Σχεδόν 2.500 κρατούμενοι που έχουν καταδικαστεί για σεξουαλικά εγκλήματα, μεταξύ των οποίων βιαστές και δράστες σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, ενδέχεται να αποφυλακιστούν νωρίτερα στη Βρετανία, στο πλαίσιο των αλλαγών που εισάγει η κυβέρνηση των Εργατικών για την αντιμετώπιση της ασφυκτικής κατάστασης στις φυλακές.
Σύμφωνα με ανάλυση της βρετανικής εφημερίδας The Telegraph, οι νέες ρυθμίσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν 2.462 καταδικασμένους για σεξουαλικά αδικήματα. Ανάμεσά τους φέρονται να βρίσκονται περισσότεροι από 100 βιαστές στους οποίους έχουν επιβληθεί ποινές άνω των 15 ετών. Ο αριθμός δεν σημαίνει ότι και οι 2.462 έχουν καταδικαστεί για το ίδιο αδίκημα ή ότι πρόκειται να αποφυλακιστούν ταυτόχρονα. Αφορά όμως κρατουμένους για σεξουαλικά εγκλήματα, οι ημερομηνίες αποφυλάκισης των οποίων ενδέχεται να μετακινηθούν νωρίτερα εξαιτίας του νέου συστήματος.
Σχετικές διατάξεις του βρετανικού Νόμου περί Επιβολής Ποινών του 2026, του λεγόμενου Sentencing Act 2026, πρόκειται να τεθούν σε εφαρμογή στις 2 Σεπτεμβρίου 2026. Οι αλλαγές μπορούν να εφαρμοστούν και σε ανθρώπους που έχουν ήδη καταδικαστεί, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από θύματα, οργανώσεις προστασίας γυναικών και παιδιών, βουλευτές της αντιπολίτευσης αλλά και στελέχη των ίδιων των Εργατικών.
Μειώνοτας την ποινή στο ένα τρίτο ή στο μισό
Το νέο μοντέλο ονομάζεται «earned progression», δηλαδή «κερδισμένη πρόοδος». Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η ημερομηνία αποφυλάκισης θα εξαρτάται από τη συμπεριφορά του κρατουμένου και ότι όσοι παραβιάζουν σοβαρά τους κανόνες της φυλακής θα παραμένουν έγκλειστοι για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Για τους περισσότερους κρατουμένους που εκτίουν τις λεγόμενες τυπικές καθορισμένες ποινές, το κατώτατο όριο παραμονής στη φυλακή θα μπορεί να περιοριστεί στο ένα τρίτο της συνολικής ποινής. Για σοβαρότερες κατηγορίες βίαιων και σεξουαλικών εγκλημάτων, κρατούμενοι που σήμερα αποφυλακίζονται αφού εκτίσουν τουλάχιστον τα δύο τρίτα της ποινής τους θα μπορούν, υπό τις νέες διατάξεις, να αποφυλακίζονται στα μισά της ποινής.
Ένας κρατούμενος που, με το προηγούμενο σύστημα, θα έμενε στη φυλακή δέκα χρόνια από μια δεκαπενταετή ποινή, θα μπορούσε επομένως να βγει μετά τα επτάμισι χρόνια. Σε άλλες κατηγορίες ποινών, ένας καταδικασμένος θα μπορεί να αποφυλακιστεί έχοντας εκτίσει μόλις το ένα τρίτο του χρόνου που του επέβαλε το δικαστήριο. Το υπόλοιπο της ποινής θα εκτίεται στην κοινότητα, υπό όρους και επίβλεψη.
Η Βιβλιοθήκη της Βουλής των Κοινοτήτων επεσήμανε κατά την εξέταση του νομοσχεδίου ότι οι νέες ημερομηνίες λειτουργούν ουσιαστικά αυτόματα ως ημερομηνίες αποφυλάκισης. Για να παραταθεί η παραμονή ενός κρατουμένου, θα πρέπει να προηγηθεί πειθαρχική διαδικασία και να του επιβληθούν πρόσθετες ημέρες κράτησης από ανεξάρτητο δικαστή.
