Τα τελευταία χρόνια έχουν συγκεντρωθεί σημαντικά στοιχεία που δείχνουν ότι οι κινεζικές αρχές επιχειρούν να ασκήσουν πίεση σε επικριτές του καθεστώτος, ακόμη και εκτός Κίνας. Κυβερνήσεις και υπηρεσίες ασφαλείας στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη έχουν χαρακτηρίσει το φαινόμενο αυτό «διεθνική καταστολή», μια πρακτική που αποσκοπεί στον έλεγχο και τη φίμωση αντιφρονούντων.
Σύμφωνα με έρευνες του FBI, οι δραστηριότητες αυτές περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα ενεργειών, από παρακολούθηση μέχρι άμεσο εκφοβισμό.
Οι μέθοδοι που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνουν:
1. Παρακολούθηση και κατασκοπεία
Υπηρεσίες ασφαλείας έχουν αναφέρει ότι πράκτορες ή συνεργάτες παρακολουθούν αντιφρονούντες, συλλέγουν πληροφορίες για οικογένειες στην Κίνα, παρακολουθούν εκδηλώσεις της διασποράς.
Το FBI έχει ανακοινώσει αρκετές υποθέσεις στις οποίες άτομα κατηγορήθηκαν ότι δρούσαν ως πράκτορες της Κίνας σε αμερικανικό έδαφος. Αυτή η πρακτική του ΚΚΚ είναι ένα ευρύτερο φαινόμενο, που δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ, αλλά επεκτείνεται και στην Ευρώπη.
2. Πίεση μέσω οικογένειας
Πολλές μαρτυρίες αντιφρονούντων αναφέρουν ότι οι πιο αποτελεσματικές πιέσεις ασκούνται μέσω συγγενών που παραμένουν στην Κίνα. Οι μέθοδοι αυτές περιλαμβάνουν: ανακρίσεις συγγενών, απειλές απώλειας εργασίας, περιορισμούς μετακίνησης, οικονομικές κυρώσεις.
Για πολλούς εξόριστους ακτιβιστές, ο φόβος για την ασφάλεια της οικογένειάς τους αποτελεί τον βασικό παράγοντα σιωπής. Σε έρευνα στη Γαλλία, καλλιτέχνες και ακτιβιστές δέχτηκαν προειδοποιήσεις μέσω των γονιών τους, ότι κάποιοι παρακολουθούνταν.
Μία άλλη υπόθεση αφορά μια Ουιγούρα ακτιβίστρια που ζούσε στην Τουρκία. Κινεζικές αρχές πίεσαν την οικογένειά της, υπήρξαν απειλές, ο σύζυγός της απειλήθηκε με έκδοση στην Κίνα. Η υπόθεση θεωρείται παράδειγμα διεθνιικής καταστολής.
Οι αρχές του Χονγκ Κονγκ εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης για ακτιβιστές που ζουν στο εξωτερικό. Μερικοί ζουν σε ΗΠΑ και Ευρώπη. Προσφέρθηκαν χρηματικές αμοιβές για πληροφορίες. Αυτό σημαίνει ότι οι νόμοι εφαρμόζονται ακόμη και εκτός χώρας και οι Κινέζοι ακτιβιστές που ζουν στο εξωτερικό ακόμη αποτελούν στόχους.
Διώξεις ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ και διεθνική πίεση
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ, μιας πνευματικής πρακτικής που απαγορεύτηκε στην Κίνα το 1999, τα μέλη της οποίας στοχοποιούνται συστηματικά από τις κινεζικές αρχές. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι κινήσεις κατά των ασκουμένων του Φάλουν Γκονγκ στο εξωτερικό συγκαταλέγονται μεταξύ των βασικών ενεργειών εκφοβισμού και παρακολούθησης του ΚΚΚ.
Έρευνες της Freedom House έχουν καταγράψει περιπτώσεις στις οποίες ασκούμενοι δέχθηκαν παρακολούθηση, παρενόχληση και πίεση μέσω συγγενών τους που παραμένουν στην Κίνα. Σε αρκετές περιπτώσεις, συγγενείς κλήθηκαν από τις αρχές και απειλήθηκαν με κυρώσεις εάν οι συγγενείς τους στο εξωτερικό συνέχιζαν τις δραστηριότητές τους.
