H Μεσόγειος είναι ίσως, λόγω του πρωταγωνιστικού ρόλου της στην παγκόσμια ιστορία και τη γεωπολιτική θέση και σημασία της, μία από τις πιο σημαντικές θάλασσες στον κόσμο. Το Ίδρυμα Ευγενίδου, σε συνεργασία με την ιταλική πρεσβεία, φιλοξενώντας την εντυπωσιακή έκθεση «Mediterranea — Visioni di un mare antico e complesso» (Μεσόγειος — Όραμα μίας αρχαίας και σύνθετης θάλασσας), η οποία εγκαινιάσθηκε την Πέμπτη 22 Ιανουαρίου, επικυρώνει εκείνο που μεγάλοι αναλυτές, όπως ο ιστορικός Φερνάν Μπρωντέλ ανέδειξαν. Τη «μεγάλη διάρκεια» της φυσικής γεωγραφίας της, τις πλούσιες και πολυποίκιλες κοινωνικοοικονομικές δομές και τις ρευστές και πολυκύμαντες πολιτικές μεταβολές, οι οποίες δημιούργησαν ένα κοινό περιβάλλον, που διαμόρφωσε βαθιά τους σύνθετους, πολυπολιτισμικούς πολιτισμούς της περιοχής κατά τη διάρκεια αιώνων.
Η έκθεση, την οποία εγκαινίασαν ο πρέσβης της Ιταλίας κο Πάολο Κουκούλι μαζί με τον πρόεδρο του Ιδρύματος Ευγενίδου κο Λεωνίδα Δημητριάδη-Ευγενίδη, αποτελεί το επιστέγασμα του Μνημονίου Συνεργασίας που υπέγραψαν πρόσφατα, και ένα δείγμα για τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η τεχνολογία, στην ανάδειξη της οποίας συμβάλλουν σε σημαντικό βαθμό το Ίδρυμα και το Πλανητάριο επί πολλές δεκαετίες, καθώς και στην διεύρυνση των άρρηκτων δεσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ιταλία.
Η έκθεση, που τελεί υπό την αιγίδα του ιταλικού υπουργείου Εξωτερικών και έχει ξεκινήσει την πορεία της από τη Ρώμη παρουσιάζει την πλούσια ιστορική, πολιτιστική, οικονομική και φυσική ιστορία της Μεσογείου μέσα από μία επίκαιρη και πολυεπίπεδη αφήγηση, αξιοποιώντας εντυπωσιακές δορυφορικές εικόνες της ESA και της Telespazio/e-Geos, κάποιες από τις οποίες έχουν υποστεί ειδική επεξεργασία για την εκδήλωση και φαντάζουν πραγματικά έργα τέχνης. Άλλωστε η ίδια η έκθεση συνδυάζει επιτυχημένα την τέχνη με την επιστήμη και την ιστορική τεκμηρίωση. Και πέρα από τη γνώση που κάποιος αποκομίζει για το φυσικό κάλλος και τον πλούτο της ιστορικής και ανθρωπολογικής και κοινωνιολογικής πορείας της Μεσογείου, φεύγει από την έκθεση με ευχάριστες και συνάμα έντονες οπτικές και αισθητηριακές εντυπώσεις, που αφήνουν στον θεατή ένα ισχυρό συναισθηματικό αντίκτυπο, ανάλογο του καντιανού δυναμικού Υψηλού.
