Στις 17-18 Δεκεμβρίου 2025, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης παρουσίασε στη Βουλή ένα συνολικό σχέδιο μετασχηματισμού για τα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ). Στόχος είναι διπλός: αφ’ ενός να διασωθεί η οικονομική βιωσιμότητα του οργανισμού αφ’ ετέρου να διατηρηθεί η καθολική ταχυδρομική υπηρεσία σε ολόκληρη τη χώρα. Το σχέδιο επιχειρεί να αντικαταστήσει το προηγούμενο σενάριο «οριζόντιου» κλεισίματος 204 καταστημάτων με μια πιο ευέλικτη αναδιάρθρωση, προσαρμοσμένης στις ανάγκες κάθε τοπικής κοινωνίας και περιφέρειας.
Τα ΕΛΤΑ, που ιδρύθηκαν στις 24 Σεπτεμβρίου 1828 από τον Ιωάννη Καποδίστρια, συγκαταλέγονται στους παλαιότερους θεσμούς της ελληνικής δημόσιας διοίκησης. Σήμερα όμως βρίσκονται αντιμέτωπα με μια βαθιά κρίση, η οποία προκύπτει τόσο από χρόνιες παθογένειες όσο και από τη ριζική μεταβολή του περιβάλλοντος στην αγορά. Από το 2003 έως το 2023 ο όγκος της επιστολικής αλληλογραφίας συρρικνώθηκε δραματικά: από 620 εκατ. επιστολές σε περίπου 225 εκατ., δηλαδή σχεδόν κατά δύο τρίτα. Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί τη διεθνή τάση της ψηφιοποίησης, που μεταφέρει την επικοινωνία και τις πληρωμές από το «χαρτί» σε ηλεκτρονικά κανάλια.
Η οικονομική εικόνα αποτυπώνει την ένταση του προβλήματος. Όπως ανέφερε ο υπουργός, τα φυσικά καταστήματα παράγουν λιγότερο από το 10% των εσόδων, αλλά επιβαρύνουν με πάνω από το 50% του λειτουργικού κόστους. Σε αρκετές περιπτώσεις, μεμονωμένα σημεία εμφανίζουν ετήσιες ζημίες άνω των 150.000 ευρώ, καθιστώντας το υφιστάμενο δίκτυο δύσκολα διατηρήσιμο. Παράλληλα, ο ετήσιος κύκλος εργασιών κινείται κοντά στα 240 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό χρέος υπερβαίνει τα 130 εκατ. ευρώ.
Τα προηγούμενα χρόνια, η πολιτεία παρενέβη επανειλημμένως για να στηρίξει τον οργανισμό. Τον Δεκέμβριο του 2020 χορηγήθηκαν 100 εκατ. ευρώ, ενώ επιπλέον αποδόθηκαν 149 εκατ. ευρώ ως αποζημίωση για την υποχρέωση καθολικής υπηρεσίας (USO) της περιόδου 2013-2018. Παράλληλα, θεσπίστηκε απαλλαγή ΦΠΑ για υπηρεσίες των ΕΛΤΑ. Συνολικά, η στήριξη ξεπέρασε τα 249 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου 145 εκατ. κατευθύνθηκαν σε πρόγραμμα εθελούσιας αποχώρησης. Παρά το εύρος αυτών των παρεμβάσεων, η βιωσιμότητα δεν διασφαλίστηκε πλήρως και η αναδιάρθρωση έμεινε ανολοκλήρωτη.
Από τον Δεκέμβριο του 2020, τη διαχείριση των ΕΛΤΑ έχει αναλάβει το Ελληνικό Υπερταμείο (Growthfund – Hellenic Corporation of Assets and Participations), το οποίο κατέχει το 100% των μετοχών. Ως εταιρικός φορέας του Δημοσίου, αποστολή του είναι ο εκσυγχρονισμός και η βελτιστοποίηση της αξίας των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων, με θεσμική απόσταση από την άμεση κυβερνητική διοίκηση.
Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός περιέγραψε μια διαφορετική πορεία από την απλή συρρίκνωση. Αντί για ένα καθαρό «λουκέτο» στο δίκτυο, προτείνεται ο μετασχηματισμός 158 καταστημάτων μέσα από ένα σύστημα διαφοροποιημένων λύσεων ανά περιοχή. Στο πρώτο σκέλος, σε 28 περιπτώσεις όπου υπάρχει ήδη κατάστημα ΕΛΤΑ Courier σε απόσταση 100-200 μέτρων, εξετάζεται η μεταφορά της εξυπηρέτησης στο υφιστάμενο σημείο, ώστε να αποφευχθεί η συντήρηση δύο παράλληλων δομών και να εξοικονομηθούν πόροι χωρίς ουσιαστική αλλαγή στην καθημερινότητα των πολιτών. Στο δεύτερο σκέλος, σε 113 περιπτώσεις, ο μετασχηματισμός θα προχωρήσει μόνο εφόσον εξασφαλιστεί πράκτορας ΕΛΤΑ στην περιοχή και αφού προηγηθεί πλήρης ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας. Η λογική είναι να διατηρηθεί η συνέχεια της υπηρεσίας μέσω συνεργασιών με τοπικές επιχειρήσεις και κοινότητες, περιορίζοντας το κενό που θα προκαλούσε ένα απλό κλείσιμο. Σύμφωνα με τον υπουργό, ήδη υπάρχει ενδιαφέρον από τοπικούς φορείς, κάτι που παρουσιάζεται ως ένδειξη ότι το μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει. Στο τρίτο σκέλος, 17 καταστήματα παραμένουν ως έχουν λόγω της κρίσιμης συμβολής τους στις τραπεζικές συναλλαγές, ιδιαίτερα σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές όπου οι εναλλακτικές λύσεις είναι περιορισμένες ή ανύπαρκτες. Με αυτή την επιλογή αναγνωρίζεται ο ρόλος των ΕΛΤΑ ως «το τελευταίο μίλι» πρόσβασης σε βασικές χρηματοοικονομικές υπηρεσίες για πιο ευάλωτες ομάδες.
Κεντρικός άξονας της νέας προσέγγισης είναι το μοντέλο «shop in shop», δηλαδή η παροχή ταχυδρομικών υπηρεσιών μέσα σε καταστήματα της γειτονιάς, όπως σούπερ μάρκετ, βιβλιοπωλεία και πρακτορεία Τύπου. Ο υπουργός ανέφερε ότι το μοντέλο εφαρμόζεται ήδη σε περισσότερα από 500 σημεία πανελλαδικά, τόσο σε πόλεις όσο και σε ημιαστικές ή απομακρυσμένες περιοχές. Η διοίκηση παρουσιάζει την εμπειρία ως θετική, υποστηρίζοντας ότι εξασφαλίζεται εμφανής σήμανση, βασικές ταχυδρομικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, διευρυμένο ωράριο και, κυρίως, σημαντικά χαμηλότερο λειτουργικό κόστος σε σχέση με ένα παραδοσιακό κατάστημα. Τα σημεία αυτά θα λειτουργούν με συμβάσεις συνεργασίας με την ΕΛΤΑ ΑΕ, ενώ οι υπηρεσίες, οι τιμές και οι διαδικασίες θα παραμένουν υπό τον έλεγχο των ΕΛΤΑ, ώστε να διατηρείται ενιαίο επίπεδο ποιότητας.
