Πέμπτη, 18 Αυγ, 2022
Ο Ματίας Ντέσμετ, καθηγητής κλινικής ψυχολογίας και συγγραφέας. (Headwind.TV)

Η γέννηση του ολοκληρωτισμού

Οι αποκομμένοι και μοναχικοί άνθρωποι μπορούν να σχηματίσουν μια παράλογη συλλογικότητα, λέει ειδικός

«Αν κάνουμε τον ορθολογισμό τη βάση των πάντων», λέει ο Ματίας Ντέσμετ, «φτάνουμε σε μια εντελώς ανορθολογική κοινωνία».

Σε ένα πρόσφατο επεισόδιο της εκπομπής «American Thought Leaders», ο παρουσιαστής Γιαν Γιεκέλεκ παίρνει συνέντευξη από τον Ματίας Ντέσμετ, καθηγητή κλινικής ψυχολογίας και συγγραφέα του βιβλίου «The Psychology of Totalitarianism» (Η ψυχολογία του ολοκληρωτισμού). Ο Ντέσμετ είναι κορυφαίος ειδικός στο φαινόμενο που είναι γνωστό ως «μαζική ψύχωση», ένα προοίμιο του ολοκληρωτισμού που μπορεί να συμβεί όταν μεγάλος αριθμός ανθρώπων αισθάνεται απομονωμένος και επικρατεί διάχυτο άγχος.

Γιεκέλεκ: Γράψατε το «Η ψυχολογία του ολοκληρωτισμού» στο πλαίσιο της μανίας του κορωνοϊού, όπως την περιγράφετε, αλλά σκεφτόσασταν αυτά τα πράγματα πολύ πριν από την ύπαρξη του COVID.

Ντέσμετ: Το 2017 άρχισα να συγκεντρώνω ιδέες και σκέψεις σχετικά με τον ολοκληρωτισμό. Είχα παρατηρήσει ότι ένα νέο είδος ολοκληρωτισμού αναδυόταν στην κοινωνία μας -όχι ένας φασιστικός ή κομμουνιστικός ολοκληρωτισμός, αλλά ένας τεχνοκρατικός ολοκληρωτισμός που βασιζόταν όλο και περισσότερο στον τεχνολογικό έλεγχο για την αντιμετώπιση των αντικειμένων που προκαλούν άγχος στην κοινωνία, όπως η τρομοκρατία και η κλιματική αλλαγή. Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού και πολλοί ηγέτες έδειχναν να τείνουν να πιστεύουν ότι μόνο ο τεχνολογικός έλεγχος, ο οποίος έλεγχε και την ιδιωτική ζωή, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει όλα τα αναδυόμενα προβλήματα της κοινωνίας μας, πραγματικά ή φανταστικά.

Γιεκέλεκ: Πείτε μου για τον τομέα των σπουδών σας και πώς αρχίσατε να σκέφτεστε αυτά τα πράγματα.

Ντέσμετ: Έχω μεταπτυχιακό δίπλωμα στην κλινική ψυχολογία. Αργότερα στην καριέρα μου, πήρα μεταπτυχιακό στη στατιστική, αφού άρχισα να ενδιαφέρομαι για τα προβλήματα της ακαδημαϊκής έρευνας. Το 2005, έγινε σαφές ότι οι περισσότερες ακαδημαϊκές έρευνες ήταν ελαττωματικές. Για παράδειγμα, ο Ιωάννης Ιωαννίδης, καθηγητής ιατρικής στατιστικής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, έγραψε αυτή τη θαυμάσια επιστημονική εργασία, «Γιατί τα περισσότερα δημοσιευμένα ερευνητικά ευρήματα είναι ψευδή». Αμέσως γοητεύτηκα από το πρόβλημα της ελαττωματικής έρευνας και άρχισα να το μελετώ. Ενδιαφέρθηκα επίσης για τα είδη των εσφαλμένων πληροφοριών που κυκλοφορούν στην κοινωνία.

Πολλοί άνθρωποι, με έναν πολύ περίεργο τρόπο, πιστεύουν σε αφηγήματα και πληροφορίες που είναι εντελώς παράλογες. Είναι ανίκανοι να δουν ότι ένα αφήγημα ή παραπληροφόρηση δεν μπορεί να είναι αληθινή.

