Από την οικονομική εξάρτηση και τις «δωρεές» περιεχομένου έως τα ταξίδια επιρροής και το παγκόσμιο ρεκόρ φυλακισμένων δημοσιογράφων, το κινεζικό μοντέλο ελέγχου της πληροφορίας επεκτείνεται πέρα από τα σύνορά του, δοκιμάζοντας τα όρια του Τύπου σε ευάλωτες δημοκρατίες.
Την ίδια στιγμή, η ένταση της διεθνούς προσοχής στη Μέση Ανατολή φαίνεται να δημιουργεί ένα στρατηγικό «παράθυρο ευκαιρίας» για το Πεκίνο. Καθώς η παγκόσμια διπλωματία και η ενημερωτική κάλυψη επικεντρώνονται στις συγκρούσεις και τις γεωπολιτικές αναταράξεις της περιοχής, η Κίνα μετατοπίζει διακριτικά το βάρος της προς τον Ινδο-Ειρηνικό, ενισχύοντας την επιρροή της σε ευάλωτα κράτη και εδραιώνοντας την παρουσία της σε κρίσιμους τομείς όπως τα μέσα ενημέρωσης. Η σχετική απουσία διεθνούς ελέγχου επιτρέπει την εντατικοποίηση πρακτικών επιρροής, όπως αυτές που παρατηρούνται στα Νησιά Σολομώντα (ανατολικά της Αυστραλίας), αλλά και σε άλλες χώρες της περιοχής. Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα δεν περιορίζεται απλώς στην άσκηση περιφερειακής ισχύος, αλλά εκμεταλλεύεται τη συγκυρία για να αναδιαμορφώσει σταδιακά το πληροφοριακό και γεωπολιτικό τοπίο προς όφελός της.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα και η εμπλοκή τρίτων χωρών, όπως η Τουρκία, αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία στην επιδίωξη του Πεκίνου να παρουσιάζεται ως αξιόπιστο κράτος, εκμεταλλευόμενο άλλα κράτη και περιστάσεις για να αναπαράγουν τα αφηγήματά του.
Η οικονομική εξάρτηση και τα αυταρχικά μοντέλα ελέγχου μετατρέπουν τα μέσα ενημέρωσης σε πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης. Τα τελευταία χρόνια, η παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα έχει μετατοπιστεί αισθητά προς τον Ινδο-Ειρηνικό, με μικρά αλλά στρατηγικά τοποθετημένα κράτη να αποκτούν δυσανάλογη σημασία. Τα Νησιά Σολομώντα, παραδείγματος χάριν, έχουν αναδειχθεί σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η οικονομική ευαλωτότητα και η θεσμική αδυναμία μπορούν να καταστήσουν ένα κράτος ευάλωτο σε εξωτερικές επιρροές. Από τη σύναψη διπλωματικών σχέσεων με την Κίνα το 2019, το αρχιπέλαγος έχει μετατραπεί σε πεδίο έντονου ανταγωνισμού επιρροής, με το Πεκίνο να αξιοποιεί συστηματικά τον τομέα των μέσων ενημέρωσης ως βασικό εργαλείο.
Η παρέμβαση της Κίνας στα τοπικά μέσα ενημέρωσης δεν είναι ούτε τυχαία ούτε αποσπασματική. Αντίθετα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που συνδυάζει οικονομική διείσδυση, πολιτιστική επιρροή και έλεγχο της πληροφορίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η κατάσταση στα νησιά Σολομώντα λειτουργεί ως μικρογραφία μιας ευρύτερης παγκόσμιας τάσης , της εξαγωγής ενός αυταρχικού μοντέλου διαχείρισης των ΜΜΕ από ένα κράτος που ήδη καταγράφει το πιο ανησυχητικό ρεκόρ διεθνώς, αυτό του μεγαλύτερου αριθμού φυλακισμένων δημοσιογράφων.
Η Κίνα και η παγκόσμια κρίση της δημοσιογραφίας
Η Κίνα σήμερα κατέχει μια θλιβερή πρωτιά: είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό φυλακισμένων δημοσιογράφων στον κόσμο. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, πάνω από 120 δημοσιογράφοι βρίσκονται υπό κράτηση, συχνά με ασαφείς κατηγορίες όπως «υπονόμευση της κρατικής ασφάλειας» ή «διάδοση ψευδών ειδήσεων». Στην πράξη, οι κατηγορίες αυτές χρησιμοποιούνται ως εργαλεία φίμωσης κάθε ανεξάρτητης φωνής. Η Κίνα κατατάσσεται στην 178η θέση ανάμεσα σε 180 χώρες και περιοχές στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2025 των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (RSF).
