Δευτέρα, 03 Οκτ, 2022
Δύο άνδρες περπατούν μπροστά από τον σιδηροδρομικό σταθμό Akyaka στις 9 Ιανουαρίου 2022 στην περιοχή Ακγιάκα της πόλης Καρς, στην ανατολική Τουρκία, κοντά στα τουρκο-αρμενικά σύνορα. (Ozan Kose/AFP via Getty Images)

Τουρκία και Αρμενία προχωρούν σε εξομάλυνση των δεσμών παρά τον ιστορικό ανταγωνισμό

ΑΓΚΥΡΑ – Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και της Αρμενίας έχουν παγώσει εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες λόγω των μακροχρόνιων ιστορικών εχθροτήτων και της τουρκικής υποστήριξης προς το Αζερμπαϊτζάν, τον μόνιμο εχθρό της Αρμενίας στην περιοχή του Καυκάσου. Όμως οι σχέσεις φαίνεται να έχουν ξεπαγώσει τους τελευταίους μήνες, με τις δύο χώρες να κάνουν δειλά βήματα προς την εξομάλυνση των σχέσεων και την επαναλειτουργία των συνόρων τους μήκους 311 χιλιομέτρων.

«Η συνεχιζόμενη απομόνωση της Αρμενίας στην περιοχή δεν είναι βιώσιμη», δήλωσε στους Epoch Times ο Talha Köse, καθηγητής πολιτικών επιστημών και διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Ibn Haldun της Κωνσταντινούπολης.

«Η εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία θα έφερνε νέες ευκαιρίες, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης της Αρμενίας στην περιφερειακή οικονομία».

Ως πρώτο βήμα για την επαναλειτουργία των συνόρων, τα οποία παραμένουν κλειστά από το 1993, τον περασμένο μήνα ξεκίνησαν δραστηριότητες απομάκρυνσης ναρκών στη βορειοανατολική επαρχία Καρς της Τουρκίας.

«Δεν είναι σαφές πόσο καιρό θα διαρκέσει η διαδικασία», δήλωσε στους Epoch Times ο Naif Alibeyoğlu, πρώην δήμαρχος της πόλης Καρς (που βρίσκεται 30 χιλιόμετρα δυτικά των συνόρων). «Αλλά οι τοπικές κοινότητες και στις δύο πλευρές των συνόρων ελπίζουν να δουν την επανάληψη του διμερούς εμπορίου και του τουρισμού».

Ο παράγοντας Ναγκόρνο-Καραμπάχ

Το 1991, με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, η Άγκυρα αναγνώρισε επίσημα την Αρμενία ως ανεξάρτητο έθνος. Ωστόσο, οι σχέσεις χάλασαν αμέσως μετά, όταν οι αρμενικές δυνάμεις κατέλαβαν την περιοχή Ναγκόρνο-Καραμπάχ από το γειτονικό Αζερμπαϊτζάν, το οποίο, όπως και η Αρμενία, ήταν σοβιετική σοσιαλιστική δημοκρατία μέχρι το 1991.

Οι πολιτιστικές συγγένειες μεταξύ Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν, οι οποίες είναι και οι δύο εθνοτικά και γλωσσικά τουρκικές, είναι βαθιές. Έτσι, όταν η Αρμενία κατέλαβε την περιοχή από το Αζερμπαϊτζάν, η Άγκυρα απάντησε διακόπτοντας τους δεσμούς -και κλείνοντας τα σύνορά της- με τον κατά πλειοψηφία χριστιανό γείτονά της στα ανατολικά.

Το 2009 έγινε μια προσπάθεια επανόρθωσης των σχέσεων, όταν οι δύο χώρες υπέγραψαν τα Πρωτόκολλα της Ζυρίχης, τα οποία ζητούσαν τη σταδιακή αποκατάσταση των δεσμών. Όμως τα πρωτόκολλα δεν επικυρώθηκαν ποτέ από τα κοινοβούλια των δύο χωρών και η πρωτοβουλία τελικά έμεινε στάσιμη.