Η ίδια κοινοβουλευτική ανάλυση παρατήρησε ότι το βρετανικό σύστημα διαφέρει σημαντικά από το μοντέλο του Τέξας, από το οποίο η βρετανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι εμπνεύστηκε. Στο Τέξας, η πρόωρη αποφυλάκιση εξακολουθεί να περνά από συμβούλιο αποφυλακίσεων, το οποίο μπορεί να την αρνηθεί εάν εκτιμήσει ότι ο κίνδυνος που παρουσιάζει ο κρατούμενος είναι μεγαλύτερος από την πρόοδο που έχει επιδείξει. Στη βρετανική εκδοχή, αντιθέτως, η αποφυλάκιση στο νέο κατώτατο χρονικό σημείο είναι κατά κανόνα προγραμματισμένη, εκτός εάν υπάρξουν πειθαρχικές ποινές.
Οι νέες ρυθμίσεις δεν καλύπτουν όλους τους καταδικασμένους για βαριά εγκλήματα. Περισσότεροι από 18.000 κρατούμενοι που εκτίουν ισόβιες ή διευρυμένες καθορισμένες ποινές δεν επηρεάζονται από τη μεταβολή των χρονικών ορίων και η αποφυλάκισή τους ακόμη εξαρτάται από την κρίση του Συμβουλίου Αποφυλακίσεων.
Οι επικίνδυνοι εγκληματίες στους οποίους έχουν επιβληθεί διευρυμένες ποινές θα συνεχίσουν να εκτίουν τουλάχιστον τα δύο τρίτα της ποινής τους και δεν θα αποφυλακίζονται αυτομάτως. Εξαιρούνται επίσης οι ισοβίτες, οι κρατούμενοι με αόριστες ποινές δημόσιας προστασίας και ορισμένες ειδικές κατηγορίες τρομοκρατών ή δραστών που θεωρούνται εξαιρετικά επικίνδυνοι.
Το πρόβλημα είναι ότι η εξαίρεση αυτή δεν περιλαμβάνει όλους τους βιαστές, τους παιδόφιλους ή τα μέλη συμμοριών σεξουαλικής εκμετάλλευσης ανηλίκων. Πολλοί από αυτούς εκτίουν τυπικές καθορισμένες ποινές και επομένως μπορούν να υπαχθούν στις νέες ημερομηνίες αποφυλάκισης.
Κατά τη διάρκεια κοινοβουλευτικής συζήτησης τον Δεκέμβριο του 2025, ο Συντηρητικός βουλευτής σερ Τζον Χέιζ υποστήριξε ότι περίπου τα δύο τρίτα των καταδικασμένων για βιασμό και το 83% των παιδόφιλων θα μπορούσε να είναι επιλέξιμοι για το νέο καθεστώς. Η κυβέρνηση δεν απάντησε με διαφορετικούς αριθμούς, επαναλαμβάνοντας ότι όσοι έχουν καταδικαστεί για σοβαρότερα εγκλήματα θα παραμείνουν στη φυλακή και ότι χωρίς μεταρρύθμιση το σωφρονιστικό σύστημα κινδυνεύει να καταρρεύσει.
Η αντιπαράθεση έπαψε να είναι μια αφηρημένη συζήτηση γύρω από αριθμούς όταν θύματα άρχισαν να λαμβάνουν επιστολές που τα ενημέρωναν ότι ενδέχεται οι άνθρωποι που τα είχαν κακοποιήσει να αποφυλακιστούν νωρίτερα από ό,τι τους είχε αρχικά γνωστοποιηθεί.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Φιόνα Γκόνταρντ, η οποία στα 14 της έπεσε θύμα μιας οργανωμένης συμμορίας βιαστών. Επτά από τους επιτιθέμενους καταδικάστηκαν το 2019 σε ποινές που κυμαίνονταν από 16 έως 20 χρόνια.
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν επίσημα στη Βουλή των Κοινοτήτων, η Γκόνταρντ ενημερώθηκε αρχικά ότι μπορεί οι δράστες να αποφυλακιστούν όταν θα έχουν εκτίσει το μισό της ποινής τους. Αργότερα έλαβε νέα επιστολή, σύμφωνα με την οποία ορισμένοι από αυτούς ενδέχεται, βάσει του Sentencing Act 2026, να αποφυλακιστούν έχοντας εκτίσει μόλις το ένα τρίτο της αρχικής ποινής.