Η έκθεση, που φιλοξενείται κάτω από τον εντυπωσιακό θόλο του πλανητάριου απλώνεται σε διάφορες θεματικές ενότητες. Η πρώτη και προφανής αφορά την Ιστορία των εδαφών και των υδάτων, των λαών και των πολιτισμών. Ξεκινώντας από τα διαφορετικά αλφάβητα και γλώσσες, τις ποικίλες εκφράσεις της καθημερινότητας, αναδεικνύονται ταυτόχρονα η πανσπερμία των πολιτιστικών αποτυπωμάτων, αλλά και οι κοινές ρίζες και πεποιθήσεις που ανταλλάσσουν και συμμερίζονται λαοί, οι οποίοι συγκατοικούν σε μία κλειστή και προσπελάσιμη λεκάνη. Οι εντυπωσιακές, σχεδόν εικαστικής αξίας, εναέριες φωτογραφίες από διάφορα τοπία κι οι εικόνες του «δαντελωτού» αναγλύφου περιοχών και σημείων της Μεσογείου, αναδεικνύουν τα χρώματα, την περίπλοκη γεωγραφία και βλάστηση, που συνθέτουν ένα θελκτικό φυσικό τοπίο. Χάρη στις πλέον προηγμένες δορυφορικές τεχνολογίες, σε αρχαίους χάρτες και έργα τέχνης, τονίζονται οι πολυπλοκότητες, αλλά κι οι δυνατότητες κι ευκαιρίες που προσφέρει η κοινή τούτη θάλασσα, στους λαούς της, φωτίζοντας τις κοινές ρίζες όχι μόνον της Ιταλίας και της Ελλάδας, αλλά και όλων των πολιτισμών που ήκμασαν σε αυτή τη λεκάνη.
Στη δεύτερη ενότητα ο επισκέπτης, μέσα από δείγματα, τα οποία μπορεί και να αγγίξει και να μυρίσει, αλλά και κατατοπιστικό οπτικό υλικό, ανακαλύπτει τη βλάστηση και τα αρώματα της Μεσογείου. Στην τρίτη ενότητα αναδεικνύονται μέσα από τεκμηριωμένο οπτικό υλικό και στοιχεία, οι προκλήσεις, οι αντιθέσεις κι οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει σήμερα η Μεσόγειος, ως κλειστή θάλασσα και κομβικός παράγοντας για το θαλάσσιο εμπόριο, τις μετακινήσεις και τις διάφορες επιχειρηματικές δραστηριότητες, που είτε αφορούν τις κατασκευές, τη βιομηχανία ή τον τουρισμό μεταβάλλουν και συχνά απειλούν το φυσικό περιβάλλον, το οικοσύστημα, τους φυσικούς πόρους και την καθημερινότητα των ανθρώπων στις περιοχές που περικλείουν τη Μare Νostrum. Ενδεικτικό είναι το εικαστικό έργο που συνδυάζει τα όστρακα της Μεσογείου με τα σκαλισμένα πλαστικά μπουκάλια που ρυπαίνουν το θαλάσσιο στοιχείο της, ώστε να υπογραμμίσει τη μεγάλη απειλή για το περιβάλλον της τόσο ευαίσθητης, ως κλειστού υδάτινου χώρου, θάλασσάς μας.
Σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρέσβης της Ιταλίας στην Αθήνα Πάουλο Κουκούλι υπογράμμισε τη μεγάλη σημασία που έχει η έκθεση: «Για να ανακαλύψουμε τις κοινές ρίζες που ενώνουν τρεις ηπείρους: την Ευρώπη (στην οποία ανήκουν η Ιταλία κι η Ελλάδα), την Ασία και την Αφρική. Από την άλλη πλευρά, ανάμεσα σε προκλήσεις που διαρκώς γίνονται όλο και πιο απαιτητικές για όλους μας στο οικονομικό, περιβαλλοντικό, πολιτικό, αλλά και στο επίπεδο της ασφάλειας, έχει θεμελιώδη σημασία να προωθούμε πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην ανάπτυξη καινοτόμων τεχνολογιών, που μας βοηθούν να κατανοούμε καλύτερα τις προκλήσεις που μας περιμένουν, να εκμεταλλευθούμε τις ευκαιρίες που μας δίνονται και να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα την περιοχή, τη λεκάνη της Μεσογείου, στην οποία ζούμε, επ’ ωφελείᾳ των λαών μας και της περιφερειακής σταθερότητας».
