Παρασκευή, 01 Μαρ, 2024
Η Ακαδημία Αθηνών που κοσμείται με γλυπτά που απεικονίζουν τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, Πλάτωνα (Α) και Σωκράτη (Δ), στις 10 Ιουνίου 2016. (Louisa Gouliamaki/AFP via Getty Images)

Τι βρίσκεται άνωθεν των νόμων;

Μπορούμε νομικά να μην υπακούσουμε σε έναν άδικο νόμο;

Σχολιασμός

Όταν η κυβέρνηση θεσπίζει νομοθεσίες που υπονομεύουν ακόμη και τα πιο στοιχειώδη δικαιώματά μας, θα μπορούσε κάποιος να διερευνήσει, για την εγκυρότητα των νόμων, εάν αυτοί συμμορφώνονται με ορισμένα αντικειμενικά πρότυπα δικαιοσύνης και ηθικής;

Ορισμένοι νομικοί έχουν παραδοσιακά απαντήσει καταφατικά σε αυτό το ερώτημα, υποστηρίζοντας αντικειμενικά πρότυπα τα οποία είναι προσιτά σε όλους λόγω των ορθολογικών μας ικανοτήτων. Άλλοι έχουν προχωρήσει ακόμη παραπέρα αποδίδοντας τη συγγραφή αυτών των ανώτερων προτύπων απευθείας στον Θεό – συγκεκριμένα, σε μια χριστιανική ενσάρκωση του Θεού.

Όποια και αν είναι η γνώμη που μπορεί να αποδώσει κανείς σε αυτά τα επιχειρήματα, η πίστη στην ύπαρξη ανώτερων νόμων μπορεί να ανιχνευθεί από τους αρχαίους Έλληνες, μέσω των χριστιανών μεσαιωνικών συγγραφέων και μέχρι τη σύγχρονη εποχή.

Οι αρχές του «φυσικού νόμου» κατοχυρώνονται σε όλα τα σημαντικότερα έγγραφα της δυτικής νομικής ιστορίας, συμπεριλαμβανομένης της Magna Carta του 1215, της αγγλικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του 1689, της αμερικανικής Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας του 1776.

Φυσικά, η κατανόηση των ανώτερων νόμων δεν περιορίζεται στις δυτικές κοινωνίες. Οι Κινέζοι έχουν τη δική τους παράδοση του φυσικού δικαίου που μπορεί να ανιχνευθεί μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ.

Στα «Ανάλεκτα», ένα αρχαίο βιβλίο που συγκεντρώνει τις ρήσεις και τις ιδέες του Κινέζου φιλοσόφου Κομφούκιου, βρίσκει κανείς δηλώσεις όπως αυτή: «Αυτός που δεν κατανοεί την εντολή του Ουρανού δεν μπορεί να είναι κυβερνήτης».

Ο Γιού Γιανγκ (περ. 1750-μετά το 1776) και βοηθοί του. Σκηνή από την περιήγηση του αυτοκράτορα Τσιανλόνγκ στο Νότιο Σονγκ από τον Έκτο κύλινδρο. Χειρόγραφος, μελάνι και χρώμα σε μετάξι. Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης. (Kati Vereshaka/Epoch Times)

 

Η «Εντολή του Ουρανού», που αποδίδεται στη δυναστεία Τζου (1121-249 π.Χ.), υποστηρίζει ότι η νομιμότητα προέρχεται τελικά από τον Ουρανό, ο οποίος μπορεί να αποσύρει την εντολή του και να μεταβιβάσει το δικαίωμα διακυβέρνησης σε έναν πιο ενάρετο πολιτικό ηγέτη.

«Αν ο αυτοκράτορας γινόταν ανήθικος ή η διακυβέρνησή του τυραννική, ο λαός θα ήταν δικαιολογημένο να σκεφτεί ότι είχε χάσει το δικαίωμα να κυβερνά και ότι αυτός και η δυναστεία του θα έπρεπε να αντικατασταθούν, ακόμη και με εξέγερση».

Ένας αμετάβλητος αληθινός νόμος

Στις δυτικές κοινωνίες, η ιδέα ότι το δίκαιο πρέπει να συμμορφώνεται με αντικειμενικά πρότυπα διατυπώθηκε από τους Έλληνες.

