Η κυβέρνηση Τραμπ ανέστειλε πρόσφατα τη διαδικασία εξέτασης όλων των αιτήσεων μετανάστευσης από δεκαεννέα (19) χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Αφγανιστάν, επικαλούμενη φόβους για την εθνική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη.
Η απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου ανάγεται στην επίθεση κατά δύο μελών της Εθνοφρουράς κοντά στον Λευκό Οίκο για την οποία κατηγορείται Αφγανός υπήκοος που είχε εισέλθει στις ΗΠΑ μέσω προγράμματος της περιόδου Μπάιντεν. Η επίθεση στοίχισε τη ζωή στη μία από τους δύο και άφησε τον δεύτερο σε κρίσιμη κατάσταση.
Η εποχή χαρακτηρίζεται από έντονη μεταναστευτική κίνηση σε παγκόσμια κλίμακα, με εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείπουν χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Ασίας για να μεταβούν στις οικονομίες της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης. Παρόλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες ιδρύθηκαν από μετανάστες, ειδικοί επισημαίνουν πως οι καιροί έχουν αλλάξει· η χώρα έχει εξελιχθεί σε τόσο δημοφιλή προορισμό, ώστε είναι αναγκαία η λήψη μέτρων για την αποκατάσταση μιας λειτουργικής μεταναστευτικής πολιτικής.
«Ο τρόπος που ιδρύθηκε η χώρα, το ήθος και ο αριθμός των ανθρώπων τον 17ο, 18ο και 19ο αιώνα διαφέρουν ριζικά από ό,τι ζούμε σήμερα», σημειώνει η Λώρα Ράις, διευθύντρια του Κέντρου Φύλαξης Συνόρων και Μεταναστευτικής Πολιτικής στο Heritage Foundation. «Το μεταναστευτικό μας σύστημα έχει ξεφύγει — είτε μιλάμε για παράνομη είτε για νόμιμη μετανάστευση. Πρέπει να αποκτήσουμε έλεγχο στη χώρα μας, με ένα νόμιμο, διαχειρίσιμο και τακτοποιημένο μεταναστευτικό σύστημα».
Οι χώρες που επηρεάζονται από το υπόμνημα της 2ας Δεκεμβρίου είναι η Μιανμάρ, το Τσαντ, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η Ισημερινή Γουινέα, η Ερυθραία, η Αϊτή, το Ιράν, η Λιβύη, το Σουδάν, η Υεμένη, το Μπουρούντι, η Κούβα, το Λάος, η Σιέρα Λεόνε, το Τόγκο, το Τουρκμενιστάν και η Βενεζουέλα. Πολλές από αυτές παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά παραμονής μετά τη λήξη της άδειας εισόδου ή αδύναμα συστήματα ελέγχου στοιχείων.
Τον Αύγουστο, το Pew Research Center ανέλυσε δεδομένα της Αμερικανικής Στατιστικής Υπηρεσίας και εκτίμησε πως 53,3 εκατομμύρια μετανάστες ζούσαν στις ΗΠΑ τον Ιούνιο του 2025. Σύμφωνα με το Migration Policy Institute, οι μετανάστες αποτελούσαν το 14,8% του πληθυσμού το 2024, ποσοστό που οι ΗΠΑ είχαν να δουν από το 1890. «Το ‘πανδοχείο’ μας όχι μόνο είναι γεμάτο, αλλά ξεχειλίζει», λέει η Ράις. «Άρα και άλλες χώρες πρέπει να αναλάβουν ευθύνες».
Παράγοντες προώθησης και έλξης στη μετανάστευση
Το 2024, το Τμήμα Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών δημοσίευσε στοιχεία που δείχνουν ότι 304 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν σε χώρα διαφορετική από τη χώρα γέννησής τους, αριθμός-ρεκόρ που αντιστοιχεί στο 3,7% των 8,2 δισεκατομμυρίων του παγκόσμιου πληθυσμού.
Το 2020, ο αντίστοιχος αριθμός ήταν 275 εκατομμύρια. Σε αυτούς περιλαμβάνονται και τα 42 εκατομμύρια άτομα που, σύμφωνα με την Υπηρεσία Προσφύγων του ΟΗΕ τον Ιούνιο του 2025, έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους λόγω διώξεων, συγκρούσεων, βίας, παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή άλλων γεγονότων που διαταράσσουν σοβαρά τη δημόσια τάξη, καθώς και 8,4 εκατομμύρια που έχουν αιτηθεί άσυλο σε άλλη χώρα.
«Ο πόλεμος και η πολιτική βία αποτελούν παράγοντες προώθησης σε ορισμένες περιοχές, όμως λιγότερο σημαντικούς απ’ ό,τι η διαχρονική επιθυμία των ανθρώπων για καλύτερο βιοτικό επίπεδο. […] Αυτό που επηρεάζει κυρίως δεν είναι τόσο το ζήτημα της ασφάλειας όσο της οικονομίας, που είναι πάντα παρόν», αναφέρει ο δημογράφος και συγγραφέας Πωλ Μόρλαντ, υπογραμμίζοντας πως το Κονγκό, όπου μαίνεται εμφύλιος εδώ και χρόνια, δεν έχει ‘εξάγει’ μεγάλους αριθμούς μεταναστών προς Ευρώπη ή Αμερική, ενώ από την Ινδία και το Πακιστάν — που είναι κατά βάση ειρηνικά — παρατηρούνται μαζικές ροές προς τη Δύση.
