Πέμπτη, 18 Αυγ, 2022
Επαναπατρισθέντες από την Ουκρανία κρατούν τη σημαία της Βραζιλίας μετά την άφιξή τους με το αεροσκάφος KC-390 Millennium της βραζιλιάνικης πολεμικής αεροπορίας στη Μπρασίλια της Βραζιλίας, στις 10 Μαρτίου 2022. (Andressa Anholete/Getty Images)

Ο αγώνας για την ελευθερία του λόγου στη Βραζιλία

Σχολιασμός

Οι εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης κατηγορούνται συχνά ότι λογοκρίνουν τις συντηρητικές φωνές. Ωστόσο, το Σύνταγμα της Βραζιλίας απαγορεύει ρητά κάθε μορφή λογοκρισίας ή οποιαδήποτε παρεμπόδιση της ελευθερίας της έκφρασης και της ελευθερίας της σκέψης.

Αυτές οι σημαντικές ελευθερίες φάνηκε να αποκαθίστανται σημαντικά στη Βραζιλία όταν ο πρόεδρος της χώρας, Ζαΐρ Μπολσονάρο, υπέγραψε στις 6 Σεπτεμβρίου ένα μέτρο που εμπόδιζε προσωρινά τις εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης να αφαιρούν αναρτήσεις με βάση αυτό που αυθαίρετα αποφάσιζαν ότι συνιστούν «ψευδείς ειδήσεις». Αυτοί οι προσωρινοί κανόνες απαιτούσαν από τις εν λόγω εταιρείες να επαναφέρουν την ανάρτηση ή τον λογαριασμό ενός λογοκριμένου προσώπου, εκτός εάν μια δικαστική απόφαση αποφάσιζε ρητά ότι η αφαίρεση ήταν δικαιολογημένη.

Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Βραζιλίας, ο πρόεδρος είναι νομικά εξουσιοδοτημένος να εγκρίνει, να εκδίδει και να δημοσιεύει ομοσπονδιακή νομοθεσία, καθώς και να ασκεί βέτο σε κοινοβουλευτικά νομοσχέδια εν όλω ή εν μέρει. Επιπλέον, ο πρόεδρος έχει την εξουσία να επιβάλλει ομοσπονδιακή παρέμβαση αφού εγκριθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο και να κηρύξει πόλεμο με νομοθετική εξουσιοδότηση.

Αν και το Σύνταγμα καθιερώνει ουσιαστικά το προεδρικό σύστημα, εντούτοις περιλαμβάνει ορισμένα στοιχεία του κοινοβουλευτικού συστήματος. Για να αποκατασταθεί η υπεροχή της νομοθετικής εξουσίας έναντι της εκτελεστικής, τα προεδρικά διατάγματα έχουν ουσιαστικά καταργηθεί.

Ωστόσο, ο πρόεδρος εξακολουθεί να μπορεί να εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση νόμους και medidas provisórias (προσωρινά μέτρα). Τα πρώτα μπορούν να δημιουργηθούν μόνο μετά από κατάλληλη εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο.

Τα προσωρινά μέτρα, αντίθετα, μπορούν να θεσπιστούν από τον πρόεδρο για λόγους συνάφειας και επείγοντος. Στις περιπτώσεις αυτές, το μέτρο πρέπει να υποβληθεί στο Εθνικό Κογκρέσο μετά τη δημοσίευσή του και χάνει την ισχύ του μόλις απορριφθεί ή το Κογκρέσο δεν το μετατρέψει σε νομοθεσία εντός 60 ημερών, με την επιφύλαξη μιας μόνο περαιτέρω ανανέωσης του ίδιου μέτρου.

Υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου

Παραδόξως, οι προηγούμενοι πρόεδροι έχουν προσπαθήσει να νομοθετήσουν τακτικά μέσω αυτών των προσωρινών μέτρων. Για παράδειγμα, ο πρώην πρόεδρος Φερνάντο Ε. Καρντόσο ήταν «ο πρωταθλητής των προσωρινών μέτρων», θεσπίζοντας περισσότερα από 5.000 τέτοια μέτρα κατά τη διάρκεια της οκταετούς διακυβέρνησής του.

Πριν από αυτόν, ο πρόεδρος Φερνάντο Κόλορ, ο οποίος είναι πασίγνωστο ότι επανέφερε πολλά προσωρινά μέτρα μετά την απόρριψή τους από το Κογκρέσο. Τον Ιούνιο του 1992, μια απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου καθόρισε ότι η επαναπροκήρυξη προσωρινών μέτρων που είχαν ήδη απορριφθεί από το Κογκρέσο είναι συνταγματικά άκυρη.

Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο (πάνω Κ) συμμετέχει στην εναρκτήρια ολομέλεια της IX Συνόδου Κορυφής της Αμερικής στο Συνεδριακό Κέντρο του Λος Άντζελες, στο Λος Άντζελες της Καλιφόρνια, στις 9 Ιουνίου 2022. (Mario Tama/Getty Images)

 

Στο πλαίσιο αυτό, στις 7 Σεπτεμβρίου, ο Μπολσονάρο ψήφισε ένα σημαντικό μέτρο που εμπόδιζε προσωρινά τα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης να αφαιρούν αναρτήσεις με βάση τη λογοκρισία πολιτικών, ιδεολογικών, επιστημονικών, καλλιτεχνικών ή θρησκευτικών εκφράσεων.

Ο πρόεδρος εξήγησε ότι η κυβέρνησή του «πρωτοστατεί παγκοσμίως στην υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου στα κοινωνικά δίκτυα και στην προστασία του δικαιώματος των πολιτών στην ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης». Η κυβέρνηση της Βραζιλίας ανακοίνωσε ότι αυτό αποσκοπεί στην αποτροπή «της αφαίρεσης περιεχομένου που μπορεί να οδηγήσει σε κάθε είδους λογοκρισία πολιτικής, ιδεολογικής, επιστημονικής, καλλιτεχνικής ή θρησκευτικής τάξης».

Κατά την ψήφιση του μέτρου, η Βραζιλία έγινε προσωρινά η πρώτη στον κόσμο που κατέστησε ορισμένους τύπους κατάργησης περιεχομένου από τις εν λόγω πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης παράνομους βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Το μέτρο στόχευε αυτό που ο πρόεδρος χαρακτήρισε ορθά ως αυθαίρετη αφαίρεση περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένων λογαριασμών, προφίλ και αναρτήσεων. Σύμφωνα με τους κανόνες του, οι εταιρείες μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα μπορούσαν να αφαιρούν αναρτήσεις μόνο εάν υποκινούσαν πράγματα όπως τρομοκρατία, βία, σεξουαλικά εγκλήματα και επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, εκτός εάν λάμβαναν δικαστική εντολή.

Ρητορική μίσους ή ελεύθερος λόγος

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί οποιοσδήποτε εκλεγμένος πολιτικός θα απέρριπτε ένα τέτοιο μέτρο που θα ενίσχυε την ελευθερία της πολιτικής επικοινωνίας. Ωστόσο, ορισμένα μέλη του Κογκρέσου αντιτάχθηκαν δημοσίως στο μέτρο και έξι σοσιαλιστικά πολιτικά κόμματα κατέθεσαν ακόμη και αγωγές στο Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας με σκοπό να το εμποδίσουν.

«Η ελευθερία του λόγου δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ασπίδα για την προστασία της παραπληροφόρησης και της ρητορικής μίσους», υποστήριξε ο Ραφαέλ Καρνέιρο, σύμβουλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βραζιλίας.

Στις 14 Σεπτεμβρίου, ο πρόεδρος της Γερουσίας, Ροντρίγκο Πατσέκο, ανακοίνωσε από το βήμα της Γερουσίας ότι «απορρίπτει με συνοπτικές διαδικασίες» το μέτρο υπέρ της ελευθερίας και κλείνει όλες τις σχετικές διαδικασίες στο Κογκρέσο.

Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο (Κ), ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αρθούρος Λίρα (Α), και ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Γερουσίας, Ροντρίγκο Πατσέκο, προσφέρουν συνέντευξη Τύπου στο παλάτι Planalto στην Μπραζίλια της Βραζιλίας, στις 3 Φεβρουαρίου 2021. (Sergio Lima/AFP via Getty Images)

 

Στέλνοντας το μέτρο αυτό πίσω στον πρόεδρο χωρίς καν μια προκαταρκτική συζήτηση επ’ αυτού -μια εξαιρετικά σπάνια κίνηση- ο γερουσιαστής αυτός αποκάλυπτε μια ανησυχητική περιφρόνηση όχι μόνο για τη δημοκρατική συζήτηση αλλά και για τους βασικούς κανόνες της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.

