
Η θέση αυτή παρουσιάστηκε από ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους στο Πεκίνο, οι οποίοι υποστήριξαν ότι η σχετική νομοθεσία δεν αποτελεί εξαίρεση στη διεθνή πρακτική, αλλά εντάσσεται στο δικαίωμα κάθε κυρίαρχου κράτους να προστατεύει την εδαφική του ακεραιότητα, την κοινωνική σταθερότητα και την εθνική του ασφάλεια.
Η συζήτηση γύρω από τον νόμο έχει ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο, ιδιαίτερα μεταξύ οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ακαδημαϊκών και κυβερνήσεων που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στις σχέσεις της Κίνας με τις εθνοτικές μειονότητες και την Ταϊβάν.
Τι προβλέπει ο νέος νόμος
Η νέα νομοθεσία που ψήφισε η Κίνα τον Μάρτιο αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ισχυρότερης κοινής εθνικής ταυτότητας μεταξύ της πλειοψηφίας των Χαν και των 55 αναγνωρισμένων εθνοτικών μειονοτήτων της χώρας.
Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του νόμου αφορά τη δυνατότητα επέκτασης της νομικής ευθύνης πέρα από τα κινεζικά σύνορα. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι φυσικά πρόσωπα ή οργανώσεις που βρίσκονται στο εξωτερικό μπορεί να θεωρηθούν υπεύθυνα για ενέργειες οι οποίες, σύμφωνα με την κινεζική ερμηνεία, βλάπτουν την εθνοτική ενότητα ή προωθούν τον διαχωρισμό εθνοτικών ομάδων από το κινεζικό κράτος.
Η διάταξη αυτή ενισχύει μια ευρύτερη τάση της κινεζικής νομοθεσίας τα τελευταία χρόνια, κατά την οποία το Πεκίνο επιχειρεί να επεκτείνει την επιρροή των νόμων του πέρα από τα γεωγραφικά του σύνορα, ιδιαίτερα σε ζητήματα που θεωρεί ότι σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται κυρίως δύο περιοχές: το Θιβέτ και το Σιντζιάνγκ. Οι Θιβετιανοί αποτελούν εδώ και δεκαετίες αντικείμενο ιδιαίτερης προσοχής του κινεζικού κράτους, καθώς τμήμα του πληθυσμού και της εξόριστης πολιτικής ηγεσίας συνεχίζει να επιθυμεί μεγαλύτερη αυτονομία ή ακόμη και ανεξαρτησία.
Παρόμοια κατάσταση επικρατεί και στο Σιτζιάνγκ, όπου ζουν εκατομμύρια Ουιγούροι μουσουλμάνοι. Το Πεκίνο υποστηρίζει ότι η πολιτική του για την περιοχή έχει στόχο την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, του εξτρεμισμού και του αποσχιστισμού. Αντίθετα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αρκετές δυτικές κυβερνήσεις έχουν επανειλημμένα κατηγορήσει την Κίνα για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η κινεζική ηγεσία θεωρεί ότι η ενίσχυση μιας ενιαίας εθνικής ταυτότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη πολιτική της χώρας.
Η ανησυχία της Ταϊβάν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντίδραση της Ταϊβάν. Αν και το νησιωτικό κράτος λειτουργεί ως αυτοδιοικούμενη δημοκρατία, για την Κίνα αποτελεί τμήμα της επικράτειάς της τον έλεγχο του οποίου επιθυμεί να ανακαταλάβει, ακόμη και και δια της βίας.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο νέος νόμος μπορεί να προσφέρει στο Πεκίνο ένα πρόσθετο νομικό εργαλείο για να στοχοποιεί Ταϊβανούς πολιτικούς, ακτιβιστές ή δημόσια πρόσωπα που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία της νήσου.
Παρότι η πρακτική δυνατότητα εφαρμογής μιας τέτοιας πολιτικής παραμένει περιορισμένη εκτός κινεζική δικαιοδοσίας, η ύπαρξη της σχετικής διάταξης δημιουργεί αβεβαιότητα όσον αφορά ταξίδια, διεθνείς συνεργασίες και πολιτικές δραστηριότητες.
Η κινεζική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η επέκταση της δικαιοδοσίας της πέρα από τα εθνικά σύνορα δεν αποτελεί αποκλειστικά κινεζικό φαινόμενο. Πράγματι, πολλές χώρες έχουν υιοθετήσει νόμους που επιτρέπουν τη δίωξη πολιτών ή ξένων υπηκόων για ορισμένα αδικήματα που διαπράττονται στο εξωτερικό. Παραδείγματα περιλαμβάνουν υποθέσεις τρομοκρατίας, εγκλημάτων πολέμου, διαφθοράς ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανηλίκων.
