Ο Ιταλός υπουργός Βιομηχανίας Αντόλφο Ούρσο δήλωσε ότι θα πρέπει να εξεταστεί η αναστολή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Emissions Trading System – ETS) ως «έκτακτη αντίδραση» στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, εφ’ όσον δεν καταστεί δυνατό να μεταρρυθμιστεί γρήγορα.
Το ETS, που ξεκίνησε το 2005, αποτέλεσε την πρώτη αγορά άνθρακα στον κόσμο και παραμένει μία από τις μεγαλύτερες σε παγκόσμιο επίπεδο. Το σύστημα υποχρεώνει τους ρυπαντές να πληρώνουν για τις εκπομπές τους, επιδιώκοντας παράλληλα τη συνολική μείωση των εκπομπών «αερίων του θερμοκηπίου» στην Ευρώπη.
Σε συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα La Stampa, που δημοσιεύθηκε στις 9 Μαρτίου, ο Ούρσο ανέφερε ότι η αναστολή του ETS θα πρέπει να εξεταστεί ακριβώς ως έκτακτη αντίδραση στη σύγκρουση, έως ότου αναθεωρηθεί το σύστημα. Σύμφωνα με τον Ούρσο, η κατάργηση του ETS θα οδηγούσε σε άμεση μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ 25 και 30 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επικαλούμενος εκτιμήσεις της βιομηχανίας.
Ο Ούρσο συγκαταλέγεται στους πιο έντονους επικριτές της σημερινής δομής του ETS, υποστηρίζοντας ότι επιβάλλει υπερβολικό βάρος σε ενεργοβόρες βιομηχανίες, όπως οι κλάδοι των χημικών και της χαλυβουργίας.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στις 26 Φεβρουαρίου, στο Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας των υπουργών Βιομηχανίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, ο Ιταλός υπουργός ανέφερε ότι το σύστημα έχει μετατραπεί σε οικονομικό βάρος αντί να λειτουργεί ως αποτελεσματική πολιτική για το κλίμα. Πρότεινε μάλιστα την προσωρινή αναστολή του συστήματος έως ότου συμφωνηθούν μεταρρυθμίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Όπως δήλωσε επίσης στη La Stampa, η πρότασή του για αναθεώρηση του ETS θα περιλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 19 Μαρτίου, όπου οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητήσουν οικονομικές και πολιτικές προτεραιότητες, μεταξύ των οποίων η ανταγωνιστικότητα, η ασφάλεια και η κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Αναθεώρηση του ETS
Το ETS καλύπτει τις εκπομπές από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας, τη βιομηχανική παραγωγή και την αεροπορία, τομείς που συνολικά αντιστοιχούν περίπου στο 40% των συνολικών εκπομπών «αερίων του θερμοκηπίου» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το σύστημα επεκτάθηκε το 2024 ώστε να περιλαμβάνει και τις θαλάσσιες μεταφορές και λειτουργεί στα κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και στην Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία. Παράλληλα, είναι συνδεδεμένο με την αγορά άνθρακα της Ελβετίας.
Σύμφωνα με το καθεστώς του συστήματος, οι εταιρείες υποχρεούνται να παραδίδουν δικαιώματα εκπομπών που αντιστοιχούν στις εκπομπές τους. Εάν δεν το πράξουν, οι διαχειριστές αντιμετωπίζουν πρόστιμο 100 ευρώ για κάθε μετρικό τόνο υπερβάλλουσας εκπομπής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει προτάσεις τον Ιούλιο για την επικαιροποίηση του συστήματος, στο πλαίσιο ευρύτερου πακέτου πολιτικής για το κλίμα που συνδέεται με τους μελλοντικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 16 Ιανουαρίου.
Η αναθεώρηση θα εξετάσει πώς θα πρέπει να εξελιχθεί η αγορά άνθρακα μετά το 2030, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου της απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα, της πιθανής επέκτασης του συστήματος σε επιπλέον τομείς και αέρια του θερμοκηπίου, καθώς και νέων κανόνων για τη δέσμευση και αξιοποίηση άνθρακα.
Ένα ακόμη βασικό ζήτημα αφορά τον κίνδυνο «διαρροής άνθρακα», δηλαδή την πιθανότητα οι επιχειρήσεις να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε χώρες με λιγότερο αυστηρές κλιματικές πολιτικές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει επίσης το αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς, καθώς και τη χρήση των εσόδων που προκύπτουν από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με τον Ούρσο, ο σημερινός μηχανισμός δημιουργεί ένα «στρεβλό αποτέλεσμα», καθώς ενθαρρύνει τη χρηματοοικονομική κερδοσκοπία στα δικαιώματα άνθρακα και ωθεί τη βιομηχανική παραγωγή εκτός Ευρώπης.
Αντιδράσεις της βιομηχανίας
Βιομηχανικοί φορείς από τις σκανδιναβικές χώρες έχουν καλέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να διατηρήσει την αγορά άνθρακα, προειδοποιώντας ότι η αποδυνάμωση του συστήματος θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες.
Σε επιστολή της 23ης Φεβρουαρίου προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον επίτροπο της ΕΕ για το κλίμα Βόπκε Χούκστρα, επιχειρηματικές ομοσπονδίες που εκπροσωπούν τη Φινλανδία, τη Σουηδία, τη Δανία και τη Νορβηγία ανέφεραν ότι μια προβλέψιμη τιμή άνθρακα είναι απαραίτητη για τη στήριξη των επενδύσεων στην καθαρή ενέργεια, την ηλεκτροδότηση και την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Οι οργανισμοί — μεταξύ των οποίων η Confederation of Finnish Industries, η Confederation of Swedish Enterprise, η Confederation of Norwegian Enterprise και η Danish Industry — προειδοποίησαν ότι η αποδυνάμωση του ETS θα απειλούσε τόσο τις υφιστάμενες όσο και τις προγραμματισμένες επενδύσεις, ενώ θα αύξανε την πίεση στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Παράλληλα, κάλεσαν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να διασφαλίσουν ότι το κλιματικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το 2030 θα συνεχίσει να βασίζεται σε μια «ισχυρή και κατάλληλα σχεδιασμένη» αγορά άνθρακα.
