Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε στις 4 Ιανουαρίου το Ιράν ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να απαντήσουν δυναμικά, εάν οι ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας κλιμακώσουν τη χρήση φονικής βίας κατά διαδηλωτών, καθώς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρουν ότι τουλάχιστον δεκαέξι άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους μέσα σε μία εβδομάδα ταραχών, οι οποίες πυροδοτήθηκαν από την εκτόξευση του πληθωρισμού και την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος.
«Το παρακολουθούμε πολύ στενά», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους εν ώρα πτήσης με το προεδρικό αεροσκάφος, όταν ρωτήθηκε για τις διαδηλώσεις και για προηγούμενες δηλώσεις του, στις οποίες είχε αναφέρει ότι η Ουάσιγκτον είναι «οπλισμένη και έτοιμη» να επέμβει εάν το Ιράν σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές. «Αν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους, όπως έχουν κάνει στο παρελθόν, νομίζω ότι θα δεχθούν πολύ σκληρό πλήγμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες», είπε ο Τραμπ, επαναλαμβάνοντας την προειδοποίησή του προς την Τεχεράνη ότι η Ουάσιγκτον δεν θα μείνει αδρανής εάν οι ιρανικές αρχές καταφύγουν σε θανατηφόρα βία.
Παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφέρουν ότι οι διαδηλώσεις έχουν εξαπλωθεί σε πολλές επαρχίες, ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και δυνάμεων ασφαλείας έχουν ενταθεί τις τελευταίες ημέρες. Αυτό που ξεκίνησε ως αγανάκτηση για την οικονομική δυσχέρεια, τις κυρώσεις και την κατάρρευση του ιρανικού ριάλ, εξελίχθηκε σε μαζικές διαδηλώσεις κατά του ίδιου του καθεστώτος, με συνθήματα υπέρ της ανατροπής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, τα οποία αντιμετωπίζονται με ολοένα και πιο σκληρή καταστολή.
Η κουρδική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Hengaw, με έδρα τη Νορβηγία, ανέφερε ότι τουλάχιστον δεκαεπτά άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη των διαδηλώσεων στα τέλη Δεκεμβρίου. Το HRANA, δίκτυο Ιρανών ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έκανε λόγο για τουλάχιστονδεκαέξι νεκρούς και 582 συλλήψεις. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναγνωρίσει θανάτους και συλλήψεις, αλλά με διαφορετικά στοιχεία.
Η Epoch Times σημειώνει ότι δεν ήταν δυνατό να επαληθεύσει ανεξάρτητα τους αριθμούς αυτούς.
Κλιμάκωση ρητορικής από Τραμπ – Αντίδραση της Τεχεράνης
Η τελευταία προειδοποίηση του Τραμπ ακολούθησε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την περασμένη εβδομάδα, στην οποία δεσμευόταν ότι οι ΗΠΑ θα σταθούν στο πλευρό των διαδηλωτών, εάν η ιρανική κυβέρνηση «δολοφονήσει ειρηνικούς διαδηλωτές», προσθέτοντας ότι η χώρα είναι «οπλισμένη και έτοιμη», χωρίς να διευκρινίσει ποια μορφή θα μπορούσε να λάβει μια ενδεχόμενη επέμβαση.
Οι προειδοποιήσεις του Τραμπ απέκτησαν μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τη σύλληψη του Βενεζουελάνου ηγέτη Νικολάς Μαδούρο, στενού συμμάχου της Τεχεράνης, από αμερικανικές δυνάμεις στις 3 Ιανουαρίου.
Το ιρανικό Yπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την αμερικανική επιχείρηση με ανάρτηση στην πλατφόρμα X στις 3 Ιανουαρίου, χαρακτηρίζοντάς την ως κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Βενεζουέλας. Παράλληλα, κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να τερματίσει άμεσα την «παράνομη επιθετικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών».
Στις 5 Ιανουαρίου, εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών καταδίκασε και τη δημόσια στήριξη των ΗΠΑ προς τους διαδηλωτές στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς την «υποκίνηση σε βία».
Απαντώντας στις δηλώσεις Τραμπ ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να παρέμβουν εάν ενταθεί η αιματοχυσία, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν θα υποκύψει στον εχθρό», διαχωρίζοντας τους διαδηλωτές από τα ταραχοποιά στοιχεία.
