Στις 10 Δεκεμβρίου 2025, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα που απαγόρευσε τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε νέους κάτω των 16 ετών. Το παράδειγμά της ακολούθησαν η Ισπανία και η Σλοβενία στην Ευρώπη, η Μαλαισία στην Ασία, ενώ χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Δανία, η Νορβηγία και η Νέα Ζηλανδία επίσης συζητούν την εφαρμογή κάποιων περιοριστικών μέτρων. Πιο πρόσφατο παράδειγμα στην Ευρώπη, η Πορτογαλία, η οποία αν και δεν προέβη σε απόλυτη απαγόρευση, ψήφισε νομοσχέδιο που απαιτεί τη συγκατάθεση των γονέων για τους εφήβους 13-16 ετών.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters, η χώρα μας αναμένεται να ακολουθήσει στη θέσπιση περιορισμών στη χρήση των social media από ανηλίκους, με γνώμονα την ασφάλεια και την προστασία τους από κακόβουλο, βίαιο ή άλλως ακατάλληλο για την ηλικία τους περιεχόμενο.
Ποιοι είναι οι κύριοι κίνδυνοι που ελλοχεύουν για τους νεαρούς εφήβους και προεφήβους που διατηρούν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πέραν του ακατάλληλου περιεχομένου; Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ το έθεσε ως εξής, όταν εξήγγειλε την απαγόρευση στη χώρα του: «Σήμερα, τα παιδιά μας είναι εκτεθειμένα σε έναν χώρο που δεν σχεδιάστηκε για να πλοηγούνται μόνα — έναν χώρο εθισμού, κακοποίησης, πορνογραφίας, χειραγώγησης και βίας. […] Θα τα προστατεύσουμε από την ψηφιακή άγρια Δύση». Η χειραγώγηση των αλγορίθμων και η προώθηση παράνομου, υβριστικού και τοξικού περιεχομένου συγκαταλέγονται στα μείζονα ζητήματα που η ισπανική νομοθεσία στοχεύει να αντιμετωπίσει.
Το υπουργείο Ψηφιοποίησης της Δανίας έκανε λόγο για την ανάγκη των παιδιών για ηρεμία, παιχνίδι και ανάπτυξη, και ότι δεν πρέπει να μένουν μόνα τους σε έναν ψηφιακό κόσμο γεμάτο επιβλαβές περιεχόμενο και εμπορικά συμφέροντα.
Η Ελένη Συμιακάκη, ψυχολόγος σε δημόσιο Γενικό Γυμνάσιο και Λύκειο της Αθήνας, παρατηρεί: «Τα παιδιά περνούν πολλές ώρες σε οθόνες, και οι γονείς είναι απόντες λόγω δουλειάς συνήθως. Τα παιδιά είναι πολύ μικρά για να διαχειριστούν όλο αυτό το πράγμα». Ως προς την προοπτική επιβολής περιοριστικών μέτρων τηρεί σε γενικές γραμμές θετική στάση, με ορισμένες επιφυλάξεις ελλείψει προηγούμενης εμπειρίας, έρευνας και στατιστικών μελετών.
Ανάλογη στάση τηρεί και ο Μίλτος Λειβαδίτης, ψυχίατρος και ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής του Τμήματος Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ο οποίος πιστεύει ότι ορισμένα περιοριστικά μέτρα θα είναι ωφέλιμα, ιδιαίτερα για τα πιο ευάλωτα άτομα, αρκεί να μην είναι ακραία και οδηγήσουν σε αντίθετα αποτελέσματα. Κατά την άποψή του, ένα μέσο άτομο δεν διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο με παιδιά που έχουν υφιστάμενα προβλήματα ή ροπή προς την παραβατικότητα, ωστόσο διάφοροι παράγοντες καθιστούν την εφηβεία γενικότερα μια ευαίσθητη περίοδο.
Ο κος Λειβαδίτης αναφέρθηκε στον εξέχοντα ρόλο που αποκτούν οι παρέες σε αυτές τις ηλικίες, ενώ η επιρροή του οικογενειακού περιβάλλοντος υποχωρεί. Αν και το υπόβαθρο του παιδιού είναι κρίσιμο, οι συνομήλικοι «έχουν τεράστια σημασία», με αποτέλεσμα το νεαρό άτομο να τείνει να ακολουθά το παράδειγμά τους για λόγους ένταξης, μίμησης κ.ά. Καθώς όμως οι παρέες τείνουν να αντικαθίστανται από τα βίντεο, παρατηρείται το φαινόμενο οι νέοι, μιμούμενοι τυποποιημένα πρότυπα, να «δυσκολεύονται να δημιουργήσουν αυθεντικές ανθρώπινες σχέσεις». Σε ό,τι αφορά διαφοροποιήσεις με βάση το φύλο, ο κος Λειβαδίτης υποδεικνύει ότι σε γενικές γραμμές τα αγόρια είναι πιο επιρρεπή σε ζητήματα που σχετίζονται με τη βία, ενώ τα κορίτσια σε ό,τι έχει να κάνει με την εικόνα του σώματος και το σεξ.