«Πολλές φορές οι μετανάστες επικαλούνται διώξεις ως πρόσχημα για να επιδιώξουν οικονομικά οφέλη», προσθέτει η Ράις. «Υπάρχουν 193 χώρες στον πλανήτη. Αν πραγματικά φεύγεις για να σώσεις τη ζωή σου, πρέπει να παραμείνεις στην πρώτη ασφαλή χώρα που συναντάς. Δεν πρέπει κάποιος να διαλέγει χώρα διασχίζοντας αλλεπάλληλα κράτη, χωρίς να ζητά προστασία, απλώς επειδή θέλει να φτάσει στις ΗΠΑ».
Οι πολιτισμικές διαφορές επιτείνουν τον αντίκτυπο της μετανάστευσης στη χώρα υποδοχής, σύμφωνα με τον Μόρλαντ. «Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη επίπτωση είναι όταν καταφθάνουν άνθρωποι από τελείως διαφορετικές κουλτούρες», εξηγεί. «Διαφέρουν στην εμφάνιση, τις συνήθειες, τις αξίες, τις πεποιθήσεις τους. Είναι αναμενόμενο πως θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για να ενσωματωθούν».
Στις ΗΠΑ, η μετανάστευση είχε ιστορικά θετικό αποτύπωμα, σημειώνει ο Χαβιέρ Παλομάρες, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του United States Hispanic Business Council. «Η Αμερική άνθησε επειδή προσέλκυσε τα καλύτερα μυαλά από όλο τον κόσμο, που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της καινοτομίας, της οικονομίας και της ίδιας της κοινωνίας της», υπογράμμισε σε γραπτή δήλωση. «Η Αμερική ιδρύθηκε στη βάση της δυνατότητας να αφήσεις πίσω σου το παρελθόν και να χτίσεις κάτι νέο για σένα και την οικογένειά σου. Αυτή η επιτυχία στηρίζεται σε αόρατους πυλώνες που συγκρατούν το έθνος: ελευθερία, ευκαιρίες, σεβασμός στην οικογένεια, πατριωτισμός, τάξη και ένα ισχυρό πλαίσιο κανόνων που επιτρέπουν τον ανταγωνισμό και ενθαρρύνουν την πρόοδο».
Η διάδοση της αγγλικής γλώσσας σε πολλές περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής καθιστά τις ΗΠΑ και τη Βρετανία ακόμη ελκυστικότερες στον μέσο μετανάστη, προσθέτει ο Μόρλαντ.
Στη δεκαετία του 1990, μετανάστες και διακινητές συνειδητοποίησαν ότι εισερχόμενοι στη χώρα προορισμού και καταθέτοντας αίτημα ασύλου, μπορούσαν να αξιοποιήσουν νομικές διαδικασίες ώστε να αποτρέψουν την απέλασή τους, είπε ο Τόνυ Σμιθ, πρώην γενικό διευθυντή της UK Border Force. «Έτσι, γεννήθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία δικηγόρων μετανάστευσης που στήριζαν τους παράνομα εισερχομένους», επισημαίνει. «Το αποτέλεσμα ήταν να αποτρέπονται, έστω προσωρινά, οι επαναπροωθήσεις μέχρι την εξέταση της αίτησης». Το γεγονός ότι οι αιτούντες άσυλο συνήθως είχαν διέλθει από πολλές ασφαλείς χώρες δεν είχε καμία βαρύτητα. «Υπάρχουν άνθρωποι από όλον τον κόσμο που περνούν από το Μεξικό για να φτάσουν στις ΗΠΑ. Δεν τους ενδιαφέρει να βρουν άσυλο στο Μεξικό ή τη Νότια Αμερική», σημειώνει.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέτρεψε αυτό το σύστημα. «Κάνει πράγματα που σοκάρουν ορισμένους δικαστές και δικηγόρους», παρατηρεί ο Σμιθ. «Επέφερε σημαντικές μειώσεις στη λαθρομετανάστευση μέσω των νοτίων συνόρων αλλά και με μέτρα σύλληψης και απέλασης όσων μένουν παράνομα στις ΗΠΑ, και άσκησε πολιτική πίεση σε χώρες που παραδοσιακά αρνούνταν να παραλάβουν τους υπηκόους τους».
Σύμφωνα με τον Μόρλαντ, στις χώρες με ακραία φτώχεια η μαζική μετανάστευση σε μακρινές αποστάσεις είναι σπάνιο φαινόμενο. «Παραδόξως, ο κόσμος αποφασίζει να φύγει όταν έχει ‘σηκωθεί από το πάτωμα’, όταν αποκτήσει λίγα χρήματα, ένα iPhone, όταν δει πώς είναι ο υπόλοιπος κόσμος, όταν αντέχει το εισιτήριο του αεροπλάνου ή έχει ήδη συγγενείς στο Λονδίνο ή το Παρίσι. Δεν μεταναστεύει όταν είναι εντελώς εξαθλιωμένος και αποκομμένος στην αγροτική του γειτονιά».