Η Γκόνταρντ και άλλα θύματα από το Χάντερσφηλντ, το Ντιούσμπερυ και το Ρότσντεϊλ απηύθυναν επιστολή προς τους βουλευτές, ζητώντας την τροποποίηση του νόμου και την εξαίρεση των δραστών σεξουαλικών εγκλημάτων. Ορισμένες από τις γυναίκες παρακολούθησαν τη σχετική κοινοβουλευτική συνεδρίαση από τα θεωρεία της Βουλής.
Οι αντιδράσεις των θυμάτων δεν περιορίζονται στην αίσθηση ότι η δικαστική απόφαση ακυρώνεται εκ των υστέρων. Πολλά από αυτά εκφράζουν φόβους για εκφοβισμό, αντίποινα ή νέα προσέγγιση από τους δράστες μετά την αποφυλάκισή τους.
Οι όροι αποφυλάκισης μπορεί να περιλαμβάνουν ηλεκτρονική επιτήρηση, απαγόρευση εισόδου σε συγκεκριμένες περιοχές, απαγόρευση προσέγγισης θυμάτων, απαγόρευση παρουσίας σε εκδηλώσεις, παμπ ή κέντρα διασκέδασης, νυχτερινή απαγόρευση κυκλοφορίας και συνεχή παρακολούθηση των κινήσεών τους. Σε περίπτωση παραβίασης των όρων ή αύξησης του κινδύνου, ο δράστης μπορεί να επιστρέψει στη φυλακή. (hansard.parliament.uk) Ωστόσο, η δυνατότητα επιστροφής ενός δράστη στη φυλακή αφού παραβιάσει τους όρους δεν αποτελεί πάντοτε επαρκή προστασία. Όπως επισημάνθηκε στη Βουλή, μια σοβαρή παραβίαση μπορεί να σημαίνει ότι έχει ήδη εμφανιστεί ένα νέο θύμα ή ότι ένας ήδη κακοποιημένος άνθρωπος έχει αναγκαστεί να ζήσει ξανά υπό το καθεστώς του φόβου.
Η κυβέρνηση δεν αρνείται ότι βιαστές και άλλοι δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων μπορεί να επωφεληθούν από τις αλλαγές, υποστηρίζει ωστόσο ότι η μεταρρύθμιση είναι αναγκαία για να αποτραπεί η πλήρης εξάντληση των διαθέσιμων θέσεων στις φυλακές της Αγγλίας και της Ουαλίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το βρετανικό υπουργείο Δικαιοσύνης, ο πληθυσμός των φυλακών αυξάνεται κατά ~3.000 ανθρώπους τον χρόνο. Ακόμη και με την κατασκευή νέων εγκαταστάσεων, εκτιμάται ότι η ζήτηση θα υπερβεί τη διαθέσιμη χωρητικότητα κατά περίπου 9.500 θέσεις στις αρχές του 2028. Η κυβέρνηση υπολογίζει ότι το σύνολο των αλλαγών του νόμου θα μειώσει τις ανάγκες κατά περίπου 7.500 θέσεις.
Το 2024, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είχαν απομείνει λιγότερες από 100 διαθέσιμες θέσεις στις ανδρικές φυλακές. Οι Εργατικοί κατηγορούν τις προηγούμενες κυβερνήσεις των Συντηρητικών ότι άφησαν ένα σύστημα στα όρια της κατάρρευσης και υπενθυμίζουν ότι και οι Συντηρητικοί είχαν απελευθερώσει πρόωρα περισσότερους από 10.000 κρατουμένους μέσω έκτακτων μέτρων.
Η κυβέρνηση προειδοποιεί ότι χωρίς την εφαρμογή των νέων διατάξεων είναι δυνατόν οι φυλακές να φτάσουν στο 100% σχεδόν της χωρητικότητάς τους τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο του 2026. Σε αυτή την περίπτωση, υποστηρίζει, δεν θα υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις για να οδηγηθούν στη φυλακή ακόμη και άνθρωποι που καταδικάζονται για σοβαρά εγκλήματα.