Ένας ακόμη παράγοντας που καθιστά συνολικά τους εφήβους ευάλωτους είναι η αδυναμία ορθής κρίσης, η οποία συνδέεται με τη φυσιολογία του εγκεφάλου. «Ο νους [στην εφηβεία] είναι χωρίς κριτική ικανότητα. Αυτή έρχεται αργότερα, μετά τα 20, όταν έχουν αναπτυχθεί τα αντίστοιχα κέντρα εγκεφάλου. Δεν είναι έλλειψη εμπειρίας· είναι αδυναμία του νου να ελέγχει, να αποστασιοποιείται», εξηγεί.
Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα σε 4.800 εφήβους με θέμα τη βία στο διαδίκτυο έδειξε ότι οι περισσότεροι έφηβοι γνωρίζουν ελάχιστα για τις διάφορες μορφές βίας, πώς να αναγνωρίζουν και πώς να αντιμετωπίζουν τέτοια περιστατικά όταν τα συναντούν, και πώς να τα καταγγέλλουν. Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες δήλωσαν ότι δεν νιώθουν ασφαλείς όταν πλοηγούνται σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και live stream, ενώ πάνω από το 80% θεωρεί τη διαδικτυακή βία μείζον πρόβλημα για τους ανηλίκους.
Η έρευνα, με τίτλο «Βία στο διαδίκτυο», πραγματοποιήθηκε πανελλαδικά από το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου ΙΤΕ υπό την έγκριση του ΥΠΑΙΘ κατά το διάστημα Νοέμβριος 2023–Μάρτιος 2024. Συμμετείχαν συνολικά 4.800 μαθητές ηλικίας 12-18 ετών, αγόρια και κορίτσια σχεδόν σε ίδια αναλογία, μέσω ενός ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου που συμπληρώθηκε εντός ωρολόγιου προγράμματος. Όπως διαπιστώθηκε, σχεδόν οι μισοί από τους συμμετέχοντες είχαν εκτεθεί ως παρατηρητές σε βίαιο περιεχόμενο, ενώ το 13% είχε υποστεί διαδικτυακή βία.
Ο εκφοβισμός, η πίεση, η χρήση προσωπικών φωτογραφιών ή βίντεο χωρίς συγκατάθεση και η έκθεση σε ρητορική μίσους είναι μερικά από τα περιστατικά που συνάντησε ένα αξιόλογο ποσοστό των νέων που συμμετείχαν στην έρευνα, που σε ορισμένες περιπτώσεις άγγιζε το 50% σχεδόν. Στην έμφυλη βία εμφανίστηκε πιο ευάλωτη η ομάδα που δήλωσε «Άλλο» στην κατηγορία φύλου, και ύστερα τα κορίτσια.
Αναδείχθηκε ακόμη η ανάγκη για πληρέστερη ενημέρωση τόσο των ίδιων των εφήβων όσο και των γονέων, για εύκολους τρόπους καταγγελίας των περιστατικών και μπλοκαρίσματος των κακόβουλων λογαριασμών, αλλά και για αυστηρότερες ποινές όταν διαπιστώνεται βία κατά ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του, το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου είναι ο επίσημος εκπρόσωπος στην Ελλάδα των πανευρωπαϊκών οργανισμών INSAFE/INHOPE, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι αφ’ ενός για τη χάραξη της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την ασφάλεια στο διαδίκτυο αφ’ ετέρου έχουν ενημερωτικό και συμβουλευτικό ρόλο. Εξειδικευμένοι ψυχολόγοι παρέχουν υποστήριξη για ειδικά θέματα, ενώ λειτουργεί Ανοικτή Γραμμή Καταγγελιών (SafeLine) σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία και την Interpol. Οι κύριες αναφορές που κατέγραψε η έκθεση για το 2025 της SafeLine είναι για παραβίαση προσωπικών δεδομένων, παραβίαση λογαριασμού, προτροπή ή υποβοήθηση αυτοκτονίας, οικονομικές απάτες και απάτες διαδικτυακού τζόγου, με το υλικό σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης ανηλίκων να βρίσκεται στην κορυφή, επαυξημένο κατά 40% σε σχέση με το 2024.
