Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε στις 10 Μαρτίου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προχωρήσει σε νέα στρατηγική για την ανάπτυξη μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (Small Modular Nuclear Reactors – SMR) σε όλη την Ένωση έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας μείωσης του ενεργειακού κόστους και ενίσχυσης της ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Οι SMR είναι μικρότεροι πυρηνικοί αντιδραστήρες που μπορούν να παράγουν έως 300 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας — περίπου το ένα τρίτο της ισχύος των παραδοσιακών αντιδραστήρων — παράγοντας παράλληλα ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), επιτρέπει να κατασκευάζονται σε εργοστάσια και να μεταφέρονται για εγκατάσταση, γεγονός που τους καθιστά φθηνότερους και ταχύτερους στην ανάπτυξη, και κατάλληλους για απομακρυσμένες περιοχές ή μικρότερα ηλεκτρικά δίκτυα.
Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε στη Σύνοδο Κορυφής για την Πυρηνική Ενέργεια, στο Παρίσι, ότι ο στόχος είναι απλός: η νέα αυτή τεχνολογία να καταστεί λειτουργική στην Ευρώπη έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030, ώστε να διαδραματίσει βασικό ρόλο δίπλα στους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Η στρατηγική περιλαμβάνει τρία βήματα για την επιτάχυνση της ανάπτυξης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να απλοποιήσει το κανονιστικό πλαίσιο, να δημιουργήσει «ρυθμιστικά δοκιμαστικά περιβάλλοντα» που θα επιτρέπουν στις εταιρείες να δοκιμάζουν νέες τεχνολογίες και να εναρμονίσει τους πυρηνικούς κανόνες μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η φον ντερ Λάιεν ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα στηρίξει τις επενδύσεις με εγγύηση 200 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, σημείωσε ότι τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να συνεργαστούν στενότερα για την ανάπτυξη των SMR, μέσω εναρμόνισης των κανονισμών, επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης και δημιουργίας εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.
Αναγνώρισε ακόμη ότι το μερίδιο της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει μειωθεί σημαντικά, επισημαίνοντας ότι ενώ το 1990 το ένα τρίτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης προερχόταν από πυρηνική ενέργεια, σήμερα το ποσοστό αυτό βρίσκεται κοντά στο 15%, χαρακτηρίζοντας τη μείωση αυτή «στρατηγικό λάθος». Πρόσθεσε ότι η πυρηνική ενέργεια είναι αξιόπιστη, παρέχοντας ηλεκτρική ενέργεια όλον τον χρόνο και σε εικοσιτετράωρη βάση.
Η πυρηνική στρατηγική της Γαλλίας
Η Σύνοδος Κορυφής για την Πυρηνική Ενέργεια, που φιλοξενήθηκε από τον πρόεδρο της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν, συγκέντρωσε ηγέτες κυβερνήσεων, διεθνείς οργανισμούς και ενεργειακές εταιρείες για να συζητήσουν τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα και στη διασφάλιση σταθερών ενεργειακών προμηθειών. Στις 10 Μαρτίου, ο Μακρόν ανέφερε σε κεντρική ομιλία ότι ο μεγάλος πυρηνικός στόλος της Γαλλίας προσφέρει ήδη ανταγωνιστικό πλεονέκτημα καθώς οι χώρες επιταχύνουν την ανάπτυξη υποδομών για την ΤΝ.
Το προηγούμενο έτος η Γαλλία εξήγαγε 90 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας χωρίς εκπομπές άνθρακα. Όπως επεσήμανε, η πυρηνική ισχύς της χώρας επιτρέπει στη Γαλλία να φιλοξενεί ενεργοβόρες υποδομές υπολογιστικών συστημάτων· συγκεκριμένα, ανέφερε ότι χάρη στους πυρηνικούς σταθμούς της, η χώρα έχει τη δυνατότητα να ανοίγει κέντρα δεδομένων, να αναπτύσσει υπολογιστική ισχύ και να βρίσκεται στο επίκεντρο της πρόκλησης της ΤΝ.
Ο Μακρόν σημείωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να συνεχίσει να επενδύει στην πυρηνική τεχνολογία, βελτιώνοντας παράλληλα την ασφάλεια και τυποποιώντας τα σχέδια των αντιδραστήρων ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα. Κάλεσε σε μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών για την ανάπτυξη των SMR, τονίζοντας ότι οι μικροί αυτοί αρθρωτοί αντιδραστήρες αποτελούν ευκαιρία για την Ευρώπη να αναπτύξει και να εξερευνήσει νέες πρακτικές, ενώ προειδοποίησε ότι ο παγκόσμιος ανταγωνισμός στον τομέα αυτό εντείνεται.
Με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Κίνα να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αυτών των καινοτομιών και να επιταχύνουν τις εξελίξεις, ο Γάλλος πρόεδρος επεσήμανε ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να παραμείνουν στην κούρσα, με ισχυρότερες διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας εντός της Ευρώπης και διαφοροποιημένες προμήθειες ουρανίου που θα μείωναν τους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Η πυρηνική ενέργεια ξανά στο προσκήνιο
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και η επακόλουθη αναστάτωση στις αγορές ενέργειας επανέφεραν την πυρηνική ενέργεια στο επίκεντρο της ενεργειακής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κρίση οδήγησε στη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Πυρηνικής Συμμαχίας το 2023, μιας ομάδας χωρών που υποστηρίζουν τη μεγαλύτερη χρήση της πυρηνικής ενέργειας στο πλαίσιο της στρατηγικής της Ένωσης για το κλίμα.
Η Γαλλία υιοθέτησε νέο ενεργειακό νόμο τον Φεβρουάριο, επεκτείνοντας την πυρηνική ενέργεια στο πλαίσιο ευρύτερης προσπάθειας απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Το σχέδιο προβλέπει την κατασκευή έξι νέων αντιδραστήρων τύπου EPR2, με δυνατότητα προσθήκης ακόμη οκτώ, ενώ ο πρώτος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία γύρω στο 2038.
Η Γερμανία έκλεισε τους τελευταίους τρεις πυρηνικούς σταθμούς της το 2023, παρότι θα μπορούσαν να συνεχίσουν να λειτουργούν για δεκαετίες, αν όχι για έναν αιώνα, επιλέγοντας αντ’ αυτού ενεργειακές πηγές όπως η αιολική και η ηλιακή ενέργεια. Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς δήλωσε στις 14 Ιανουαρίου ότι η απόφαση για το κλείσιμο των αντιδραστήρων ήταν «σοβαρό στρατηγικό λάθος».
Το Ηνωμένο Βασίλειο ενέκρινε τον Ιούλιο του 2025 την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού Sizewell C στην ανατολική Αγγλία. Το ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια αυξάνεται και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου τεχνολογικές εταιρείες όπως Microsoft, Amazon και Google έχουν υπογράψει μακροπρόθεσμες συμφωνίες για τη διασφάλιση προμηθειών πυρηνικής ενέργειας για ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων.
Η φον ντερ Λάιεν επεσήμανε ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντική τεχνολογική τεχνογνωσία στον πυρηνικό τομέα, αναφέροντας ότι διαθέτει μισό εκατομμύριο υψηλά εξειδικευμένους εργαζομένους στον κλάδο της πυρηνικής ενέργειας, αριθμό πολύ μεγαλύτερο από αυτόν των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.
Καταλήγοντας, η φον ντερ Λάιεν σημείωσε ότι η παγκόσμια κούρσα για την πυρηνική τεχνολογία βρίσκεται σε εξέλιξη και ότι η Ευρώπη διαθέτει όλα όσα χρειάζονται για να πρωταγωνιστήσει.
