Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα γεωπολιτική πρόταση φέρεται να απευθύνει η Σομαλιλάνδη προς την ελληνική πλευρά, επιδιώκοντας επίσημη διπλωματική αναγνώριση. Η αυτοανακηρυγμένη κρατική οντότητα στο Κέρας της Αφρικής λειτουργεί αυτόνομα από τη Σομαλία εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες, χωρίς ωστόσο να διαθέτει διεθνή αναγνώριση. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειρεί να αξιοποιήσει τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα, προβάλλοντας τόσο τη στρατηγική της θέση στον Κόλπο του Άντεν όσο και τον ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή.
Η Σομαλιλάνδη κήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991, μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Σιαντ Μπαρέ. Σε αντίθεση με την αστάθεια που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της Σομαλίας, η περιοχή έχει διατηρήσει σχετικά σταθερούς θεσμούς, δικές της δομές διακυβέρνησης, νόμισμα και εκλογικές διαδικασίες. Παρ’ όλα αυτά, διεθνώς εξακολουθεί να θεωρείται τμήμα της Σομαλίας.
Το τελευταίο διάστημα, η Σομαλιλάνδη προχώρησε σε μια κίνηση που προκάλεσε αντιδράσεις: υπέγραψε μνημόνιο κατανόησης με την Αιθιοπία, προσφέροντας πρόσβαση στη θάλασσα μέσω του λιμανιού της Μπερμπέρα, με αντάλλαγμα την πολιτική αναγνώριση. Η συμφωνία αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Μογκαντίσου, αλλά και την κινητοποίηση χωρών που στηρίζουν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Σομαλίας, με κυριότερη την Τουρκία.
Στην επιχειρηματολογία που φέρεται να απευθύνεται προς την Αθήνα, ο τουρκικός παράγοντας εμφανίζεται ως κεντρικός μοχλός πίεσης. Η Άγκυρα αποτελεί τον βασικότερο στρατηγικό εταίρο της κυβέρνησης της Σομαλίας. Διατηρεί στη χώρα τη μεγαλύτερη στρατιωτική της βάση στο εξωτερικό (TURKSOM), έχει ισχυρή παρουσία σε κρίσιμες υποδομές όπως το λιμάνι και το αεροδρόμιο της πρωτεύουσας, ενώ εκπαιδεύει και στηρίζει τον σομαλικό στρατό. Παράλληλα, πρόσφατες συμφωνίες αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Μογκαντίσου παρουσιάζονται ως ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στα σομαλικά χωρικά ύδατα και στην ευρύτερη θαλάσσια ζώνη.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Σομαλιλάνδη εμφανίζεται να προσεγγίζει κράτη που θεωρεί ανταγωνιστές της Τουρκίας, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι μια πιθανή αναγνώρισή της από την Ελλάδα θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο στρατηγικό σημείο στήριξης απέναντι στην τουρκική επέκταση στην Αφρική και την Ερυθρά Θάλασσα.
Το βασικό «δέλεαρ» για την ελληνική πλευρά σχετίζεται με τη γεωγραφική θέση της Σομαλιλάνδης. Η περιοχή ελέγχει ακτογραμμή στον Κόλπο του Άντεν, κοντά σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως: τα στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, που οδηγούν στην Ερυθρά Θάλασσα και κατ’ επέκταση στη Διώρυγα του Σουέζ. Με δεδομένες τις απειλές στην περιοχή (όπως η κρίση με τους Χούθι) και τη συμμετοχή της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή επιχείρηση «Aspides», η δυνατότητα χρήσης του λιμανιού της Μπερμπέρα θα μπορούσε, θεωρητικά, να προσφέρει διευκολύνσεις ανεφοδιασμού ή υποστήριξης για το Πολεμικό Ναυτικό.
Παράλληλα, η Μπερμπέρα παρουσιάζεται ως λιμάνι με αυξανόμενη οικονομική σημασία. Τη διαχείρισή του έχει αναλάβει η DP World από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ η περιοχή προβάλλεται ως εναλλακτικός κόμβος εμπορίου για την Ανατολική Αφρική, σε μια προσπάθεια να περιοριστεί η εξάρτηση από το Τζιμπουτί.
Ωστόσο, τα πιθανά οφέλη συνοδεύονται από σοβαρά διπλωματικά ρίσκα. Η Ελλάδα παραδοσιακά αποφεύγει την αναγνώριση αποσχισθέντων μορφωμάτων, κυρίως λόγω του Κυπριακού και της πάγιας θέσης της υπέρ της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών. Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, ακόμη κι αν νομικά παρουσιάζεται ως διαφορετική περίπτωση, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δημιουργεί προηγούμενο, το οποίο ενδέχεται να επιχειρήσει να αξιοποιήσει η Τουρκία σε σχέση με το ψευδοκράτος στα κατεχόμενα.
Επιπλέον, ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η Αφρικανική Ένωση αναγνωρίζουν τη Σομαλιλάνδη. Στην Αφρική, ειδικά, το δόγμα του απαραβίαστου των συνόρων θεωρείται κρίσιμο για την αποφυγή αλυσιδωτών αποσχίσεων. Μια μονομερής κίνηση της Ελλάδας θα μπορούσε ίσως να την απομονώσει διπλωματικά στο συγκεκριμένο ζήτημα και να δημιουργήσει τριβές με εταίρους.
Ακόμη, η αναγνώριση θα προκαλούσε σοβαρή επιδείνωση στις σχέσεις με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Σομαλίας, οδηγώντας πιθανότατα το Μογκαντίσου σε ακόμη στενότερη εξάρτηση από την Τουρκία.
Η πρόταση της Σομαλιλάνδης, όπως παρουσιάζεται, θέτει την Αθήνα μπροστά σε ένα δίλημμα ρεαλπολιτίκ. Από τη μία πλευρά, η στρατηγική πρόσβαση σε μια κρίσιμη θαλάσσια περιοχή και η πιθανότητα ανάσχεσης της τουρκικής επιρροής είναι παράγοντες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ελκυστικοί. Από την άλλη, η ελληνική εξωτερική πολιτική, όπως έχει διαμορφωθεί διαχρονικά, καθιστά μια πλήρη de jure αναγνώριση εξαιρετικά δύσκολη. Το πιθανότερο σενάριο, σε μια τέτοια περίπτωση, θα ήταν η ανάπτυξη πιο στενών οικονομικών και εμπορικών σχέσεων ή μιας μορφής πρακτικής συνεργασίας χωρίς επίσημη διπλωματική αναγνώριση, ακολουθώντας πρακτικές που έχουν εφαρμόσει και άλλοι διεθνείς παίκτες.