Παράλληλα, εκθέσεις της U.S. Departmentof State για τη θρησκευτική ελευθερία αναφέρουν ότι ασκούμενοι του Φάλουν Γκονγκ σε διάφορες χώρες έχουν τεθεί υπό παρακολούθησηκαι έχουν φωτογραφηθεί κατά τη διάρκεια δημόσιων εκδηλώσεων, με τα στοιχεία τους να καταγράφονται, έχουν δεχθεί παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια πολιτιστικών δραστηριοτήτων, διαδικτυακές απειλές και παρενόχληση, καθώς και έμμεση πίεση μέσω συγγενών τους στην Κίνα. Μαρτυρίες φοιτητών και ακτιβιστών δείχνουν επίσης ότι οι κινεζικές αρχές πίεζαν οικογένειες στην Κίνα για να αποτρέψουν δραστηριότητες του Φάλουν Γκονγκ στο εξωτερικό, στοιχείο που συχνά αναφέρεται ως χαρακτηριστικό της λεγόμενης «διεθνικής καταστολής».
Ιδιαίτερα γνωστή παρέμβαση σε πολιτιστικές δραστηριότητες είναι η περίπτωση του καλλιτεχνικού οργανισμού Shen Yun Performing Arts, ο οποίος ιδρύθηκε από ασκούμενους του Φάλουν Γκόνγκ και παρουσιάζει παραστάσεις παραδοσιακού κινεζικού χορού και πολιτισμού, σε διεθνές επίπεδο. Σύμφωνα με δημόσιες αναφορές και εκθέσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κινεζικές διπλωματικές αποστολές έχουν επανειλημμένα προσπαθήσει να επηρεάσουν θέατρα και τοπικές αρχές σε διάφορες χώρες ώστε να ακυρώσουν ή να μην φιλοξενήσουν παραστάσεις του οργανισμού.
Παρόμοιο περιστατικό σημειώθηκε και στην Ελλάδα το 2010, όταν προγραμματισμένες παραστάσεις του Shen Yun Performing Arts στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών ακυρώθηκαν αιφνιδίως λίγες ημέρες πριν από την πραγματοποίησή τους. Η επίσημη αιτιολογία που δόθηκε ήταν τεχνικά προβλήματα, ωστόσο η ακύρωση συνέπεσε χρονικά με επισκέψεις κινεζικών επιχειρηματικών και διπλωματικών αντιπροσωπειών στην Αθήνα, γεγονός που προκάλεσε ερωτήματα και δημόσια συζήτηση σχετικά με πιθανές πολιτικές πιέσεις. Χρόνια αργότερα, δικαστική απόφαση έκρινε ότι η ακύρωση ήταν αδικαιολόγητη, ενισχύοντας τις ανησυχίες για παρεμβάσεις που στόχευαν την πολιτιστική δραστηριότητα του οργανισμού.
Οι πιέσεις αυτές θεωρούνται δείγματα πολιτιστικής παρέμβασης και διεθνικού εκφοβισμού.
Μυστικές δομές και δίκτυα και στην Ελλάδα
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές υποθέσεις αφορούσε τη λειτουργία παράνομου αστυνομικού τμήματος στη Νέα Υόρκη. Σύμφωνα με τις κατηγορίες των αμερικανικών αρχών, το τμήμα αυτό λειτουργούσε χωρίς άδεια και συνδεόταν με κινεζικές υπηρεσίες ασφαλείας. Ο στόχος του ήταν ο εντοπισμός αντιφρονούντων, η συλλογή πληροφοριών, η άσκηση πίεσης.
Οι αρχές υποστήριξαν επίσης ότι καταστράφηκαν έγγραφα όταν ξεκίνησε η έρευνα.
Η υπόθεση θεωρήθηκε από τις αμερικανικές υπηρεσίες ως ένδειξη ότι ορισμένεςς δραστηριότητες επιβολής του νόμου επεκτείνονταν εκτός των κινεζικών συνόρων.
Τα τελευταία χρόνια, έχουν προκύψει αναφορές για την ύπαρξη ανεπίσημων κινεζικών αστυνομικών τμημάτων σε διάφορες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα γραφεία της Συνομοσπονδίας Ενώσεων Φουτζιάν Κίνας-Ελλάδας, που βρίσκονται στην οδό Αγησιλάου στην Αθήνα, έχουν τεθεί υπό παρακολούθηση από την Ελληνική Αστυνομία. Αυτό συνέβη μετά από αναφορές ότι εκεί λειτουργεί παράρτημα της λεγόμενης «κινεζικής αστυνομίας», με στόχο την παρακολούθηση και τον εκφοβισμό Κινέζων αντιφρονούντων.
Μετά τις αποκαλύψεις, οι ελληνικές αρχές φέρονται να εξέτασαν τις σχετικές πληροφορίες. Ωστόσο, δεν υπήρξαν εκτεταμένες δημόσιες ανακοινώσεις για τα αποτελέσματα των ερευνών.
