«Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους· κάθε δυστυχισμένη οικογένεια είναι δυστυχισμένη με τον δικό της τρόπο.»
Αυτή είναι η πρώτη φράση του έργου «Άννα Καρένινα» του Λέοντος Τολστόι. Θα έγραφε άραγε αυτά τα λόγια αν ζούσε σήμερα; Πολλές από τις διακρίσεις μπορεί να ισχύουν ακόμα, αλλά όλο και περισσότερες δυστυχισμένες οικογένειες, στις δυτικές κοινωνίες τουλάχιστον, μοιράζονται πλέον ένα κοινό χαρακτηριστικό: την αποξένωση.
Αυτό το φαινόμενο — αδέλφια που διακόπτουν κάθε επαφή μεταξύ τους, παιδιά που γυρίζουν την πλάτη στους γονείς και τους παππούδες τους όταν ενηλικιώνονται ή και το αντίστροφο — εξαπλώνεται, και μάλιστα γρήγορα. Μια δημοσκόπηση της YouGov του 2025 διαπίστωσε ότι το 38% των Αμερικανών ενηλίκων έχει αποξενωθεί από τουλάχιστον ένα μέλος της οικογένειας. Η συγγραφέας και θεραπεύτρια από τη Βόρεια Καρολίνα, Πώλα Ράινχαρτ, έγραψε ότι «περίπου 1 στα 4 ενήλικα παιδιά φέρεται να έχει διακόψει κάθε επαφή με τον ένα γονέα».
Η αρθρογράφος Μιρίντα Κόσσοφ μοιράστηκε τη σπαρακτική ιστορία της αποξένωσής της από τους δύο γιους της, οι οποίοι τάχθηκαν στο πλευρό του πατέρα τους κατά τη διάρκεια του διαζυγίου, αποξένωση που παρέμεινε για πολλά χρόνια μετά. Η ψυχολόγος και συγγραφέας Άντρεα Γκέρνυ σημειώνει ότι αυτό το φαινόμενο, που το αποκάλεσε «διακοπή επαφής», παρατηρείται όλο και πιο συχνά.
Γιατί υψώνονται τα τείχη
Ποιοι παράγοντες συντείνουν στην αποξένωση και τη διάδοσή της ως κοινωνικό φαινόμενο; Υπάρχει η σωματική/ψυχολογική κακοποίηση που μπορεί να καταστρέψει μια σχέση· το διαζύγιο, που μπορεί να ωθήσει ένα παιδί να ταυτιστεί με τον έναν γονέα και να απομακρυνθεί από τον άλλον· η έμφαση στην ατομική ευτυχία και την εκπλήρωση των προσωπικών στόχων ακόμα και εις βάρος των οικογενειακών δεσμών· ο υπερπροστατευτισμός και η στενή παρακολούθηση και καθοδήγησης των παιδιών, που μπορεί να οδηγήσει ορισμένους νέους να διακόψουν κάθε επαφή προκειμένου να αναλάβουν τον έλεγχο της ζωής τους και να καταφέρουν να εξελιχθούν…
Μερικές φορές φαίνεται πιο εύκολο να φύγει κανείς χωρίς κοιτάξει πίσω.
«Η αγάπη είναι έργο και απαιτεί κόπο», είπε η θεραπεύτρια Άννι Λέφλερ στην Epoch Times. «Δεν υπάρχει τρόπος να έχεις μια σχέση χωρίς να προσπαθήσεις. Και λόγω της κουλτούρας μας, όπου όλα είναι τόσο εύκολα για εμάς, μόλις συναντάμε μία δυσκολία, θέλουμε να τα παρατήσουμε».
Το να τα βγάζεις πέρα μόνος σου είναι μέρος της κουλτούρας μας;
Παντρεμένη εδώ και 20 χρόνια και μητέρα δύο εφήβων και ενός νεαρού άντρα, η Λέφλερ εργάζεται σε ομαδικό ιατρείο στο Σκράντον της Πενσυλβανίας. Αν και ασκεί οικογενειακή και εφηβική θεραπεία μόνο για τρία χρόνια, διαθέτει ορισμένα χαρακτηριστικά που τη βοηθούν στο βλέπει τα πράγματα πιο διεισδυτικά.
Ένα από αυτά είναι η καταγωγή της: αν και ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες για σχεδόν 30 χρόνια, η Λέφλερ γεννήθηκε στο Μπενίν της Δυτικής Αφρικής. Σε αυτή τη χώρα, όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου, η ιδέα της «απουσίας επαφής» είναι πρακτικά ανύπαρκτη.
«Οι οικογενειακοί δεσμοί είναι πολύ ισχυρότεροι εκεί από ό,τι εδώ», είπε. «Δεν υπάρχει θείος με τον οποίο κανείς δεν μιλάει πια. Υπάρχει μια ισχυρή αίσθηση κοινότητας, επιθυμία για ειρήνη και πάντα γίνονται προσπάθειες να συμπεριλαμβάνονται όλοι».
