Η επιδίωξη του ΚΚ Κίνας για παγκόσμια υπεροχή περιλαμβάνει και τον θαλάσσιο χώρο. Μακρόχρονες προσπάθειες του καθεστώτος, σε πολλά επίπεδα, στοχεύουν στην ανάπτυξη της ναυτικής του ισχύος, μέσω συλλογής πληροφοριών, έλεγχο καίριων σημείων και περασμάτων, εκμετάλλευση πολύτιμων πόρων, εδραίωση βάσεων ανεφοδιασμού ανά την υφήλιο, ακόμα και έλεγχο των υποθαλάσσιων καλωδίων. Καίριο ρόλο σε αυτές τις προσπάθειες παίζει η χαρτογράφηση του πυθμένα σε κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, καθώς η γνώση του αναγλύφου του βυθού δίνει τεράστιο πλεονέκτημα σε περίπτωση ναυτικής σύγκρουσης.
Γύρω στα 2014, ο Γου Λισίν, ερευνητής του Ocean University της Κίνας, πρότεινε τη χαρτογράφηση και μελέτη των ωκεάνιων υδάτων σε ορισμένα στρατηγικά σημεία με τη χρήση αισθητήρων, σύμφωνα με δήλωση της Κινεζικής Επιστημονικής Ακαδημίας. Για την υλοποίηση αυτού του φιλόδοξου σχεδίου έλαβε χρηματοδότηση ύψους ~74 εκατ. ευρώ από την περιφερειακή κυβέρνηση της Σάντονγκ. Οι έρευνές του ξεκίνησαν από τη Νότια Σινική Θάλασσα, και μέσα στα επόμενα χρόνια, σταδιακά επεκτάθηκαν στη θάλασσα γύρω από την Αυστραλία, στον Ειρηνικό στα ανοικτά της Ιαπωνίας μέχρι τη Χαβάη και το Γκουάμ, στον Ινδικό και στον Αρκτικό Ωκεανό. Πλέον ο Γου επιβλέπει το δίκτυο μέσω του Εθνικού Εργαστηρίου Θαλάσσιας Επιστήμης και Τεχνολογίας του Τσινγκντάο, το οποίο συνεργάζεται με την Ακαδημία Υποβρυχίων του Πολεμικού Ναυτικού της Κίνας, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της ακαδημίας.
Ενδελεχής ανάλυση του Reuters σε δεδομένα του Starboard Maritime Intelligence αποκαλύπτει ότι οι κινήσεις των ερευνητικών κινεζικών σκαφών, που φαινομενικά μελετούν το οικοσύστημα (ρεύματα, θερμοκρασία νερού, αλατοπεριεκτικότητα) τοποθετώντας πλήθος αισθητήρων, εξυπηρετούν απώτερους στόχους. Τα σχήματα που παράγονται από την καταγραφή των κινήσεων αυτών — τα οποία σε ορισμένα στρατηγικά σημεία εμφανίζουν τη μορφή σφιχτού πλέγματος — υποδεικνύουν ότι ο στόχος του ερευνητικού στόλου δεν περιορίζεται στη διερεύνηση φυσικών πόρων όπως αλιεία και κρίσιμα ορυκτά, αλλά εμπεριέχει τόσο σχολαστική αποτύπωση του βυθού, ώστε παραπέμπει σε στρατιωτικές ανάγκες και χρήσεις, σύμφωνα με αναλυτές.
«Η κλίμακα των ενεργειών τους ξεπερνά τους πόρους», δήλωσε η Τζένιφερ Πάρκερ, έκτακτη καθηγήτρια Άμυνας και Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας και πρώην αξιωματικός του αυστραλιανού Πολεμικού Ναυτικού στον τομέα του ανθυποβρυχιακού πολέμου. «Αν εξετάσει κανείς την τεράστια έκταση του εγχειρήματος, είναι απολύτως σαφές ότι στοχεύουν στην ανάπτυξη μιας ναυτικής ικανότητας ανοικτής θαλάσσης, η οποία βασίζεται και στις υποβρύχιες επιχειρήσεις».