Το θέμα των κινεζικών αστυνομικών σταθμών συνδέεται με τις ευρύτερες σχέσεις μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών και της Κίνας. Η Ελλάδα διατηρεί σημαντικές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις με το Πεκίνο, γεγονός που κάνει το ζήτημα ιδιαίτερα ευαίσθητο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι υπεύθυνοι των γραφείων αυτών έχουν δηλώσει πως διατηρούν επαφή με την κινεζική αστυνομία, υποστηρίζοντας ότι αυτό γίνεται προς όφελος των ομοεθνών τους. Ωστόσο, η ύπαρξη τέτοιων ανεπίσημων αστυνομικών τμημάτων έχει προκαλέσει ανησυχία σε πολλές χώρες. Αναφορές από μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως η ισπανική Safeguard Defenders, υποστηρίζουν ότι η Κίνα έχει δημιουργήσει 102 τέτοια τμήματα σε 53 χώρες, με σκοπό την παρακολούθηση και τον εκφοβισμό Κινέζων πολιτών στο εξωτερικό.
Η ύπαρξη αυτών των τμημάτων έχει οδηγήσει σε διεθνείς αντιδράσεις. Για παράδειγμα, ο πρώην διευθυντής του FBI, Κρίστοφερ Ρέυ, εξέφρασε την ανησυχία του για την παρουσία κινεζικών «αστυνομικών σταθμών» στις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι το FBI εξετάζει λεπτομερώς το θέμα και τα πιθανά αδικήματα που συνδέονται με αυτό. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επίσης ζήτησε διεθνή συντονισμό για τη διερεύνηση των κινεζικών αστυνομικών ενεργειών εκτός Κίνας, εκφράζοντας την ανησυχία του για την υπόθεση.
Το θέμα εξακολουθεί να απασχολεί τις δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας, καθώς θεωρείται μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας επιρροής της Κίνας στο εξωτερικό.
Επιχειρήσεις εξαναγκασμού επιστροφής
Ιδιαίτερη ανησυχία έχουν προκαλέσει επιχειρήσεις που αποσκοπούν στην επιστροφή ατόμων στην Κίνα. Οι επιχειρήσεις αυτές περιλαμβάνου παρακολούθηση στόχων, επανειλημμένες επισκέψεις στο σπίτι τους, τηλεφωνικές απειλές, ψυχολογική πίεση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, πράκτορες φέρονται να άφησαν μηνύματα που προειδοποιούσαν ότι οι συγγενείς των στόχων θα αντιμετώπιζαν συνέπειες. Αμερικανικές κατηγορίες έχουν περιγράψει τέτοιες ενέργειες ως προσπάθεια εξαναγκασμού ανθρώπων να επιστρέψουν στην Κίνα παρά τη θέλησή τους.
Έχουν επίσης καταγραφεί περιπτώσεις όπου φοιτητές κινεζικής καταγωγής στο εξωτερικό παρακολουθούνται από οργανώσεις, πιέζονται να μην εκφράζουν πολιτικές απόψεις, καταγγέλονται σε κινεζικές αρχές. Ορισμένοι φοβούνται συνέπειες για τις οικογένειές τους.
Στόχοι υψηλού προφίλ
Οι έρευνες δείχνουν ότι στόχοι δεν είναι μόνο άγνωστοι ακτιβιστές. Συχνά περιλαμβάνονται καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, επιχειρηματίες. Ωστόσο, οι διασημότητες αντιμετωπίζουν διαφορετικό τύπο πίεσης, όπως διαδικτυακές εκστρατείες, απειλές, αποκλεισμό από την κινεζική αγορά, πολιτική πίεση.
Ένα παράδειγμα είναι ο μπασκετμπολίστας Enes Kanter Freedom, ο οποίος έχει δηλώσει ότι δέχτηκε απειλές μετά την κριτική του προς την κινεζική κυβέρνηση.
Ο καλλιτέχνης Ai Wei Wei είναι ίσως η πιο γνωστή διεθνώς περίπτωση διάσημου Κινέζου αντιφρονούντα. Συνελήφθη από κινεζικές αρχές το 2011, κρατήθηκε χωρίς τη δυνατότητα επικοινωνίας, το στούντιό του ερευνήθηκε και κατασχέθηκαν υπολογιστές. Μετά την απελευθέρωσή του του απαγορεύτηκαν τα ταξίδια, απειλήθηκε με οικονομικές κατηγορίες, διγαμία και πορνογραφία, και παράμεινε υπό παρακολούθηση.