Αν και η απόφαση του Πατσέκο ήταν υπεραρκετή για να το εξουδετερώσει πλήρως, μια ώρα αργότερα, η δικαστής Ρόζα Βέμπερ του Ανώτατου Δικαστηρίου αποφάσισε να αναστείλει το προσωρινό αυτό μέτρο στο σύνολό του. Η ίδια χαρακτήρισε το προσωρινό μέτρο «κατάχρηση της προεδρικής εξουσίας», διότι, κατά τη γνώμη της, τέτοια μέτρα δεν πρέπει ποτέ να αφορούν το ζήτημα των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η Βέμπερ υποστήριξε επίσης ότι το δικαστήριο θα πρέπει να παρεμβαίνει σε ένα θέμα που αφορά το Κογκρέσο μόνο σε «απολύτως εξαιρετικές περιπτώσεις», αλλά ότι το συγκεκριμένο μέτρο του προέδρου απαιτούσε μια τέτοια έκτακτη αντίδραση, καθώς, είτε το πιστεύετε είτε όχι, πιστεύει ότι η αποτροπή της λογοκρισίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι «μια από τις μεγαλύτερες σύγχρονες προκλήσεις για τα θεμελιώδη δικαιώματα»!

Η απόφασή της δόθηκε ως απάντηση σε κοινή έκκληση του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Βραζιλίας και άλλων πέντε αριστερών κομμάτων. Παραδόξως, ο ομοσπονδιακός γενικός εισαγγελέας, Αουγκούστο Αράς, φαίνεται να συμμερίζεται τη γνώμη της. Στις 13 Σεπτεμβρίου υπέβαλε στο Δικαστήριο γνωμοδότηση υπέρ της αναστολής του σημαντικού μέτρου.

Αγώνας κατά της λογοκρισίας

Περιέργως, τα βραζιλιάνικα δικαστήρια έχουν επανειλημμένα διατάξει πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook και το Twitter, να αφαιρέσουν αναρτήσεις «ψευδών ειδήσεων», ιδίως εκείνες που σχετίζονται με εναλλακτικές θεραπείες COVID-19 και τον υποχρεωτικό εμβολιασμό.

Από το 2022, ο δικαστής Αλεξάντρε ντι Μοράες του Ανώτατου Δικαστηρίου έχει εκδώσει πολλές διαταγές κατά των «ψευδών ειδήσεων», εκτός από το να στείλει στη φυλακή μερικούς από τους πιο γνωστούς φίλους και υποστηρικτές του Μπολσονάρο για «ρητορική μίσους» εναντίον του ιδίου και άλλων αμφιλεγόμενων μελών του Δικαστηρίου.

Είναι αρκετά εκπληκτικό το γεγονός ότι ακόμη και ένα ευαίσθητο μέτρο που αποσκοπούσε στην αποκατάσταση της ελευθερίας του λόγου απορρίφθηκε τόσο ωμά. Φυσικά, ο Μπολσονάρο προσπαθούσε απλώς να διασφαλίσει ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν επιτρέπεται να κατεβάζουν οτιδήποτε, εκτός εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι οι ενέργειες αυτές είναι ουσιαστικά νόμιμες, ιδίως γύρω από τον πολιτικό λόγο.

Αλλά ακόμη και αν αυτό το μέτρο τελικά απορρίφθηκε, τουλάχιστον η προσπάθεια αυτή αποκαλύπτει τη σοβαρή δέσμευση του προέδρου για την προστασία των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ελπίζουμε ότι η προσπάθειά του να αποκαταστήσει την ελευθερία του λόγου στη Βραζιλία μπορεί τουλάχιστον να αποτελέσει έμπνευση και πρότυπο για άλλους δημοκρατικούς ηγέτες σε όλο τον κόσμο, ώστε να μπορέσουν να επεξεργαστούν κανόνες που καταπολεμούν την αυθαίρετη λογοκρισία ενοχλητικών αληθειών από αυτά τα ισχυρά αφεντικά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο αποτελούν απόψεις του συγγραφέα και δεν αντανακλούν απαραίτητα τις απόψεις της Epoch Times.

Πως μπορείτε να μας βοηθήσετε ώστε να συνεχίσουμε να σας κρατάμε ενημερωμένους

Ποιος είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε την βοήθειά σας για την χρηματοδότηση του ερευνητικού ρεπορτάζ μας; Επειδή είμαστε ένας ανεξάρτητος οργανισμός ειδήσεων που δεν επηρεάζεται από καμία κυβέρνηση, εταιρεία ή πολιτικό κόμμα. Από την ημέρα που ξεκινήσαμε, έχουμε έρθει αντιμέτωποι με προσπάθειες αποσιώπησης της αλήθειας κυρίως από το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Αλλά δεν θα λυγίσουμε. Η ελληνική έκδοση της Epoch Times βασίζεται ολοκληρωτικά στις γενναιόδωρες συνεισφορές σας για να διατηρήσει την παραδοσιακή δημοσιογραφία ζωντανή και υγιή στην Ελληνική γλώσσα. Μαζί, μπορούμε να συνεχίσουμε να διαδίδουμε την αλήθεια.

Σχολιάστε