Η γνώση του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος είναι κρίσιμη για την επιτυχία των υποβρύχιων επιχειρήσεων και ανθυποβρύχιου πολέμου. Οι διοικητές χρειάζονται πληροφορίες για το υποβρύχιο ανάγλυφο προκειμένου να αποφεύγουν συγκρούσεις και να κρύβουν τα σκάφη τους, εξηγεί περαιτέρω η Πάρκερ, αλλά και για τον εντοπισμό των εχθρικών υποβρυχίων, καθώς αυτό γίνεται μέσω των ήχων που εκπέμπουν ή της ηχούς από σήματα που αποστέλλονται από συστήματα σόναρ. Η κίνηση αυτών των ηχητικών κυμάτων μεταβάλλεται ανάλογα με το υποβρύχιο ανάγλυφο, διευκρινίζει ο Τομ Σούγκαρτ, πρώην διοικητής υποβρυχίου των ΗΠΑ και νυν ανώτερος συνεργάτης στο Κέντρο για μια Νέα Αμερικανική Ασφάλεια.
Τα σημεία στα οποία εστιάζεται το ενδιαφέρον των κινεζικών υποβρύχιων ερευνών είναι αποκαλυπτικά.
Κατά τον Πήτερ Λέβυ, πρώην ναυτικό ακόλουθο της Αυστραλίας στις ΗΠΑ και νυν πρόεδρο του Αυστραλιανού Ναυτικού Ινστιτούτου, πρωτεύων στόχος του κινεζικού Πολεμικού Ναυτικού είναι να μπορέσει να διασπάσει το φράγμα που συνιστούν στα ανατολικά της χώρας τα νησιά της Ιαπωνίας και της Ταϊβάν, και νοτιότερα των Φιλιππινών και του Βόρνεο, ώστε να έχει ελεύθερη πρόσβαση στον Ειρηνικό Ωκεανό. Για να το επιτύχει αυτό, χρειάζεται άριστη γνώση του θαλάσσιου χώρου, και ακριβώς αυτή την επιθυμία προδίδει το είδος της χαρτογράφησης που πραγματοποιείται.
Στον Ειρηνικό, προς τα ανατολικά, οι έρευνες των κινεζικών σκαφών έχουν φτάσει μέχρι το Γκουάμ και τη Χαβάη, τα δύο σημαντικότερα στρατιωτικά κέντρα των ΗΠΑ στον Ειρηνικό, με το πρώτο να φιλοξενεί και αμερικανικά πυρηνικά υποβρύχια. Η κινεζική δραστηριότητα φαινομενικά συνδέθηκε με εξορυκτικά δικαιώματα που απέκτησαν για σημεία της περιοχής, όπου βρίσκεται η ζώνη εξόρυξης βαθέων υδάτων Clarion-Clipperton, έκτασης 1,7 εκατομμυρίων τετραγωνικών μιλίων, η οποία εκτείνεται από τη Χαβάη έως το Μεξικό. Πρόκειται για τοποθεσία πλούσια σε κοιτάσματα πολύτιμων ορυκτών όπως κοβάλτιο, νικέλιο, μαγγάνιο, χαλκό και στοιχεία σπάνιων γαιών, τα οποία θα προσφέρουν οικονομικό και στρατιωτικό πλεονέκτημα στη χώρα που θα τα συλλέξει, σύμφωνα με τον Άντερς Κορ, πολιτικό επιστήμονα. Όπως σημειώνει ο Κορ, τα δικαιώματα παραχωρήθηκαν από έναν οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών που ονομάζεται Διεθνής Αρχή για τους Θαλάσσιους Πυθμένες (ISA) και αφορούν 92.000 τετραγωνικά μίλια θαλάσσιου πυθμένα, έκταση ίση με αυτή του Ηνωμένου Βασιλείου, υπερβαίνοντας ό,τι έχει λάβει οποιαδήποτε άλλη χώρα από τον ISA. Κατά τον Κορ, ο οργανισμός επηρεάζεται από το Πεκίνο, ενώ έχει παραχωρήσει δικαιώματα εξόρυξης στην εν λόγω ζώνη και στη Ρωσία και την Κούβα.
Κατά τη διάρκεια της εξερεύνησης της περιοχής, το 2021, ένα κινεζικό ερευνητικό σκάφος, το Dayang Yihao, πραγματοποίησε μια πενθήμερη παράκαμψη που παραβίασε την αποκλειστική οικονομική ζώνη των ΗΠΑ γύρω από τη Χαβάη.