Αυτό μου κίνησε το ενδιαφέρον για αυτό το φαινόμενο της μαζικής ψύχωσης, το οποίο μελετώ τώρα εδώ και περίπου 10 χρόνια. Η μαζική ψύχωση εξηγεί γιατί κάποιοι άνθρωποι μπορούν να πιστεύουν τόσο φανατικά σε ένα αφήγημα ώστε να γίνονται ριζικά ακατάδεκτοι στις αντίθετες φωνές και γιατί μπορεί να στιγματίζουν και να προσπαθούν να καταστρέψουν τους ανθρώπους που δεν συμφωνούν με το αφήγημα, σαν να είναι ηθικό τους καθήκον να το κάνουν.

Γνώριζα επίσης ότι αυτού του είδους η μαζική ψύχωση οδηγεί στην εμφάνιση ολοκληρωτικών κρατών. Όταν ξεκίνησε η κρίση με τον κορωνοϊό, ήξερα ότι αυτό ακριβώς συνέβαινε. Πολλοί άνθρωποι έμοιαζαν να βρίσκονται στη μέγγενη στατιστικών πληροφοριών που, κατά την παρατήρησή μου, ήταν ριζικά λανθασμένες. Παρατήρησα επίσης πώς ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού στιγματίζει όλους όσοι δεν ενστερνίζονταν το αφήγημα και ήταν πρόθυμο να αποκλείσει τους άλλους από τον δημόσιο χώρο αν δεν συμμορφώνονταν με την κυρίαρχη ιδεολογία.

Όλα όσα είχα μελετήσει τα τελευταία χρόνια συνέβαιναν τώρα. Μίλησα, δημοσίευσα κάποια άρθρα γνώμης και τελικά έγραψα το βιβλίο «Η ψυχολογία του ολοκληρωτισμού», το οποίο εξετάζει πώς λειτουργεί αυτό το φαινόμενο της μαζικής ψύχωσης.

Γιεκέλεκ: Μιλάτε για το πώς αυτή η μηχανιστική θεώρηση του κόσμου οδηγεί στον ολοκληρωτισμό. Μπορείτε να μας το επαναλάβετε αυτό;

Ντέσμετ: Οι άνθρωποι συχνά συγχέουν ένα ολοκληρωτικό κράτος με μια κλασική δικτατορία, η οποία είναι εντελώς διαφορετική. Μια κλασική δικτατορία βασίζεται σε έναν απλό και πρωτόγονο ψυχολογικό μηχανισμό στον οποίο ο πληθυσμός φοβάται το επιθετικό δυναμικό μιας μικρής ομάδας: το λεγόμενο δικτατορικό καθεστώς.

Ένα ολοκληρωτικό κράτος είναι διαφορετικό. Βασίζεται πάντα στο λεγόμενο φαινόμενο της μαζικής ψύχωσης. Ένα τμήμα του πληθυσμού, συνήθως το 20, 25 ή 30 τοις εκατό, πείθεται φανατικά για ένα συγκεκριμένο αφήγημα και ιδεολογία, όπως η ρατσιστική ιδεολογία της ναζιστικής Γερμανίας ή η υλιστική ιδεολογία του σοβιετικού μαρξισμού.

Στο τέλος, αυτό το τμήμα του πληθυσμού -μαζί με λίγους ηγέτες- αναλαμβάνει τον έλεγχο του κράτους.

Αυτό το νέο κρατικό σύστημα, το οποίο ξεκίνησε τον 20ό αιώνα, δεν ελέγχει μόνο τον δημόσιο χώρο, όπως κάνει μια κλασική δικτατορία, αλλά ελέγχει και τον ιδιωτικό χώρο. Οι άνθρωποι που πιστεύουν τόσο φανατικά το αφήγημα που οδήγησε στη μαζική ψύχωση είναι πρόθυμοι να καταγγείλουν οποιονδήποτε, ακόμη και μέλη της οικογένειάς τους, στο κράτος.

Γιεκέλεκ: Στο βιβλίο σας, συζητάτε για την μαζική ψύχωση και την εξατομίκευση του ατόμου.

Ντέσμετ: Η μαζική ψύχωση αναδύεται όταν πληρούνται συγκεκριμένες συνθήκες σε μια κοινωνία. Η πιο κρίσιμη συνθήκη, και η βασική αιτία της μαζικής ψύχωσης, είναι ότι πολλοί άνθρωποι πρέπει να νιώθουν μοναξιά και αποκομμένοι από το φυσικό και κοινωνικό τους περιβάλλον.

Σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας, ο αριθμός των ανθρώπων που αισθάνονταν αποσυνδεδεμένοι δεν ήταν ποτέ τόσο υψηλός όσο λίγο πριν από την κρίση του κορωνοϊού. Παγκοσμίως, το 30% του πληθυσμού ισχυριζόταν ότι δεν είχε ουσιαστικές σχέσεις παρά μόνο μέσω του διαδικτύου. Και όταν οι άνθρωποι βρίσκονται σε αυτή την αποσυνδεδεμένη κατάσταση, συνήθως αρχίζουν να βιώνουν την έλλειψη σκοπού ή την έλλειψη νοήματος στη ζωή. Έτσι, πρώτα έχετε αυτή την αποσύνδεση και τη μοναξιά, και μετά έχετε την έλλειψη νοήματος.

Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι αναπτύσσουν το λεγόμενο διάχυτο άγχος, την απογοήτευση ή την επιθετικότητα. Νιώθουν έτσι χωρίς να γνωρίζουν πραγματικά το γιατί. Εν τω μεταξύ, υπό αυτές τις συνθήκες, διανέμεται μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης ένα αφήγημα που υποδεικνύει ένα αντικείμενο για το άγχος τους και παρέχει μια στρατηγική για την αντιμετώπισή του.

Αυτό το αντικείμενο μπορεί να είναι οι Εβραίοι, οι μάγισσες, οι μουσουλμάνοι ή η αριστοκρατία – δεν έχει σημασία. Κάποιος υποδεικνύει ένα αντικείμενο άγχους και παρέχει μια στρατηγική για την αντιμετώπισή του, και βλέπετε αυτή τη ριζοσπαστική προθυμία του πληθυσμού να συμφωνήσει. Από εκεί και πέρα, οι άνθρωποι έχουν μια αίσθηση ελέγχου. Έχουν ένα αντικείμενο στο οποίο μπορούν να εστιάσουν την επιθετικότητα και την απογοήτευσή τους.

Αρχίζουν επίσης να αισθάνονται και πάλι συνδεδεμένοι. Αναδύεται ένα νέο είδος κοινωνικού δεσμού.

Αλλά αυτός ο νέος κοινωνικός δεσμός δεν σχηματίζεται επειδή τα άτομα συνδέονται με άλλα άτομα. Δημιουργείται επειδή τα άτομα συνδέονται με μια συλλογικότητα. Όλη η ενέργεια απορροφάται από τους δεσμούς μεταξύ των ατόμων και επενδύεται στο δεσμό μεταξύ του ατόμου και της συλλογικότητας.

Αυτό εξηγεί γιατί κατά τη διάρκεια της κρίσης του κορωνοϊού, αν ο γείτονάς τους είχε ένα ατύχημα, οι άνθρωποι δεν τον βοηθούσαν πλέον αν δεν είχαν χειρουργικά γάντια ή μάσκα. Αν οι γονείς τους πέθαιναν, αποδέχονταν ότι δεν τους επιτρεπόταν να τους επισκεφθούν. Όλα αυτά γίνονταν στο όνομα της αλληλεγγύης.

Αυτός είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο, σε ένα ολοκληρωτικό κράτος, όλοι είναι πρόθυμοι να καταγγείλουν κάποιον που θεωρούν ότι είναι άπιστος προς τη συλλογικότητα. Αυτός είναι ο εκπληκτικός μηχανισμός της μαζικής ψύχωσης, ο οποίος είναι εξαιρετικά ισχυρός.

Είναι ακριβώς το ίδιο με την ύπνωση, η οποία στην πραγματικότητα είναι πολύ απλή. Σημαίνει απλώς να αποσπάς την προσοχή κάποιου από μια ευρύτερη πραγματικότητα και να εστιάζεις όλη αυτή την ψυχολογική ενέργεια σε μια μικρή πτυχή της πραγματικότητας. Είναι σαν να μην υπάρχει πια η υπόλοιπη πραγματικότητα.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η προσοχή ενός ολόκληρου πληθυσμού επικεντρώθηκε σε μια μικρή πτυχή της πραγματικότητας, δηλαδή στον κορωνοϊό και στα μέτρα. Πολλοί φάνηκαν ανίκανοι να λάβουν υπόψη τους άλλες πτυχές της πραγματικότητας, όπως ο [αριθμός] των παιδιών που θα λιμοκτονούσαν στις αναπτυσσόμενες χώρες ως συνέπεια της διαταραγμένης οικονομίας.