Σχετικά με το μνημόνιο που υπογράφηκε με το Ευγενίδειο Ίδρυμα, αλλά και τις πρωτοβουλίες του είδους σε ευρύτερο επίπεδο, ο κος Κουκούλι τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Το Ευγενίδειο Ίδρυμα είναι ένας φάρος καινοτομίας στην Ελλάδα κι αυτή η συνεργασία με την πρεσβεία είναι φυσικό να συμβαίνει, καθώς κι εμείς αποτελούμε τους αντιπροσώπους της ιταλικής πρωτοπορίας στην επιστήμη, την οικονομία, τη βιομηχανία. Αναζητούμε πάντοτε συνεργάτες για να συμπράξουμε ισότιμα. Κι αυτό ευθυγραμμίζεται με τις έξοχες διμερείς σχέσεις που διέπουν τους δεσμούς ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελλάδα. Στο οικονομικό επίπεδο, η Ελλάδα είναι ο υπ’ αριθμ. ένα εταίρος της Ιταλίας· η χώρα σας είναι μία σημαντική αγορά για τις εξαγωγές προϊόντων μας, περισσότερο από όσο χώρες της Ασίας ή της Λατινικής Αμερικής και συμμεριζόμαστε, οι δύο χώρες, τη μέριμνα για την έρευνα και τη βιώσιμη ανάπτυξη για τις νέες τεχνολογίες που μπορούν να συμβάλουν στην αειφόρο ανάπτυξη προς όφελος του περιβάλλοντος και των λαών των δύο κοινωνιών μας».
Από την πλευρά του, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ σχετικά με τη σημασία της έκθεσης, ο πρόεδρος του Ευγενίδειου Ιδρύματος κος Δημητριάδης-Ευγενίδης τόνισε: «Σε καιρούς που η ενότητα και ανάγκη συνεργασίας των χωρών της ΕΕ και της Μεσογείου γενικότερα είναι περισσότερο επιτακτική πάρα ποτέ, αυτή η έκθεση είναι ένα πρώτο βήμα ανάμεσα σε δύο χώρες που τις ενώνει η Ιστορία, ο πολιτισμός, όχι μόνο το χθες, αλλά και το αύριο, για να ξεκινήσουν δράσεις που δεν ενεργοποιούν μόνο την ευαισθητοποίηση που χρειάζεται σε θέματα βιωσιμότητας και ιστορικής κληρονομιάς, αλλά κυρίως να δώσουμε μία νότα αισιοδοξίας για να καλύτερο αύριο. […] Πιστεύω πως η ιστορία είναι αδιάλειπτη, το θέμα είναι να συνεχίσουμε με αγάπη και κατανόηση την κοινή μας μοίρα».
Αναφορικά με το Μνημόνιο Συνεργασίας που πρόσφατα υπογράφηκε με την ιταλική πρεσβεία, ο κος Δημητριάδης-Ευγενίδης, δήλωσε πως «πέρα από αυτό που σηματοδοτεί για τη συνεργασία των δύο χωρών και τους δεσμούς που έχουν οι δύο χώρες, ειδικά για δράσεις που μπορούν να γίνουν επ’ ωφελείᾳ και των δύο, πιστεύω ότι δύο χώρες με την ιστορία, τον πολιτισμό και την παιδεία της Ελλάδος και της Ιταλίας σε καιρούς που είναι γεμάτοι από προκλήσεις μπορούν επ’ αμοιβαίω συμφέροντι των δύο χωρών να δημιουργήσουν πάρα πολλές ευκαιρίες για δράσεις ειδικά σε θέματα εκπαιδεύσεως και σε θέματα δεξιοτήτων».
* * * * *
Η έκθεση είναι δωρεάν και για τα σχολεία και για το κοινό.
Διάρκεια έκθεσης: Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026 έως και την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026.
Για τα σχολεία: Δευτέρα έως Παρασκευή, 09:30–14:30.
Για το κοινό: Τετάρτη έως Παρασκευή, 17:00–20:30, και Σαββατοκύριακο, 09:00–20:30
* * * * *
Ίδρυμα Ευγενίδου
Λεωφ. Συγγρού και Πεντέλης 11, Παλαιό Φάληρο
Τηλ.: (+30) 210 9469600
Εmail: info@eef.edu.gr
* * * * *
Του Γιώργη Βύρωνα Δάβου
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