Εκφράζει επίσης αμφιβολίες για το αν οι μετανάστες θα επέστρεφαν σε χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Συρία ή το Σουδάν, ακόμη κι αν επικρατούσε ειρήνη. «Ακόμη και αν το καθεστώς των Ταλιμπάν ανατραπεί και δημιουργηθεί μια φιλελεύθερη δημοκρατία, δύσκολα νομίζω ότι θα επέστρεφε κανείς. Μόνο αν ακολουθήσουν δεκαετίες οικονομικής ευημερίας, ίσως τότε…». Υποστηρίζει ότι η ακούσια επιστροφή μεταναστών από χώρες με υψηλά εισοδήματα, όπως οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και η Γερμανία, όπου το κατά κεφαλήν εισόδημα ξεπερνά τα 50.000 δολάρια, θα είναι πάντα περιορισμένη.
Εθνική ασφάλεια και κράτος πρόνοιας με ανοιχτά σύνορα
Ο 29χρονος Ραμανέλα Λακχανουάλ, ο Αφγανός που κατηγορείται για ανθρωποκτονία πρώτου βαθμού της δεκανέως Σάρα Μπέκστρομ, 20 ετών, και απόπειρα δολοφονίας σε βάρος του λοχία Άντριου Γουλφ, είχε εργαστεί για τη CIA τον καιρό του πολέμου στο Αφγανιστάν. Ήταν μεταξύ των ~76.000 Αφγανών που έλαβαν άδεια επανεγκατάστασης στις ΗΠΑ μέσω του προγράμματος «Operation Allies Welcome» της περιόδου Μπάιντεν, το οποίο εξετάζεται τώρα σχολαστικά από τον Τραμπ και άλλους αξιωματούχους για ελλείψεις στους ελέγχους ασφαλείας.
Η Ράις θεωρεί ότι η πρόσφατη ένοπλη επίθεση στην Ουάσιγκτον δικαιολογεί πλήρως τις κινήσεις του προέδρου, περιλαμβανομένης της επανεξέτασης της πολιτικής ανοικτών συνόρων και μαζικής παραχώρησης καθεστώτος προσωρινής παραμονής σε εκατοντάδες χιλιάδες, ίσως και εκατομμύρια, μη επιλέξιμους αλλοδαπούς από όλο τον κόσμο που εφαρμοζόταν επί διακυβέρνησης Μπάιντεν. Η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο σηματοδότησε και την κορύφωση της δυσαρέσκειας των Αμερικανών ψηφοφόρων για τη μεταναστευτική πολιτική της χώρας και τις ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια.
«Ο κόσμος βαρέθηκε το κράτος πρόνοιας με ανοιχτά σύνορα. Γι’ αυτό ψήφισε εναντίον του στις περασμένες εκλογές. Θέλουν τα σύνορα ασφαλή, την απομάκρυνση των παράτυπων αλλοδαπών και τα κρατικά κονδύλια για τους ίδιους τους Αμερικανούς, όχι για όσους δεν δικαιούνται να βρίσκονται εδώ».
Η παγκόσμια μεταναστευτική κρίση συμπίπτει με έντονες διαφοροποιήσεις στους δείκτες γεννήσεων ανάμεσα στη Δύση και τον λεγόμενο Τρίτο Κόσμο. Η Αφρική καταγράφει τα υψηλότερα ποσοστά: Σομαλία, Τσαντ, Νίγηρας και Κονγκό έχουν δείκτες γεννήσεων άνω του 6. Το 1960, το αντίστοιχο ποσοστό για τις ΗΠΑ κυμαινόταν μεταξύ 4 και 5. Το 2023 είχε μειωθεί στο 2,2, αγγίζοντας το 2,1, που είναι το επίπεδο που απαιτείται για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού.
Ο μακροοικονομολόγος Χεσούς Φερνάντεζ-Βιγιαβέρδε χαρακτήρισε τα χαμηλά ποσοστά γεννήσεων «τη μεγαλύτερη οικονομική πρόκληση της εποχής μας» σε αναφορά του για το American Enterprise Institute τον Φεβρουάριο. Για τον Παλομάρες, η μετανάστευση συμβάλλει στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης: «Με δεδομένη τη μείωση των γεννήσεων, το έθνος μας στηρίζεται σε μια σταθερή ροή μεταναστών εργαζομένων και επιχειρηματιών». Η Ράις επισημαίνει, ωστόσο, ότι το δημογραφικό πρόβλημα των ΗΠΑ πρέπει να αντιμετωπιστεί στη ρίζα του: «Η πτώση της γεννητικότητας στην Αμερική είναι αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας, καταστροφικής εκστρατείας κατά του γάμου, της οικογένειας και της τεκνογονίας. Πρέπει απλώς να ξυπνήσουμε από αυτόν τον εφιάλτη των αντι-οικογενειακών πολιτικών και να επιστρέψουμε σε όσα η φύση μας επιβάλλει».