Προσπάθησα αρκετές φορές να δείξω στους ανθρώπους: «Κοιτάξτε, έχουμε τα θύματα που διεκδικούνται από τον κορωνοϊό, αλλά έχουμε και όλα αυτά τα άλλα θύματα. Δεν τα βλέπετε κι αυτά;». Όλα αυτά τα αντεπιχειρήματα δεν είχαν κανένα αντίκτυπο στη λήψη των αποφάσεών τους.

Αυτό ήταν ένα από τα πιο ξεκάθαρα σημάδια ότι συνέβαινε μια μαζική ψύχωησ μεγάλης κλίμακας. Ξαφνικά υπήρχαν δύο στρατόπεδα. Η μία ομάδα πίστεψε το κυρίαρχο αφήγημα και η άλλη ομάδα θεώρησε ότι ήταν παράλογη. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ αυτών των δύο ομάδων διαπερνούσε όλους τους άλλους ομαδικούς σχηματισμούς. Αυτό συμβαίνει συνήθως κατά τη διάρκεια μιας μαζικής ψύχωσης.

Γιεκέλεκ: Οι άνθρωποι που επιβάλλουν αυτές τις αποφάσεις COVID στους πληθυσμούς απλά συνεχίζουν, ανεξάρτητα από τις αδυναμίες των στοιχείων.

Ντέσμετ: Αυτό είναι το πρόβλημα, φυσικά. Αν πιστεύουμε ότι είμαστε απόλυτα ορθολογικοί, εθελοτυφλούμε απέναντι σε όλους τους άλλους υποκειμενικούς παράγοντες. Γι’ αυτό πιστεύω ότι ο ορθολογισμός ή η ορθολογική κατανόηση δεν μπορεί ποτέ να αποτελέσει τη βάση της ανθρώπινης ζωής. Το μόνο πράγμα που μπορεί πραγματικά να οργανώσει την κοινωνία με ανθρώπινο τρόπο είναι οι ηθικές αρχές, οι αιώνιες αρχές της ανθρωπότητας. Φυσικά, πρέπει να σκεφτόμαστε ορθολογικά, αλλά πρέπει να καταλάβουμε ότι ο ορθολογισμός από μόνος του δεν μπορεί ποτέ να συλλάβει την πλήρη ουσία της ανθρώπινης ύπαρξής μας ή την ουσία των πάντων γύρω μας. Δεν μπορούμε ποτέ να αναγάγουμε πλήρως τα πράγματα γύρω μας -φυτά, δέντρα, ζώα, ανθρώπους και όλη τη φύση- στις κατηγορίες της δικής μας λογικής κατανόησης.

Αν κάνουμε τον ορθολογισμό τη βάση των πάντων, στο τέλος καταλήγουμε σε μια εντελώς ανορθολογική κοινωνία. Αυτό είναι που μας δείχνει τώρα η κρίση του κορωνοϊού. Οι άνθρωποι νομίζουν ότι συμπεριφέρθηκαν ορθολογικά, αλλά με μια πιο προσεκτική εξέταση, είναι σαφές ότι η συμπεριφορά τους από τις περισσότερες απόψεις ήταν ριζικά ανορθολογική και αυτοκαταστροφική.

Αυτή η συνέντευξη έχει επιμεληθεί για λόγους σαφήνειας και συντομίας.

Πως μπορείτε να μας βοηθήσετε ώστε να συνεχίσουμε να σας κρατάμε ενημερωμένους

Ποιος είναι ο λόγος που χρειαζόμαστε την βοήθειά σας για την χρηματοδότηση του ερευνητικού ρεπορτάζ μας; Επειδή είμαστε ένας ανεξάρτητος οργανισμός ειδήσεων που δεν επηρεάζεται από καμία κυβέρνηση, εταιρεία ή πολιτικό κόμμα. Από την ημέρα που ξεκινήσαμε, έχουμε έρθει αντιμέτωποι με προσπάθειες αποσιώπησης της αλήθειας κυρίως από το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Αλλά δεν θα λυγίσουμε. Η ελληνική έκδοση της Epoch Times βασίζεται ολοκληρωτικά στις γενναιόδωρες συνεισφορές σας για να διατηρήσει την παραδοσιακή δημοσιογραφία ζωντανή και υγιή στην Ελληνική γλώσσα. Μαζί, μπορούμε να συνεχίσουμε να διαδίδουμε την αλήθεια.

ΣΧΕΤΙΚΑ

Σχολιάστε