Ο διάσημος φιλόσοφος Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τη χρήση του νόμου ως μηχανισμού για την επίτευξη περιορισμένης διακυβέρνησης. Στο έργο του, «Πολιτικά», το κράτος δικαίου θεωρείται πάντοτε προτιμότερο από το «κράτος των ανθρώπων», διότι, όπως εξηγούσε ο Αριστοτέλης:

«Το να επενδύσει κανείς τότε τον νόμο με εξουσία είναι, όπως φαίνεται, σαν να επενδύει μόνο τον Θεό και τη λογική- το να επενδύσει κανείς έναν άνθρωπο με εξουσία είναι σαν να εισάγει ένα θηρίο, καθώς η επιθυμία είναι κάτι κτηνώδες, και ακόμη και οι καλύτεροι από τους ανθρώπους που έχουν εξουσία είναι δυνατόν να διαφθαρούν από το πάθος. Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι ο νόμος είναι η λογική χωρίς πάθος και επομένως είναι προτιμότερος από οποιοδήποτε άτομο».

Το άγαλμα του Έλληνα φιλοσόφου Αριστοτέλη στη Θεσσαλονίκη. Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 2011 (AP Photo/Nikolas Giakoumidis)

 

Ο Ρωμαίος φιλόσοφος και πολιτικός Μάρκος Τάλιος Κικέρων (106-143 π.Χ.), πίστευε ότι «γεννηθήκαμε για τη δικαιοσύνη και το δίκαιο δεν είναι απλή αυθαίρετη κατασκευή γνώμης».

Κατά την άποψή του, «δεν είναι κατ’ ανάγκη δίκαια όλα τα πράγματα που θεσπίζονται από τους αστικούς νόμους και τους θεσμούς των εθνών- ούτε η δικαιοσύνη ταυτίζεται με την υπακοή στους γραπτούς νόμους».

Φυσικά, ο Κικέρωνας είχε πλήρη επίγνωση ότι «πολλά βλαβερά και επιζήμια μέτρα θεσπίζονται συνεχώς μεταξύ των λαών που δεν αξίζουν το όνομα νόμος».

Ωστόσο, δεν θεωρούσε τα μέτρα αυτά ως νόμους που σωστά ονομάζονταν έτσι, διότι, σύμφωνα με τον ίδιο:

«Ο αληθινός νόμος είναι η ορθή λογική σε συμφωνία με τη φύση, που διαχέεται σε όλους τους ανθρώπους- σταθερός και αμετάβλητος… Το να περιορίσουμε αυτόν τον νόμο είναι ανίερο, το να τον τροποποιήσουμε παράνομο, το να τον καταργήσουμε αδύνατο- ούτε μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτόν με διαταγή είτε της συγκλήτου είτε της λαϊκής συνέλευσης- ούτε χρειάζεται να περιμένουμε κάποιον να τον διευκρινίσει ή να τον ερμηνεύσει- ούτε θα είναι ένας νόμος στη Ρώμη και άλλος στην Αθήνα, ούτε αλλιώς αύριο απ’ ό,τι είναι σήμερα- αλλά ένας και μοναδικός νόμος, αιώνιος και αμετάβλητος, θα δεσμεύει όλους τους λαούς και όλες τις εποχές».

Ο Άγιος Θωμάς πίστευε ότι από τη στιγμή που συγκροτείται μια κυβέρνηση, μια τέτοια, «πρέπει να οργανώνεται έτσι ώστε να απομακρύνεται η ευκαιρία για τυραννία».

Γι’ αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι να υπακούμε στο νόμο «στο μέτρο που αυτό απαιτείται από την τάξη της δικαιοσύνης. Επομένως, αν η εξουσία … διατάσσει κάτι άδικο, οι υπήκοοί της δεν είναι υποχρεωμένοι να την υπακούσουν, εκτός ίσως τυχαία για να αποφύγουν το σκάνδαλο ή τον κίνδυνο».

Αυτή η ανάλυση προβλέπει το κλασικό φιλελεύθερο δόγμα της περιορισμένης διακυβέρνησης, βάσει του οποίου μπορούμε να επιβεβαιώσουμε ότι υπάρχουν κατάλληλα συνταγματικά όρια σε ό,τι οι κυβερνήσεις μπορούν να κάνουν νόμιμα.

Διαβρωμένες νομικές παραδόσεις

Τον 19ο αιώνα, ωστόσο, η ιδέα του φυσικού νόμου υπονομεύτηκε από το «επιστημονικό πνεύμα της εποχής». Κατά συνέπεια, οι νόμοι δεν θεωρούνταν πλέον ότι περιείχαν αντικειμενικά πρότυπα δικαιοσύνης, αλλά λεγόταν ότι «υπόκεινται σε ιστορικές αλλαγές».

Μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα φρικτά εγκλήματα που διέπραξαν οι ναζιστές αξιωματικοί είχαν ως αποτέλεσμα τη δίκη τους από ειδικό δικαστήριο που πραγματοποιήθηκε στη Νυρεμβέργη από τον Νοέμβριο του 1945 έως τον Οκτώβριο του 1946. Σε αυτές τις δίκες, οι εν λόγω αξιωματικοί υποστήριξαν ότι οι πράξεις τους δικαιολογούνταν από τον νόμο του κράτους.

Άποψη της έδρας των δικαστών στο Διεθνές Στρατιωτικό Δικαστήριο (IMT) της Νυρεμβέργης, τραβηγμένη τον Σεπτέμβριο του 1946, κατά τη διάρκεια της δίκης για τα εγκλήματα πολέμου των ναζιστών ηγετών κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. (AFP/Getty Images)

 

Ως απάντηση σε ένα τέτοιο επιχείρημα, η πολιτική αγωγή επικαλέστηκε ευθέως τις αρχές του φυσικού δικαίου. Ο επικεφαλής εισαγγελέας, Ρόμπερτ Τζάκσον, τότε δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, επικαλέστηκε αυτές τις αρχές του φυσικού δικαίου για να πιέσει για καταδίκη.

Αν και η θεωρία του φυσικού δικαίου παραμένει πλέον σχεδόν αποκλειστικά στη σφαίρα των νομικών ακαδημαϊκών και όχι των δικαστηρίων και του κοινοβουλίου, μερικοί πιο φωτισμένοι δικαστές, όπως ο Κλάρενς Τόμας του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, έχουν βασίσει ολόκληρη τη νομολογιακή τους προσέγγιση σε αυτό που ο δικαστής Τόμας περιγράφει ορθά ως «τη φιλοσοφία του ανώτερου δικαίου των ιδρυτών πατέρων».

Είναι δύσκολο να υπερεκτιμηθεί ο βαθμός στον οποίο τα νομικά μας συστήματα έχουν αναπτυχθεί ως αποτέλεσμα εννοιών όπως το «φυσικό δίκαιο», το «φυσικό δικαίωμα» και η «φυσική δικαιοσύνη».

Πράγματι, οι νομικές μας παραδόσεις συνδέονται άρρηκτα με αυτόν τον ιδιαίτερο τρόπο σκέψης για το δίκαιο. Σύμφωνα με αυτή την παράδοση, κάποιος μπορεί να έχει όχι απλώς το δικαίωμα αλλά και το νόμιμο καθήκον να μην υπακούει σε άδικους νόμους.

Η αγνόηση αυτής της σημαντικής προοπτικής οδηγεί σε μειωμένη κατανόηση του κράτους δικαίου και των βασικών αρχών που στηρίζουν τα νομικά μας συστήματα.

Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο αποτελούν απόψεις του συγγραφέα και δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Epoch Times.

Ακολουθήστε μας στο Telegram @epochtimesgreece
Ακολουθήστε μας στο Facebook @epochtimesgreece
Ακολουθήστε μας στο Twitter @epochtimesgreece

Πως μπορείτε να μας βοηθήσετε ώστε να συνεχίσουμε να σας κρατάμε ενημερωμένους

Ποιος είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε την βοήθειά σας για την χρηματοδότηση του ερευνητικού ρεπορτάζ μας; Επειδή είμαστε ένας ανεξάρτητος οργανισμός ειδήσεων που δεν επηρεάζεται από καμία κυβέρνηση, εταιρεία ή πολιτικό κόμμα. Από την ημέρα που ξεκινήσαμε, έχουμε έρθει αντιμέτωποι με προσπάθειες αποσιώπησης της αλήθειας κυρίως από το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Αλλά δεν θα λυγίσουμε. Η ελληνική έκδοση της Epoch Times βασίζεται ολοκληρωτικά στις γενναιόδωρες συνεισφορές σας για να διατηρήσει την παραδοσιακή δημοσιογραφία ζωντανή και υγιή στην Ελληνική γλώσσα. Μαζί, μπορούμε να συνεχίσουμε να διαδίδουμε την αλήθεια.

Σχολιάστε