Ωστόσο, στον κινέζικο νόμο η έννοια «εθνοτικής ενότητας» είναι ιδιαίτερα ευρεία και επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες. Κατά συνέπεια, εκφράζονται φόβοι ότι η νομοθεσία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ποινικοποίηση ειρηνικών πολιτικών εκφράσεων ή δραστηριοτήτων.
Διεθνείς οργανώσεις προάσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν εδώ και χρόνια ανησυχίες για τον πολλαπλασιασμό των εργαλείων προάσπισης της εθνικής ασφάλειας του κινεζικού κράτους, όπως και για το ότι ο νέος νόμος θα μπορούσε να δημιουργήσει κλίμα φόβου μεταξύ εξόριστων κοινοτήτων, ακτιβιστών και ερευνητών που ασχολούνται με ζητήματα Θιβέτ, Σιντσιάνγκ ή Ταϊβάν. Επιπλέον, έχουν διατυπωθεί κατηγορίες ότι το Πεκίνο επιδιώκει κατά καιρούς να αξιοποιήσει διεθνείς μηχανισμούς επιβολής του νόμου για να ασκήσει πίεση σε πολιτικούς αντιπάλους που βρίσκονται στο εξωτερικό.
Η επίσημη απάντηση του Πεκίνου
Κινέζοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δυτικά μέσα ενημέρωσης και ορισμένοι αναλυτές έχουν παρερμηνεύσει το περιεχόμενο του νόμου. Μιλώντας σε συνέντευξη τύπου στο Πεκίνο σχετικά με τον νόμο, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Χου Γουεϊλιέ δήλωσε ότι ορισμένα δυτικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία δεν κατονόμασε, έχουν διαστρεβλώσει και παρερμηνεύσει τη διάταξη για το εξωτερικό.
«Αυτή η διάταξη βασίζεται στις εθνικές συνθήκες της Κίνας, συμμορφώνεται με τις νομικές αρχές και είναι συνεπής με τη διεθνή πρακτική. Είναι μια νόμιμη, σύννομη, απαραίτητη και εφικτή νομική διάταξη», τόνισε.
Σύμφωνα με την επίσημη θέση, οι νέες διατάξεις στοχεύουν αποκλειστικά σε δραστηριότητες που θεωρούνται απειλή για την κρατική ενότητα και δεν πρόκειται να επηρεάσουν τις φυσιολογικές ανταλλαγές μεταξύ πολιτών, τις ακαδημαϊκές συνεργασίες, τις επιχειρηματικές σχέσεις ή τις πολιτιστικές επαφές με άλλες χώρες.
Η διάταξη για το εξωτερικό στοχεύει σε παράνομες πράξεις και χρησιμοποιεί μεθόδους κράτους δικαίου για να «προστατεύσει από διάφορες παράνομες πράξεις που αφορούν εθνοτικές υποθέσεις από το εξωτερικό της χώρας», πρόσθεσε ο Γουεϊλιέ.
Το Πεκίνο παρουσιάζει τον νόμο ως εργαλείο προστασίας της εθνικής κυριαρχίας και των συμφερόντων όλων των εθνοτικών ομάδων που ζουν εντός της Κίνας.
Οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Η χρονική συγκυρία δεν περνά απαρατήρητη.
Οι σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών παραμένουν τεταμένες, ενώ η Ταϊβάν εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
Παράλληλα, η αυξανόμενη στρατηγική συνεργασία δυτικών κρατών με την Ταϊβάν έχει εντείνει την ανησυχία του Πεκίνου για ενδεχόμενη ενίσχυση αποσχιστικών τάσεων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο νέος κινεζικός νόμος περί εθνικής ενότητας αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο ως εσωτερικό νομοθετικό μέτρο αλλά και ως μήνυμα πολιτικής βούλησης προς το εξωτερικό. Αποτελεί μια από τις σημαντικότερες νομοθετικές πρωτοβουλίες του Πεκίνου τα τελευταία χρόνια στον τομέα της εθνικής ασφάλειας και της διαχείρισης εθνοτικών ζητημάτων.
Για την κινεζική ηγεσία, πρόκειται για αναγκαίο εργαλείο διασφάλισης της σταθερότητας και της εθνικής συνοχής. Όμως η άλλη άποψη υποστηρίζει ότι αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς την επέκταση της κρατικής εξουσίας πέρα από τα παραδοσιακά όρια της εθνικής κυριαρχίας.
Το πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη μετά την έναρξη ισχύος του θα αποτελέσει κρίσιμο τέστ τόσο για τις σχέσεις της Κίνας με τις εθνοτικές μειονότητες όσο και για τις ήδη εύθραυστες σχέσεις της με την Ταϊβάν και τη διεθνή κοινότητα.