Το επιχείρημα αυτό συνοψίζεται σε ένα πραγματικό δίλημμα: είτε θα αποφυλακιστούν νωρίτερα ορισμένοι ήδη καταδικασμένοι είτε το κράτος δεν θα μπορεί να φυλακίσει νέους εγκληματίες. Εκείνο που αμφισβητούν οι επικριτές δεν είναι η ύπαρξη της κρίσης, αλλά η επιλογή να συμπεριληφθούν στο νέο καθεστώς βιαστές, παιδόφιλοι και μέλη οργανωμένων συμμοριών εκμετάλλευσης ανηλίκων.
Πολιτική σύγκρουση για την εξαίρεση των σεξουαλικών εγκλημάτων
Οι Συντηρητικοί επιχείρησαν να πιέσουν την κυβέρνηση να εξαιρέσει ρητά τις τρεις προαναφερθείσες κατηγορίες. Στις 7 Ιουλίου, η Βουλή των Κοινοτήτων συζήτησε πρόταση που καλούσε την κυβέρνηση να τροποποιήσει τον νόμο ή να καθυστερήσει την εφαρμογή του συστήματος μέχρι να δημιουργηθούν ειδικές εξαιρέσεις.
Η τότε κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε την πρόταση σε ψηφοφορία, χωρίς όμως να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο αλλαγής της νομοθεσίας. Παράλληλα, βουλευτές τόνισαν ότι θα μπορούσε να ψηφιστεί επείγουσα νομοθεσία ή να μεταβληθούν οι κανονισμοί έναρξης εφαρμογής, ώστε οι σεξουαλικοί εγκληματίες να μην περιληφθούν στις αποφυλακίσεις του Σεπτεμβρίου.
Ο Άντυ Μπέρναμ, ο οποίος ανέλαβε πρωθυπουργός στις 20 Ιουλίου 2026, είχε αφήσει να εννοηθεί πριν αναλάβει την ηγεσία ότι εξετάζει τρόπους αποκλεισμού τουλάχιστον των παιδόφιλων. Μέχρι την ανάληψη των καθηκόντων του, ωστόσο, δεν είχε ανακοινωθεί επίσημη νομοθετική αλλαγή, ενώ οι κανονισμοί που θέτουν τις βασικές διατάξεις σε ισχύ από τις 2 Σεπτεμβρίου είχαν ήδη υπογραφεί.
Η κρίση των βρετανικών φυλακών είναι πραγματική και δεν δημιουργήθηκε μέσα σε λίγους μήνες. Χρόνια ανεπαρκούς σχεδιασμού, καθυστερήσεων στην κατασκευή νέων σωφρονιστικών εγκαταστάσεων, αύξησης των προφυλακίσεων και υπερφόρτωσης των δικαστηρίων έχουν οδηγήσει ένα ολόκληρο σύστημα στα όριά του.
Η αντιμετώπιση αυτής της κρίσης, όμως, δεν μπορεί να μετατρέπει την ποινή ενός βιαστή ή ενός ανθρώπου που κακοποίησε παιδιά σε απλό λογιστικό μέγεθος. Για το κράτος, η μείωση μιας ποινής μπορεί να σημαίνει μία κενή θέση στη φυλακή. Για το θύμα, μπορεί να σημαίνει ότι ο άνθρωπος που κατέστρεψε την παιδική του ηλικία επιστρέφει στην ίδια πόλη χρόνια νωρίτερα από ό,τι είχε αποφασίσει το δικαστήριο.
Η ποινή δεν επιβάλλεται μόνο για να κρατήσει προσωρινά έναν δράστη μακριά από την κοινωνία. Αποτελεί επίσης αναγνώριση της βαρύτητας του εγκλήματος, προστασία του θύματος και δημόσια διαβεβαίωση ότι ορισμένες πράξεις έχουν συνέπειες ανάλογες με τη ζημιά που προκαλούν.
Εάν η Βρετανία δεν διαθέτει αρκετές φυλακές, το κράτος οφείλει να διορθώσει τις υποδομές και τις αδυναμίες του. Η μεταφορά του κόστους αυτής της αποτυχίας στους ανθρώπους που έχουν ήδη κακοποιηθεί κινδυνεύει να δημιουργήσει μια δεύτερη αδικία: πρώτα απέτυχαν οι θεσμοί να τους προστατεύσουν από τους δράστες και τώρα ενδέχεται να αποτύχουν να εφαρμόσουν μέχρι τέλους τις ποινές που τα ίδια τα δικαστήρια επέβαλαν.