Ο Ai Wei Wei τελικά εγκατέλειψε την Κίνα, για να ζήσει στην Ευρώπη.
Δίκτυα επιρροής
Σε ορισμένες υποθέσεις που διερευνήθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, άτομα κατηγορήθηκαν ότι ενεργούσαν για λογαριασμό κινεζικών αρχών χωρίς να έχουν δηλώσει αυτή τη σχέση.
Οι δραστηριότητές τους περιελάμβαναν εντοπισμό στόχων, παρακολούθηση, μετάδοση πληροφοριών. Οι αρχές έχουν δηλώσει ότι τέτοιες ενέργειες αποτελούν παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης {3] των ΗΠΑ έχει κατηγορήσει πολλούς πράκτορες για συμμετοχή στο πρόγραμμα Operation Fox Hunt. Φορείς όπως το υπουργείο Δημόσιας Ασφάλειας της Κίνας καθώς και το πρόγραμμα Operation Fox Hunt έχουν κατηγορηθεί ότι στοχεύουν και πολιτικούς αντιφρονούντες, με επιχειρήσεις που περιλαμβάνουν εντοπισμό στόχων, πίεση για επιστροφή, παρακολούθηση.
Σε μια υπόθεση, οκτώ άτομα κατηγορήθηκαν ότι δρούσαν ως πράκτορες, παρακολουθούσαν κατοίκους των ΗΠΑ, τους εκφόβιζαν για να επιστρέψουν στην Κίνα. Σε άλλη υπόθεση, εννέα άτομα κατηγορήθηκαν για παρακολούθηση, καταδίωξη και πίεση. Στόχος ήταν να αναγκαστούν άτομα να επιστρέψουν στην Κίνα. Το 2023 οι ΗΠΑ κατηγόρησαν 34 αξιωματικούς της κινεζικής αστυνομίας ότι συμμετείχαν σε εκστρατείες εκφοβισμού, παρακολούθηση αντιφρονούντων, παρενόχληση κατοίκων των ΗΠΑ. Οι στόχοι περιελάμβαναν άτομα που υποστήριζαν τη δημοκρατία στην Κίνα και ασκούσαν κριτική στο καθεστώς.
Σε ορισμένες δίκες αποκαλύφθηκαν συγκεκριμένες μέθοδοι, όπως ανεπιθύμητες επισκέψεις στο σπίτι στόχων, απειλές προς οικογένειες, συνεχής παρακολούθηση. Σε μία περίπτωση πράκτορες απείλησαν τον γιο αντιφρονούντα, σε μία προσπάθεια να αναγκάσουν τον πατέρα να επιστρέψει στην Κίνα.
Ένα παγκόσμιο φαινόμενο
Οι περιπτώσεις αυτές δείχνουν ότι η παρακολούθηση και ο εκφοβισμός αντιφρονούντων στο εξωτερικό δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά αλλά μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου που απασχολεί ολοένα και περισσότερο τις δημοκρατικές χώρες, Από πολιτικούς πρόσφυγες και ακτιβιστές μέχρι θρησκευτικές ομάδες όπως το Φάλουν Γκονγκ, ολοένα και περισσότερες μαρτυρίες κάνουν λόγο για προσπάθειες ελέγχου πέρα από τα σύνορα της Κίνας. Αναλυτές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Freedom House, προειδοποιούν ότι η προστασία της ελευθερίας έκφρασης και της ασφάλειας των πολιτικών προσφύγων αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τις δημοκρατικές κοινωνίες.
Οι κινεζικές αρχές απορρίπτουν τις κατηγορίες αυτές και υποστηρίζουν ότι οι δραστηριότητές τους αφορούν τη νόμιμη συνεργασία για την καταπολέμηση του εγκλήματος. Ωστόσο, δυτικές υπηρεσίες ασφαλείας υποστηρίζουν ότι οι ενέργειες αυτές υπερβαίνουν τα όρια νόμιμης αστυνομικής συνεργασίας.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η χρήση ψηφιακών μέσων, κοινωνικών δικτύων και δικτύων διασποράς επιτρέπει την παρακολούθηση στόχων σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονός που καθιστά το φαινόμενο ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστεί. Καθώς η διεθνική καταστολή γίνεται όλο και πιο ορατή διεθνώς, κυβερνήσεις και θεσμοί καλούνται να βρουν τρόπους αντιμετώπισης ώστε όσοι έχουν αναζητήσει ελευθερία στο εξωτερικό να μπορούν να ζουν χωρίς φόβο.