Την 1η Μαΐου 2025, οι Φιλιππίνες έδιωξαν από την ΑΟΖ τους το κινεζικό ερευνητικό σκάφος Tan Suo 3, θεωρώντας ότι οι πληροφορίες που συνέλεγε προωθούνταν στο κινεζικό Πολεμικό Ναυτικό (PLA-N) και αξιοποιούνταν για τις υποβρύχιες επιχειρήσεις του.
Αντιθέτως, η Νέα Ζηλανδία επεδίωξε να συνεργαστεί με το Πεκίνο. Τον Ιανουάριο του 2025, το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για το Νερό και την Ατμόσφαιρα (NIWA) της χώρας προσκάλεσε το Tan Suo Yi Hao να «διερευνήσει τη θαλάσσια βιοποικιλότητα στα υποανταρκτικά ύδατα της Νέας Ζηλανδίας» για 56 ημέρες. Ήταν η δεύτερη συνεργασία της Νέας Ζηλανδίας με την Κίνα, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε το επανδρωμένο υποβρύχιο βαθιάς θάλασσας Fen Dou Zhe. Σε αυτή την αποστολή πραγματοποιήθηκε και η πρώτη εξερεύνηση της Τάφρου Puysegur, μιας βαθιάς σχισμής μήκους 800 χιλιομέτρων στον πυθμένα της θάλασσας, με το Fen Dou Zhe να καταδύεται 32 φορές σε βάθος 6 χιλιομέτρων.
Η πρώτη συνεργασία της Νέας Ζηλανδίας με την Κίνα σε αυτόν τον τομέα είχε πραγματοποιηθεί το 2023, με το σκάφος Tan San Yi Hao να εξερευνά αργότερα την Τάφρο Diamantina, στον νότιο Ινδικό, μεταξύ 19 Ιανουαρίου και 21 Φεβρουαρίου.
Αφήνοντας τα ύδατα της Νέας Ζηλανδίας, το Tan Suo Yi Hao κατέπλευσε προς την Αυστραλία, αιφνιδιάζοντας την κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Άντονυ Αλμπανέζε σχολίασε στον Τύπο ότι θα προτιμούσε να μην είχε πράξει έτσι το πλοίο, ενώ το υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας όρισε την παρακολούθηση του σκάφους από αέρος. Το Tan Suo Yi Hao πέρασε νοτίως της Αυστραλίας, προχωρώντας σταθερά, και σταματώντας για κάποιο χρονικό διάστημα περίπου 400 ναυτικά μίλια (741 χλμ.) νοτιοανατολικά του Περθ (νοτιοδυτική Αυστραλία), όπου κατασκευαζόταν βάση υποβρυχίων του στόλου του AUKUS για το νότιο ημισφαίριο.
Η επιστροφή στην Κίνα από τα νότια της Αυστραλίας δεν ήταν η πιο άμεση διαδρομή, ενώ δεν δόθηκε καμία εξήγηση για τον λόγο που σταμάτησε την πορεία του αρκετές φορές — μία φορά για 12 ώρες και στη συνέχεια για άλλες 17 ώρες. Είχε προηγηθεί άσκηση τριών κινεζικών πολεμικών πλοίων που ακολούθησαν την ίδια διαδρομή, πραγματοποιώντας ασκήσεις με αληθινά πυρά στη Νότια Θάλασσα της Τασμανίας, χωρίς να έχουν ενημερώσει την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία.
Ο Ρέι Πάουελ, βετεράνος με 35 χρόνια υπηρεσίας στην Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ και σήμερα διευθυντής της SeaLight και επικεφαλής έργου στο Gordian Knot Center του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, σημείωσε ότι το πλοίο ανήκει στο Κινεζικό Ινστιτούτο Ακουστικής, το οποίο έχει «βαθιές σχέσεις με τον Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (PLA) εδώ και δεκαετίες, όπως περιγράφεται στη δική του ιστοσελίδα». Η κινεζική έκδοση της ιστοσελίδας αναφέρει επίσης ότι το ινστιτούτο «εστιάζει στις στρατηγικές ανάγκες της Κίνας στους τομείς των ωκεανών και της ασφάλειας… για τα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια». Η Κινεζική Ακαδημία Επιστημών έχει επίσης υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με τον PLA.