Ακόμη και σήμερα, όταν επισκέπτεται συγγενείς στο Μπενίν, βλέπει μια εκτεταμένη οικογένεια σε δράση, αντί για την πυρηνική οικογένεια που είναι συνηθισμένη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει επίσης μια μορφή οργάνωσης στις οικογενειακές αλληλεπιδράσεις.
«Συχνά, υπάρχει ένα άτομο στην οικογένεια, συνήθως η μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα, που έχει τον ρόλο να τους συγκεντρώνει όλους, να οργανώνει γιορτές, να ενημερώνει τους άλλους όταν κάποιος έχει πρόβλημα», είπε. «Είναι πολύ κοινοτικό. Δεν είναι προφανώς οργανωμένο, αλλά μετά από λίγο, συνειδητοποιείς ότι υπάρχουν κάποια άτομα που είναι βασικά, στα οποία απευθύνεσαι για διάφορα θέματα».
Η Λέφλερ αναγνωρίζει τα θετικά στοιχεία της αμερικανικής κουλτούρας, που είναι διαποτισμένη από τις αξίες του ατομικισμού και της προσωπικής ελευθερίας.
«Οι Αμερικανοί είναι πολύ εργατικοί άνθρωποι, οπότε από αυτή την άποψη, είναι σκληροί», παρατηρεί. «Όμως, όταν πρόκειται για κοινωνική εργασία, δυσκολεύονται, και ίσως οφείλεται εν μέρει στο ότι η Αμερική είναι μια πιο εσωστρεφής κουλτούρα. Είναι μια κουλτούρα τού ‘κάν’ το μόνος σου’, το οποίο έρχεται σε αντίθεση με το ‘όλοι μαζί’».
Ο Αριστοτέλης ως θεραπευτής
Εκτός από τις γνώσεις που απέκτησε από την εμπειρία της σε μικτές κουλτούρες, η Λέφλερ έχει ένα ακόμη ειδικό εργαλείο: ένα διδακτορικό στη φιλοσοφία και δεκαπέντε χρόνια διδασκαλίας στο Πανεπιστήμιο Σκράντον. Η ακαδημαϊκή της κατάρτιση και ο χρόνος που πέρασε με νέους ενήλικες, οι οποίοι, κατά καιρούς, χρησιμοποίησαν το μάθημά της για να βάλουν τάξη στη ζωή τους, τη βοήθησαν να διευρύνει τις απόψεις της σχετικά με τη θεραπεία.
«Η βασική πρόταση του Αριστοτέλη είναι ότι, ως ανθρώπινα όντα, είμαστε ικανοί να δημιουργούμε συνήθειες, είτε κακές είτε καλές», εξηγεί. «Ένα από τα κύρια πράγματα για τα οποία μιλάει είναι η χρυσή τομή: ότι δεν πρέπει να θέλεις πάρα πολλά και δεν πρέπει να θέλεις πάρα λίγα. Αυτό μας προστατεύει από ακραίες αντιδράσεις, όπως π.χ. ‘τελείωσα με αυτόν τον άνθρωπο’.
»Μας προστατεύει επίσης από το ελάχιστο, που είναι να αφήνουμε κάποιον να μας καταπατά. Έτσι, η αρετή βρίσκεται κάπου στη μέση, όπου και τα δύο μέρη μπορούν να ευημερήσουν και να ζήσουν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους».
Καλά όρια, κακά όρια
Η χρυσή τομή του Αριστοτέλη μπαίνει στο παιχνίδι σε μια όλο και πιο δημοφιλή έννοια στη θεραπεία: τα όρια. Τα όρια όχι μόνο επιτρέπουν σε μια σχέση να επιβιώσει, αλλά και να ανθίσει.
Ως παράδειγμα, η Λέφλερ χρησιμοποιεί τις επισκέψεις που κάνουμε στα μέλη της οικογένειας την εποχή των διακοπών: αντί να κανονίζεται μία επίσκεψη δέκα ημερών, διάστημα που ευνοεί τη δημιουργία εντάσεων, μπορεί η επίσκεψη να διαρκεί δύο ή τρεις ημέρες.
«Η ιδέα ότι οι καλοί φράκτες κάνουν τους καλούς γείτονες είναι παράδοξη, γιατί θα σκεφτόταν κανείς ότι οι φράκτες χωρίζουν. Ωστόσο, προστατεύουν κιόλας, την αξιοπρέπεια των ανθρώπων», επισημαίνει η Λέφλερ.
Τα υγιή όρια έχουν σκοπό τη διατήρηση των σχέσεων, όχι την εξάλειψή τους.
