Ο νεοεκλεγείς δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζοχράν Μαμντάνι, βρέθηκε αντιμέτωπος με έντονη δημόσια κριτική σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, όταν στις 4 Ιανουαρίου 2026 τέθηκε σε ισχύ η αύξηση των ναύλων του μετρό και των λεωφορείων στα 3 δολάρια. Η αύξηση αυτή, αν και είχε εγκριθεί από τη Μητροπολιτική Αρχή Μεταφορών (MTA) ήδη από τον Σεπτέμβριο του 2025, ήρθε σε ευθεία σύγκρουση με μία από τις κεντρικές προεκλογικές δεσμεύσεις του Μαμντάνι: να καταστήσει τα λεωφορεία της πόλης «γρήγορα και δωρεάν».
Η απόφαση της MTA δεν ήταν αιφνιδιαστική. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2025, το διοικητικό της συμβούλιο ενέκρινε ομόφωνα την αναπροσαρμογή των κομίστρων, η οποία περιελάμβανε αύξηση του βασικού εισιτηρίου από 2,90 σε 3,00 δολάρια, των μειωμένων ναύλων από 1,45 σε 1,50, των λεωφορείων εξπρές από 7,00 σε 7,25 και της μονής κάρτας σε 3,50 δολάρια. Αρχικά, η αύξηση είχε προγραμματιστεί για τον Μάρτιο του 2025, αλλά μετατέθηκε για τον Ιανουάριο του 2026 ώστε να συμπέσει με την πλήρη εφαρμογή του συστήματος πληρωμών OMNY.
Ο Μαμντάνι ορκίστηκε δήμαρχος στις 2 Ιανουαρίου 2026 και στην ομιλία του επανέλαβε με σαφήνεια την υπόσχεσή του ότι οι Νεοϋορκέζοι δεν θα χρειάζεται να ανησυχούν για ναύλους ή καθυστερήσεις, επειδή τα λεωφορεία θα γίνουν γρήγορα και δωρεάν. Η δήλωση αυτή θεωρήθηκε συνέχεια των προεκλογικών του μηνυμάτων, στα οποία είχε διακηρύξει ότι ως δήμαρχος θα εξασφάλιζε δωρεάν μετακινήσεις με λεωφορείο σε όλη την πόλη.
Όταν όμως, μόλις δύο ημέρες μετά την ορκωμοσία του, τέθηκε σε ισχύ η αύξηση των ναύλων, η αντίδραση στα κοινωνικά δίκτυα ήταν έντονη. Πολλοί χρήστες κατηγόρησαν τον νέο δήμαρχο ότι αθέτησε τις υποσχέσεις του και ότι εξαπάτησε τους ψηφοφόρους, συνδέοντας άμεσα το νέο κόστος μετακίνησης με τη δική του πολιτική ευθύνη, παρά το γεγονός ότι η απόφαση είχε ληφθεί πριν αναλάβει καθήκοντα.
Σε μια προσπάθεια να απαντήσει στην κριτική, ο Μαμντάνι πέρασε τη νύχτα της 4ης Ιανουαρίου στο Q70 LaGuardia Link, τη μοναδική πλήρως δωρεάν λεωφορειακή γραμμή του MTA, η οποία συνδέει το αεροδρόμιο LaGuardia με το συγκοινωνιακό κέντρο του Jackson Heights/Roosevelt Avenue. Σε ανάρτησή του τόνισε ότι ήθελε να ακούσει από κοντά τι σημαίνει για τους εργαζομένους μια πραγματικά δωρεάν εμπειρία μετακίνησης και υποστήριξε ότι η ανακούφιση που προσφέρει το Q70 δείχνει τι θα μπορούσε να επιτευχθεί αν όλα τα λεωφορεία λειτουργούσαν με τον ίδιο τρόπο. Παρ’ όλα αυτά, η συμβολική αυτή κίνηση δεν ήταν αρκετή για να κατευνάσει την κριτική.
Το ίδιο το Q70 αποτελεί ένα ενδιαφέρον αλλά περιορισμένης εμβέλειας παράδειγμα. Δημιουργήθηκε το 2013 ως γραμμή περιορισμένων στάσεων, μετατράπηκε σε Select Bus Service το 2016 και έγινε πλήρως δωρεάν το 2022 με απόφαση της κυβερνήτη Κάθυ Χοτσούλ. Αν και παρουσιάζει υψηλή χρήση — με περίπου 4.300 επιβάτες ημερησίως και σχεδόν 2 εκατομμύρια ετήσιους επιβάτες πριν την πανδημία — έρευνες δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των χρηστών του ήδη χρησιμοποιούσε το μετρό. Αυτό σημαίνει ότι η δωρεάν λειτουργία προσφέρει κυρίως ανακούφιση στους υπάρχοντες χρήστες, χωρίς να προσελκύει μαζικά νέους ή να απομακρύνει σημαντικό αριθμό ανθρώπων από το αυτοκίνητο.
Αντίστοιχα μικτά ήταν και τα αποτελέσματα του πιλοτικού προγράμματος δωρεάν λεωφορείων της περιόδου 2023-2024, το οποίο ο ίδιος ο Μαμντάνι είχε υποστηρίξει ως δημοτικός σύμβουλος. Το πρόγραμμα, που εφαρμόστηκε σε πέντε γραμμές σε όλες τις περιοχές της πόλης και κόστισε περίπου 15 εκατομμύρια δολάρια, οδήγησε σε σημαντική αύξηση της επιβατικής κίνησης. Ωστόσο, μόνο ένα μικρό ποσοστό των νέων επιβατών προερχόταν από τα αυτοκίνητα ή ήταν πραγματικά νέοι χρήστες του συστήματος, ενώ δεν καταγράφηκαν βελτιώσεις στις ταχύτητες των λεωφορείων και αυξήθηκε ο χρόνος στάσης στις στάσεις λόγω μεγαλύτερης ζήτησης. Το πρόγραμμα τελικά δεν χρηματοδοτήθηκε περαιτέρω από την Πολιτεία της Νέας Υόρκης.
Το βασικό εμπόδιο για την υλοποίηση της υπόσχεσης των δωρεάν μετακινήσεων είναι οικονομικό και πολιτικό. Η κατάργηση των ναύλων στα λεωφορεία θα σήμαινε απώλεια εσόδων εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων ετησίως, ενώ η πλήρως δωρεάν μετακίνηση, συμπεριλαμβανομένου του μετρό, θα κόστιζε δισεκατομμύρια. Παράλληλα, η πόλη δεν έχει την αρμοδιότητα να αυξήσει κρατικούς φόρους, ενώ η κυβερνήτης Χοτσούλ και το Ώλμπανυ δεν έχουν δείξει διάθεση να χρηματοδοτήσουν ένα τόσο φιλόδοξο σχέδιο. Επιπλέον, η ηγεσία του MTA εμφανίζεται επιφυλακτική, ζητώντας εκτενή ανάλυση πριν από οποιαδήποτε τέτοια αλλαγή.