«Θα μιλήσουμε με τους διαδηλωτές, αλλά η συζήτηση με τους ταραχοποιούς είναι άσκοπη», δήλωσε ο Χαμενεΐ σε ομιλία του που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση στις 3 Ιανουαρίου. «Οι ταραχοποιοί πρέπει να αντιμετωπιστούν».
Ο αρχηγός της αστυνομίας, Αχμέντ-Ρεζά Ραντάν, δήλωσε ότι οι αρχές στοχεύουν στη σύλληψη των ηγετών των διαδηλώσεων, προσθέτοντας ότι έχει συλληφθεί «μεγάλος αριθμός ηγετικών προσώπων στον διαδικτυακό χώρο». Η αστυνομία ανέφερε ότι περίπου σαράντα άτομα συνελήφθησαν στην Τεχεράνη για αυτό που χαρακτήρισε ως ψευδείς διαδικτυακές αναρτήσεις με σκοπό την υποκίνηση αναταραχών.
Σφοδρές συγκρούσεις έχουν αναφερθεί στη δυτική περιοχή της χώρας, ενώ διαδηλώσεις έχουν ξεσπάσει και στην Τεχεράνη καθώς και στη νότια επαρχία Σιστάν-Μπαλουχιστάν. Στην ιερή πόλη Κομ, τοπικοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τις ταραχές αργά στις 3 Ιανουαρίου, μεταξύ των οποίων ένας άνδρας που σκοτώθηκε όταν αυτοσχέδιος εκρηκτικός μηχανισμός που είχε κατασκευάσει εξερράγη πρόωρα.
Στον πυρήνα των ταραχών φαίνεται πως βρίσκονται τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα, με τον πληθωρισμό στο Ιράν να έχει ξεπεράσει το 36% από τον Μάρτιο, ενώ το ριάλ έχει χάσει περίπου το μισό της αξίας του έναντι του δολαρίου μέσα στον τελευταίο χρόνο, εκτινάσσοντας τις τιμές βασικών αγαθών. Οι διεθνείς κυρώσεις που συνδέονται με το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας έχουν εντείνει την πίεση, ενώ οι ελλείψεις σε ηλεκτρική ενέργεια και νερό οξύνουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Τεχεράνης ότι το πυρηνικό πρόγραμμα είναι αποκλειστικά ειρηνικό, πρόσφατες ενέργειες και δηλώσεις επέτειναν τους φόβους των δυτικών κυβερνήσεων για την πιθανότητα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων. Πριν από τα αμερικανικά πλήγματα του Ιουνίου κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, η Τεχεράνη εμπλούτιζε ουράνιο σε επίπεδα κοντά σε αυτά που απαιτούνται για πυρηνικό όπλο — μια άνευ προηγουμένου κίνηση για χώρα χωρίς δηλωμένο πυρηνικό οπλοστάσιο. Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν πρόσφατα ότι ο εμπλουτισμός έχει σταματήσει σε όλες τις εγκαταστάσεις, παρουσιάζοντας την κίνηση ως ένδειξη διάθεσης για επανέναρξη των συνομιλιών με στόχο την άρση των κυρώσεων, αν και ουσιαστικές διαπραγματεύσεις δεν έχουν πραγματοποιηθεί μετά τα πλήγματα του Ιουνίου.
Πέρα από την οικονομική πίεση, αναλυτές εκτιμούν ότι η αναταραχή αντανακλά τη διευρυνόμενη απογοήτευση της κοινωνίας από τις παγωμένες μεταρρυθμίσεις και την αυξανόμενη πεποίθηση ότι το πολιτικό σύστημα δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί να προσφέρει ουσιαστική αλλαγή. «Ακόμη και αν ο πρόεδρος Πεζεσκιάν ήθελε να προχωρήσει σε πραγματικές μεταρρυθμίσεις, το ίδιο το σύστημα δεν θα το επέτρεπε», δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής Σαΐντ Μπασιρτάς σε συνέντευξή του στην περσική έκδοση της Epoch Times.
Με τη συμβολή των Shahrzad Ghanei, και πληροφορίες από Reuters και Associated Press