«Οι άνθρωποι και από τις δύο πλευρές του ορίου πρέπει να αλλάξουν την ιδέα τους για το τι είναι ένα όριο», παρατηρεί η Λέφλερ. «Κάποιος από τη μία πλευρά, όπου κάτι μόλις περιφράχθηκε, αισθάνεται πληγωμένος, αλλά πρέπει να καταλάβει ότι αυτό μπορεί να επιτρέψει στον άλλο να γίνει ισότιμος. Και το άτομο που έθεσε το όριο πρέπει να καταλάβει ότι αυτό γίνεται για χάρη μιας καλύτερης σχέσης, όχι για χάρη μιας χειρότερης σχέσης. Γίνεται για να μπορέσουμε τελικά να συναντηθούμε σε ισότιμη βάση. Και νομίζω ότι και οι δύο πλευρές τείνουν να παραβλέπουν αυτό το νόημα».
Τότε τα όρια γίνονται σύνορα με τείχη, συρματοπλέγματα και πινακίδες που λένε «Απαγορεύεται η είσοδος».
Διόρθωση και θεραπεία
Πολλοί θεραπευτές, συμπεριλαμβανομένης της Λέφλερ, έχουν επίγνωση της δύναμης των διαδικτυακών τάσεων, όπως είναι το κίνημα «going no contact».
«Νομίζω ότι τα άτομα με επιρροή είναι πολύ, πολύ επικίνδυνα, και προσπαθώ να προειδοποιώ τους πελάτες μου να μένουν μακριά από το TikTok», είπε.
Οι άνθρωποι στο YouTube δεν εμφανίζονται όπως είναι στην πραγματικότητα. Δημιουργούν και προβάλλουν μια προσωπικότητα, αλλά είναι αυτό είναι κάτι επιφανειακό. Αν τους συναντούσαμε, θα βλέπαμε ίσως και τα μη λεκτικά σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος δεν είναι αξιόπιστο. Αυτό, λοιπόν, είναι ένα πρόβλημα».
Το να αποφεύγουμε τις συμβουλές που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Όποιος επιθυμεί να ξαναπροσεγγίσει κάποιον οικείο του, μπορεί να εξετάσει τις προτάσεις της Άντρεα Γκέρνυ, στο Ινστιτούτο Οικογενειακών Σπουδών.
Στρέψτε το βλέμμα προς τα μέσα: Ξεκινάμε με την ενδοσκόπηση, ώστε να εντοπίσουμε και αναγνωρίσουμε τα ΄κατεστραμμένα΄ μέρη μέσα μας — τη διαστρεβλωμένη σκέψη μας, τα αντιδραστικά συναισθήματα, τα ανθυγιεινά μοτίβα και τα τυφλά σημεία στις σχέσεις μας.
Αναλάβετε το μερίδιο ευθύνης που σας αναλογεί: Μόλις συνειδητοποιήσουμε και αποδεχτούμε «πού έχουμε αστοχήσει — στιγμές που ήμασταν ανυπόμονοι, αγενείς, αφηρημένοι ή απλά δεν ήμασταν ο γονιός ή το παιδί που ελπίζαμε να είμαστε — προχωράμε προς την ταπεινότητα και θέτουμε τα θεμέλια για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης.
Η αποδοχή της ευθύνης μάς επιτρέπει να προχωρήσουμε σε ένα σημείο από όπου μπορούμε να ανταποκριθούμε με μεγαλύτερη προσοχή και πρόθεση.
Ακούστε για να καταλάβετε: Οι περισσότεροι από εμάς ακούμε για να απαντήσουμε και όχι για να ακούσουμε πραγματικά τι λέει ο άλλος. Όταν ακούμε πραγματικά κάποιον που είτε μας έχει αποκλείσει από τη ζωή του είτε έχει περιορίσει τη συμμετοχή μας, αναπτύσσουμε συμπόνια και βλέπουμε τη σχέση υπό άλλο φως.
Αγκαλιάστε «και το ένα, και το άλλο»: Γινόμαστε πιο πλήρεις και πιο δυνατοί όταν προσπαθούμε να ισορροπήσουμε δύο αντικρουόμενα συναισθήματα με ταπεινότητα και διορατικότητα.
«Στις οικογενειακές σχέσεις, συχνά ακούγεται: ‘Νιώθω τόσο ευγνωμοσύνη όσο και απογοήτευση για τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς μου χειρίστηκαν τη σύγκρουση’», γράφει η Γκέρνυ. «Και τα δύο μπορεί να είναι αλήθεια. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο. Και όταν πρόκειται για την αγάπη — ειδικά την αγάπη που δοκιμάζεται από την απόσταση ή την αποξένωση — αυτή η ικανότητα για το «και τα δύο» δεν είναι προαιρετική. Είναι η ίδια η ικανότητα που επιτρέπει στις σχέσεις να θεραπευτούν, να εμβαθυνθούν και να ξεκινήσουν ξανά».
Εν τελεί, οι σχέσεις χρειάζονται ενδοσκόπηση, υπομονή, προσπάθεια. Αυτά είναι τα απαραίτητα στοιχεία αν θέλουμε να αποκαταστήσουμε έναν δεσμό που έχει διαρηχθεί. Όπως είπε η Λέφλερ: «Η αγάπη είναι έργο αγάπης».