«Εκείνη την εποχή, τόσο στην Τουρκία όσο και στην Αρμενία, υπήρχε μικρή δημόσια υποστήριξη για την εξομάλυνση», δήλωσε ο Köse, ο οποίος ειδικεύεται στις περιφερειακές συγκρούσεις. «Επιπλέον, το Αζερμπαϊτζάν δεν συμμετείχε στη διαδικασία και φοβόταν ότι θα παραγκωνιζόταν, οπότε πίεσε την Τουρκία να εγκαταλείψει την πρωτοβουλία».

Το αδιέξοδο λύθηκε τελικά στα τέλη του 2020, όταν οι δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν, με την υποστήριξη της Τουρκίας, ανακατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών που είχαν χαθεί από την Αρμενία στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τους μήνες που ακολούθησαν τη σύγκρουση των 44 ημερών, άρχισαν να εκπέμπονται μηνύματα από το Ερεβάν ότι ήταν έτοιμο να εξετάσει το ενδεχόμενο εξομάλυνσης των σχέσεων με την Άγκυρα.

«Πρέπει να κάνουμε ειρήνη με την Τουρκία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικολ Πασινιάν τον Αύγουστο του περασμένου έτους σε τηλεοπτική συνέντευξη. «Η έλλειψη διπλωματικών σχέσεων… και τα κλειστά σύνορα επηρεάζουν αρνητικά την περιφερειακή σταθερότητα».

Η Τουρκία, από την πλευρά της, έσπευσε να απαντήσει, με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να λέει ότι η σύγκρουση έδωσε «νέες ευκαιρίες» για την προοπτική εξομάλυνσης. «Εάν η Αρμενία ανταποκριθεί θετικά σε αυτές τις ευκαιρίες», είπε, «θα λάβουμε τα απαραίτητα μέτρα».

Ένα άλλο εμπόδιο για την εξομάλυνση είναι η συνεχιζόμενη συζήτηση για το αν η Τουρκία διέπραξε γενοκτονία κατά του αρμενικού λαού κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ενώ η Άγκυρα παραδέχεται ότι εκατοντάδες χιλιάδες Αρμένιοι έχασαν τη ζωή τους εν μέσω της διακοινοτικής βίας που συγκλόνισε την Τουρκία εκείνη την εποχή, απορρίπτει την άποψη ότι αυτό ισοδυναμεί με γενοκτονία.

Ο πρόεδρος της Αρμενίας Vahagn Khachaturyan (Α), ο πρωθυπουργός Nikol Pashinyan (Κ) και ο επικεφαλής του κοινοβουλίου Alen Simonyan (Δ) καταθέτουν λουλούδια στο μνημείο Tsitsernakaberd στο Ερεβάν στις 24 Απριλίου 2022, καθώς οι Αρμένιοι γιορτάζουν την 107η επέτειο των μαζικών δολοφονιών της εποχής του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. (Karen Minasyan/AFP via Getty Images)

 

«Τα μέλη της αρμενικής διασποράς τείνουν να είναι πολύ παθιασμένα με αυτό το θέμα», δήλωσε ο Köse. «Αλλά οι ομόλογοί μας που ζουν εντός της Αρμενίας αναγνωρίζουν τα κοινά μας συμφέροντα και φαίνεται να είναι πιο ρεαλιστές σε αυτό το θέμα».

«Χωρίς προαπαιτούμενα»

Σύμφωνα με τον Köse, το άνοιγμα του Pashinyan αντανακλά την επιθυμία του αρμενικού πληθυσμού να τερματίσει δεκαετίες εχθρότητας με τους δύο τουρκογενείς γείτονές του.

«Η σύγκρουση του 2020 παρείχε την ευκαιρία να σπάσει επιτέλους το status quo», δήλωσε. «Παρά τη στρατιωτική απώλεια [στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ], ο αρμενικός λαός φαίνεται να καλωσορίζει την προοπτική εξομάλυνσης με την Τουρκία».

Σε αντίθεση με την κατάσταση του 2009, πρόσθεσε ο Köse, «υπάρχει μεγαλύτερη δημόσια υποστήριξη [για την εξομάλυνση] αυτή τη φορά, ενώ το Αζερμπαϊτζάν συμμετέχει περισσότερο στη διαδικασία».