Ο πιο προφανής λόγος για την έρευνα στα βαθιά νερά ανοικτά της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας είναι η διευκόλυνση της ανάπτυξης των υποβρυχίων του ΚΚ Κίνας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι εξοπλισμένα με πυρηνικούς πυραύλους, σε στρατηγικές τοποθεσίες στα βαθιά νερά, υποστηρίζει ο Πάουελ.
Άλλα στρατηγικά σημεία τα οποία έχουν χαρτογραφήσει τα κινεζικά ερευνητικά σκάφη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Διαφανής Ωκεανός» είναι ο Πορθμός της Μαλάκκα στον ανατολικό Ινδικό Ωκεανό, καίριο πέρασμα για τον ανεφοδιασμό της Κίνας με πετρέλαιο, καθώς και άλλα σημεία του Ινδικού αλλά και της Αραβικής Θάλασσας (ιδίως πλησίον του Μπαγκλαντές, της Σρι Λάνκα και του Πακιστάν), ‘κατακτώντας’ με αυτόν τον τρόπο αυτόν τον ζωτικό χώρο.
Ακόμη, τα κινεζικά πλοία έχουν χαρτογραφήσει τον βυθό δυτικά και βόρεια της Αλάσκας, μια σημαντική θαλάσσια διαδρομή προς την Αρκτική. Για το Πεκίνο η Αρκτική αποτελεί στρατηγικό μέτωπο, και το ΚΚΚ έχει δηλώσει τη φιλοδοξία του να καταστεί πολική υπερδύναμη μέχρι τη δεκαετία του 2030.
Από την κινεζική πλευρά, η σύνδεση της πολιτικής επιστημονικής έρευνας με την ανάπτυξη στρατιωτικής τεχνολογίας αποτελεί μέρος της κυβερνητικής πολιτικής, με αξιωματούχους και φορείς να αναφέρουν απροκάλυπτα τον στόχο της «οικοδόμησης μιας ναυτικής δύναμης και της εθνικής άμυνας».
Το 2017, κυβερνητικοί αξιωματούχοι της επαρχίας Σάντονγκ δήλωσαν ότι το πρόγραμμα «Διάφανος Ωκεανός» είχε στόχο «την άμυνα και την ασφάλεια στη θάλασσα» και συνέκριναν το πρόγραμμα με μια στρατιωτική πρωτοβουλία των ΗΠΑ για τη δημιουργία ενός αμερικανικού δικτύου αισθητήρων στους ωκεανούς. Το 2021, ο πρύτανης του Ocean University εξήρε δημοσίως τους «στενούς δεσμούς» του με το ναυτικό της Κίνας, ενώ πιο πρόσφατα, το 2025, ο Τζόου Τσουν, ερευνητής του ίδιου πανεπιστημίου, ο οποίος επιβλέπει τα δίκτυα αισθητήρων στον Ινδικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό, ανέφερε σε δελτίο Τύπου του πανεπιστημίου ότι το έργο του του έδειξε «την ταχεία ανάπτυξη των ναυτικών αμυντικών και στρατιωτικών δυνατοτήτων της [Κίνας]», και δεσμεύτηκε να «μετατρέψει τα πιο προηγμένα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα σε νέους τύπους μαχητικών δυνατοτήτων για το [πολεμικό] ναυτικό».
Πρόκειται για τη «συγχώνευση πολιτικών και στρατιωτικών τομέων», όπως αποκαλείται, η οποία αποτελεί βασική προτεραιότητα του Σι Τζινπίνγκ.
Για τον υποναύαρχο Μάικ Μπρουκς, διοικητή της Υπηρεσίας Ναυτικής Πληροφοριών των ΗΠΑ, ο οποίος κατέθεσε ενώπιον κοινοβουλευτικής επιτροπής τον Μάρτιο του 2026, τα δεδομένα που μπορεί πλέον να συλλέγει η Κίνα χάρη στις δραστηριότητες χαρτογράφησης που είχε αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια, «επιτρέπουν την πλοήγηση υποβρυχίων, την απόκρυψη και την τοποθέτηση αισθητήρων ή όπλων στον βυθό». Όπως επεσήμανε, η «πιθανή συλλογή στρατιωτικών πληροφοριών» από κινεζικά ερευνητικά σκάφη «αποτελεί στρατηγικό λόγο ανησυχίας».
Με πληροφορίες από το Reuters
