Τα προσωπικά δεδομένα δεν είναι απλές πληροφορίες. Στη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα, έχουν μετατραπεί σε ένα είδος εμπορεύματος που μπορεί να πουληθεί, να ανταλλαχθεί ή να αξιοποιηθεί για απάτες και εκβιασμούς. Όταν μια διαρροή δεδομένων γίνεται είδηση, πολλοί σκέφτονται ότι αφορά μόνο εταιρείες, τράπεζες ή μεγάλους οργανισμούς. Στην πραγματικότητα, σχεδόν κάθε πολίτης μπορεί να γίνει στόχος, ακόμη κι αν θεωρεί ότι δεν είναι σημαντικός. Γιατί όμως τα προσωπικά δεδομένα έχουν αξία; Και τι ακριβώς κάνουν οι κυβερνοεισβολείς με αυτά;
Στο ψηφιακό περιβάλλον, η πληροφορία ισοδυναμεί με δύναμη. Ένα όνομα, μία διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ένας αριθμός τηλεφώνου ή ένα ΑΦΜ μπορεί να μοιάζουν ασήμαντα μεμονωμένα. Όταν όμως συνδυαστούν, δημιουργούν ένα πλήρες προφίλ που επιτρέπει σε κάποιον να μιμηθεί την ταυτότητα ενός ανθρώπου ή να τον στοχοποιήσει με απόλυτη ακρίβεια. Οι κυβερνοεισβολείς, που αποκτούν τέτοια στοιχεία από διαρροές ή επιθέσεις σε συστήματα, συχνά τα αντιμετωπίζουν όπως ένας έμπορος αντιμετωπίζει ένα προϊόν· τα ταξινομούν, τα «καθαρίζουν» (δηλαδή ελέγχουν αν είναι ενεργά) και στη συνέχεια τα διαθέτουν σε αγορές του υποκόσμου του διαδικτύου.
Δεν έχουν όλα τα δεδομένα την ίδια αξία. Υπάρχει διαβάθμιση, ανάλογα με το πόσο χρήσιμα είναι και πόσο εύκολα μπορούν να αξιοποιηθούν. Τα πιο συνηθισμένα «πακέτα» δεδομένων περιλαμβάνουν:
Διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και κωδικούς πρόσβασης: Πρόκειται για την πιο συχνή περίπτωση, επειδή πολλοί χρησιμοποιούν τον ίδιο κωδικό σε πολλές υπηρεσίες.
Αριθμούς τηλεφώνου: Χρησιμοποιούνται για απάτες μέσω γραπτών μηνυμάτων ή για δημιουργία ψεύτικων λογαριασμών.
Στοιχεία ταυτότητας: Όνομα, διεύθυνση, ημερομηνία γέννησης, ΑΦΜ, αριθμός ταυτότητας ή διαβατηρίου.
Στοιχεία πληρωμών: Αριθμοί καρτών, ημερομηνίες λήξης και κωδικοί ασφαλείας ή πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες.
Ιατρικά ή ευαίσθητα δεδομένα: Αυτά είναι πιο σπάνια, αλλά συχνά θεωρούνται ιδιαίτερα πολύτιμα για εκβιασμούς.
Όσο πιο πλήρες είναι ένα προφίλ, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί για κλοπή ταυτότητας ή οικονομική απάτη.
Οι βασικοί τρόποι αξιοποίησης των προσωπικών δεδομένων
Η πώληση δεδομένων είναι μόνο η αρχή. Οι κυβερνοεισβολείς δεν περιορίζονται στο εμπόριο, αλλά αξιοποιούν τα στοιχεία για διάφορες μορφές εγκληματικής δραστηριότητας.
1. Κλοπή λογαριασμών και πρόσβαση σε υπηρεσίες
Η πιο άμεση χρήση είναι η απόπειρα σύνδεσης σε λογαριασμούς ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, κοινωνικών δικτύων, ηλεκτρονικών αγορών ή ακόμη και τραπεζών. Αν ο κωδικός που διέρρευσε ταιριάζει με κάποιον ενεργό λογαριασμό, ο κυβερνοεισβολέας αποκτά πρόσβαση.
Ο έλεγχος αυτός γίνεται συχνά αυτοματοποιημένα, με χιλιάδες δοκιμές σε λίγα λεπτά. Έτσι, ένας κωδικός που χρησιμοποιείται ξανά και ξανά μπορεί να οδηγήσει σε «ντόμινο» παραβιάσεων.
2. Απάτες που μοιάζουν απόλυτα αληθινές
Όταν κάποιος έχει τα σωστά στοιχεία, μπορεί να στήσει πειστικές παγίδες. Μπορεί να στείλει μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή γραπτά μηνύματα στο κινητό τηλέφωνο που φαίνονται να προέρχονται από τράπεζα, εταιρεία ταχυμεταφορών, δημόσια υπηρεσία ή γνωστό κατάστημα.
Η διαφορά σε σχέση με τις παλιότερες απάτες είναι ότι σήμερα μπορούν να είναι στοχευμένες· να αναφέρουν το όνομα του θύματος, να χρησιμοποιούν τη σωστή διεύθυνση ή να εμφανίζουν πληροφορίες που δίνουν την αίσθηση «νόμιμης επικοινωνίας».