Η προσπάθεια για πλήρη εξομάλυνση απέκτησε δυναμική τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν η Άγκυρα και το Ερεβάν διόρισαν αμφότερες «ειδικούς απεσταλμένους» για την παρακολούθηση της διαδικασίας. Έκτοτε, οι απεσταλμένοι έχουν συναντηθεί σε τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις για να επαναλάβουν την επιθυμία των αντίστοιχων χωρών τους να εξομαλύνουν τις σχέσεις «χωρίς προαπαιτούμενα».

Οι δύο πλευρές έφτασαν σε άλλο ένα ορόσημο στα μέσα Μαρτίου, όταν ο υπουργός Εξωτερικών της Αρμενίας Αραράτ Μιρζογιάν συναντήθηκε με τον Τούρκο ομόλογό του στην τουρκική πόλη Αττάλεια, την πρώτη επίσκεψη υψηλόβαθμου Αρμένιου αξιωματούχου εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου συναντάται με τον Αρμένιο ομόλογό του Αραράτ Μιρζογιάν στις 12 Μαρτίου 2022 στην Αττάλεια της Τουρκίας. (Γραφείο Τύπου ΥΠΕΞ μέσω dia images μέσω Getty Images)

 

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, ο Μιρζογιάν εξέφρασε την ελπίδα ότι η εξομάλυνση των σχέσεων θα οδηγήσει σε «μια εποχή ειρηνικής και βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή». Το άνοιγμα των συνόρων, είπε, θα έχει «θετικό αντίκτυπο στη συνδεσιμότητα, το εμπόριο και τις οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών».

Ο Αλιμπέγιογλου, ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος του Καρς από το 1999 έως το 2009, επανέλαβε αυτά τα συναισθήματα. «Παλαιότερα υπήρχε ζωηρό εμπόριο μεταξύ του Καρς και της Αρμενίας», είπε. «Όλα αυτά άλλαξαν όταν έκλεισαν τα σύνορα».

«Οι κάτοικοι του Καρς, ιδίως οι έμποροι, θέλουν να ανοίξουν ξανά τα σύνορα το συντομότερο δυνατό», πρόσθεσε ο Αλιμπέγιογλου. «Μαζί με την αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας, αυτό θα έφερνε τους δύο λαούς κοντά και θα μείωνε τις μακροχρόνιες εντάσεις».

Σε περιφερειακό επίπεδο, σύμφωνα με τον Köse, ένα ανοιχτό σύνορο θα εξυπηρετούσε την «τόνωση του εμπορίου σε ολόκληρο τον Καύκασο και τη δημιουργία ενός εμπορικού διαδρόμου που θα συνέδεε την Κεντρική Ασία με την Ευρώπη».

Στις 3 Αυγούστου ξέσπασαν περιορισμένες συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, παρέμενε ασαφές τι αντίκτυπο θα είχε αυτό στη διαδικασία εξομάλυνσης Τουρκίας-Αρμενίας.

Πως μπορείτε να μας βοηθήσετε ώστε να συνεχίσουμε να σας κρατάμε ενημερωμένους

Ποιος είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε την βοήθειά σας για την χρηματοδότηση του ερευνητικού ρεπορτάζ μας; Επειδή είμαστε ένας ανεξάρτητος οργανισμός ειδήσεων που δεν επηρεάζεται από καμία κυβέρνηση, εταιρεία ή πολιτικό κόμμα. Από την ημέρα που ξεκινήσαμε, έχουμε έρθει αντιμέτωποι με προσπάθειες αποσιώπησης της αλήθειας κυρίως από το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Αλλά δεν θα λυγίσουμε. Η ελληνική έκδοση της Epoch Times βασίζεται ολοκληρωτικά στις γενναιόδωρες συνεισφορές σας για να διατηρήσει την παραδοσιακή δημοσιογραφία ζωντανή και υγιή στην Ελληνική γλώσσα. Μαζί, μπορούμε να συνεχίσουμε να διαδίδουμε την αλήθεια.

ΣΧΕΤΙΚΑ

Σχολιάστε