Η διαφοροποίηση από τα προηγούμενα σχέδια δεν αφορά μόνο τους αριθμούς, αλλά και το πολιτικό μήνυμα. Ο υπουργός αποφεύγει τη λέξη «κλείσιμο» και επιμένει στον όρο «μετασχηματισμός», υποστηρίζοντας ότι στόχος δεν είναι η απόσυρση υπηρεσιών αλλά η αναδιοργάνωση που θα επιτρέψει στα ΕΛΤΑ να παραμείνουν λειτουργικά. Η διατύπωση ότι «το Ταχυδρομείο μετασχηματίζεται για να μπορέσει να μείνει παρόν» συμπυκνώνει αυτή τη λογική: η ιστορική και συμβολική αξία αναγνωρίζεται, αλλά δεν αρκεί για να υπερβεί τις οικονομικές πραγματικότητες μιας αγοράς που έχει μετακινηθεί προς άλλες λύσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Τα ταχυδρομεία διεθνώς αναζητούν νέα μοντέλα λειτουργίας, καθώς η παραδοσιακή επιστολική αλληλογραφία συρρικνώνεται. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, η USPS υλοποιεί δεκαετές σχέδιο εκσυγχρονισμού (Delivering for America) με στόχο την οικονομική εξυγίανση και ανασύνταξη του δικτύου. Παρόμοιες τάσεις εμφανίζονται και στην Ευρώπη, με έμφαση σε υβριδικά μοντέλα εξυπηρέτησης και επέκταση υπηρεσιών πέρα από το παραδοσιακό γράμμα. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και σκέψεις για συνεργασίες με χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, ειδικά στην περιφέρεια, καθώς και αναφορές σε πιλοτικές συνεργασίες με τράπεζες ώστε τα σημεία εξυπηρέτησης να λειτουργούν και ως ενδιάμεσοι για τραπεζικές συναλλαγές, όπως συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στο εργασιακό πεδίο, οι επιπτώσεις παραμένουν κομβικές. Τα ΕΛΤΑ απασχολούν περίπου 2.900 μόνιμους εργαζόμενους και περίπου 1.500 εξωτερικό προσωπικό. Η αναδιάταξη του δικτύου αναμένεται να προκαλέσει μετακινήσεις και αλλαγές, χωρίς να έχει αποτυπωθεί πλήρως το τελικό ισοζύγιο. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ταχυδρομικών Ενώσεων (POST) έχει περιγράψει το σχέδιο ως «Αρμαγεδδών», υποστηρίζοντας ότι απειλείται ο δημόσιος και κοινωνικός χαρακτήρας του οργανισμού. Δεδομένου ότι στο πρόσφατο παρελθόν εφαρμόστηκε μεγάλης κλίμακας εθελούσια έξοδος, δεν αποκλείεται να επανέλθει στο μέλλον το ζήτημα περαιτέρω συρρίκνωσης, ακόμη κι αν δεν έχει ανακοινωθεί κάτι τέτοιο.
Η συνολική αποτίμηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε λογιστικούς δείκτες ανά κατάστημα. Το βασικό ερώτημα είναι αν το νέο μοντέλο θα μπορέσει να στηρίξει τον οργανισμό χωρίς να αφήσει «εκτός» πολίτες που εξαρτώνται από φυσική παρουσία υπηρεσιών: ηλικιωμένους, μη ψηφιακούς χρήστες και κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών. Εκεί εντοπίζεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος: η αναδιάρθρωση να εκληφθεί ως μεταφορά βάρους προς τους πιο ευάλωτους, με αποτέλεσμα η οικονομική εξυγίανση να συνοδευτεί από δυσανάλογο κοινωνικό κόστος.
Ο μετασχηματισμός των ΕΛΤΑ, με πολιτική εποπτεία του υπουργού Κυριάκου Πιερρακάκη και κομβικό ρόλο του Υπερταμείου, είναι μια δύσκολη απόπειρα προσαρμογής σε μια αγορά που έχει αλλάξει δομικά. Περιλαμβάνει επιλογές που παρουσιάζονται ως θετικές — προσαρμογή στις τοπικές ανάγκες, ενεργοποίηση τοπικών πρακτόρων, αξιοποίηση του shop-in-shop — αλλά ταυτόχρονα προκαλεί ισχυρές πολιτικές και κοινωνικές αντιστάσεις. Η πραγματική δοκιμασία θα κριθεί στην εφαρμογή: από το αν θα βρεθούν πράκτορες στις 113 περιοχές, αν το shop-in-shop θα διατηρήσει αξιοπιστία και ποιότητα, και αν θα αποφευχθεί η αίσθηση ότι το κράτος αποσύρεται από την περιφέρεια. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αξιολόγηση θα λειτουργήσει ως πρόσθετο φίλτρο νομιμότητας και συμμόρφωσης. Εν τέλει, το εγχείρημα αποτελεί ένα τεστ για το πώς ένα σύγχρονο κράτος μπορεί να διασώσει δημόσιες υπηρεσίες και κοινωνική συνοχή σε μια εποχή όπου η ψηφιακή μετάβαση ανατρέπει καθιερωμένα μοντέλα λειτουργίας.