3. Κλοπή ταυτότητας και άνοιγμα λογαριασμών
Η κλοπή ταυτότητας είναι από τα πιο επικίνδυνα σενάρια. Με πλήρη στοιχεία, κάποιος μπορεί να επιχειρήσει να ανοίξει λογαριασμούς, να εκδώσει κάρτες, να κάνει αιτήσεις για δάνεια ή να νοικιάσει υπηρεσίες στο όνομα άλλου.
Ακόμη κι αν δεν ολοκληρωθεί μια τέτοια ενέργεια, η απόπειρα μπορεί να δημιουργήσει μπλεξίματα, χρονοβόρες διαδικασίες και οικονομική ζημία.
4. Εκβιασμοί και απειλές
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για εκβιασμό. Αυτό γίνεται συνήθως όταν υπάρχουν προσωπικές πληροφορίες, φωτογραφίες, μηνύματα ή στοιχεία που μπορούν να εκθέσουν κάποιον.
Ακόμη και όταν οι απειλές είναι ψευδείς, οι δράστες ποντάρουν στον φόβο και στην αμηχανία του θύματος, ζητώντας χρήματα για να μη δημοσιεύσουν κάτι.
5. Δημιουργία ψεύτικων προφίλ και απάτες σε τρίτους
Τα προσωπικά δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για να εξαπατηθούν άλλοι άνθρωποι. Για παράδειγμα, ένας κυβερνοεισβολέας μπορεί να δημιουργήσει ψεύτικο προφίλ στα κοινωνικά δίκτυα με κλεμμένα στοιχεία, να υποδυθεί κάποιον και να ζητήσει χρήματα από φίλους ή συγγενείς.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απάτη πλήττει όχι μόνο το θύμα του οποίου τα στοιχεία κλάπηκαν, αλλά και το κοινωνικό του περιβάλλον.
Γιατί αξίζουν χρήματα ακόμη και τα «απλά» δεδομένα
Πολλοί πιστεύουν ότι οι κυβερνοεισβολείς ενδιαφέρονται μόνο για τραπεζικούς λογαριασμούς. Στην πραγματικότητα, ακόμη και μια απλή λίστα με διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μπορεί να αποφέρει κέρδος, επειδή:
- Χρησιμοποιείται για μαζικές καμπάνιες εξαπάτησης
- Ελέγχεται για κωδικούς που χρησιμοποιούνται και σε άλλες εφαρμογές/λογαριασμούς
- Συνδυάζεται με άλλες διαρροές και δημιουργεί πιο πλήρη προφίλ
- Βοηθά στη στόχευση συγκεκριμένων ομάδων (π.χ. πελάτες τράπεζας, χρήστες εφαρμογών, εργαζόμενοι σε εταιρεία)
Το κέρδος προκύπτει από τον όγκο. Ένα μεμονωμένο προφίλ μπορεί να μην φαίνεται πολύτιμο, αλλά εκατομμύρια προφίλ δημιουργούν μια τεράστια αγορά.
Πώς μπορεί να προστατευτεί ο πολίτης
Απόλυτη ασφάλεια δεν υπάρχει, όμως η ζημιά μπορεί να περιοριστεί σημαντικά με ορισμένες βασικές κινήσεις:
- Χρησιμοποίησε διαφορετικούς κωδικούς σε κάθε υπηρεσία. Αν ένας κωδικός διαρρεύσει, δεν θα «ανοίξει» όλους τους λογαριασμούς.
- Ενεργοποίησε επαλήθευση δύο παραγόντων όπου υπάρχει διαθέσιμη.
- Μην πατάς συνδέσμους σε ύποπτα μηνύματα, ακόμη κι αν φαίνονται αληθινά.
- Έλεγξε αν τα στοιχεία σου εμφανίζονται σε γνωστές διαρροές (μέσω αξιόπιστων υπηρεσιών ενημέρωσης).
- Κράτα ενημερωμένες τις συσκευές και τις εφαρμογές σου.
- Πρόσεξε τις τηλεφωνικές απάτες που ζητούν «κωδικούς» ή «επιβεβαίωση» στοιχείων.
Το πιο σημαντικό είναι να αντιμετωπίζουμε τα προσωπικά δεδομένα σαν κάτι που έχει πραγματική αξία — γιατί ακριβώς έτσι τα αντιμετωπίζουν και οι κυβερνοεισβολείς.
Η εποχή που οι ψηφιακές απειλές αφορούσαν μόνο «ειδικούς» έχει περάσει. Σήμερα, τα προσωπικά δεδομένα είναι ένας από τους βασικούς στόχους της ψηφιακής εγκληματικότητας, και η αξιοποίησή τους μπορεί να πάρει πολλές μορφές, από απλές απάτες μέχρι σοβαρές περιπτώσεις κλοπής ταυτότητας.
Και όσο τα δεδομένα κυκλοφορούν σε μεγάλους όγκους στο διαδίκτυο, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται και η αξία τους για όσους ξέρουν να τα εκμεταλλεύονται.