Το κινεζικό σύστημα ενημέρωσης λειτουργεί υπό αυστηρό έλεγχο, με το Κομμουνιστικό Κόμμα να διατηρεί πλήρη εποπτεία του περιεχομένου. Οι δημοσιογράφοι υποχρεούνται να ευθυγραμμίζονται με την επίσημη γραμμή, ενώ η λογοκρισία αποτελεί καθημερινότητα. Τα ψηφιακά μέσα, παρά τη φαινομενική τους ελευθερία, υπόκεινται επίσης σε εκτεταμένη παρακολούθηση και φιλτράρισμα.
Αυτό το μοντέλο, που συνδυάζει καταστολή και έλεγχο, δεν περιορίζεται πλέον εντός των κινεζικών συνόρων. Αντιθέτως, εξάγεται ενεργά μέσω οικονομικών επενδύσεων, συνεργασιών με ξένα μέσα και εκπαιδευτικών προγραμμάτων δημοσιογράφων.
Τα Νησιά Σολομώντα ως πεδίο επιρροής
Με πληθυσμό μικρότερο των 700.000 κατοίκων και περιορισμένη οικονομική βάση, τα Νησιά Σολομώντα διαθέτουν ένα εύθραυστο οικοσύστημα ΜΜΕ. Η διαφημιστική αγορά είναι μικρή και συρρικνούμενη, ενώ η άνοδος των κοινωνικών δικτύων έχει επιδεινώσει περαιτέρω τα οικονομικά των παραδοσιακών μέσων. Η πανδημία του Covid-19 αποτέλεσε καταλυτικό πλήγμα, οδηγώντας σε κατάρρευση των εσόδων και αυξάνοντας την εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση.
Σε αυτό το περιβάλλον, η κινεζική στήριξη εμφανίστηκε ως σωσίβιο, αλλά με σημαντικούς όρους. Σε αντίθεση με άλλες μορφές διεθνούς βοήθειας, η κινεζική χρηματοδότηση συχνά συνοδεύεται από σαφείς ή έμμεσες απαιτήσεις για επιρροή στο περιεχόμενο.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της εφημερίδας Island Sun. Τον Ιανουάριο του 2024, ο εκδότης της φέρεται να δέχθηκε τηλεφώνημα από Κινέζο διπλωμάτη, ο οποίος εξέφρασε δυσαρέσκεια για άρθρο σχετικά με τις εκλογές στην Ταϊβάν. Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε σε παρατήρηση, συνοδεύτηκε από αίτημα δημοσίευσης άρθρων που αντικατόπτριζαν την επίσημη κινεζική θέση.
Παράλληλα, παρόμοιες πιέσεις ασκήθηκαν και σε άλλα μέσα. Η εφημερίδα Solomon Star δημοσίευσε περιεχόμενο που προερχόταν απευθείας από την κινεζική πρεσβεία, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία της. Έρευνα του Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), ενός διεθνούς δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας, αποκάλυψε ότι το 2022 η Solomon Star ζήτησε 1,5 εκατομμύρια δολάρια Σολομώντα (περίπου 140.000 δολάρια ΗΠΑ) από την Κίνα για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών της, δεσμευόμενη σε αντάλλαγμα να προωθήσει την εικόνα του Πεκίνου ως «του πιο γενναιόδωρου και αξιόπιστου» εταίρου των Νησιών.
Η οικονομική στήριξη της Κίνας προς τα μέσα ενημέρωσης των Νησιών Σολομώντα δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Υπάρχουν ενδείξεις συστηματικής προσέγγισης, με χρηματοδότηση, παροχή εξοπλισμού και συμφωνίες συνεργασίας. Σε μία περίπτωση, μετά από δωρεά υπολογιστών σε δημοσιογραφικό οργανισμό, φέρεται να τέθηκε ως όρος η αποφυγή δημοσίευσης άρθρων σχετικά με τον πρόεδρο της Ταϊβάν.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η πρακτική δωρεάν παροχής περιεχομένου από κινεζικά κρατικά μέσα. Αν και φαινομενικά αποτελεί βοήθεια, στην πραγματικότητα δημιουργεί εξάρτηση και διαμορφώνει την ενημερωτική ατζέντα. Το περιεχόμενο αυτό είναι πλήρως ελεγχόμενο από το κινεζικό κράτος και μεταφέρει συγκεκριμένες αφηγήσεις. Ο Οφανί Ερεμέ [Ofani Eremae], πρόεδρος της Ένωσης Μέσων Ενημέρωσης των Νησιών Σολομώντα (MASI) εξήγησε στους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF) ότι αρκετά τοπικά μέσα έχουν υπογράψει συμφωνίες με κινεζικά κρατικά μέσα για τη δωρεάν χρήση περιεχομένου, το οποίο ελέγχεται πλήρως από τις κινεζικές αρχές.
Στις αρχές του 2026, το CCTV+, η διεθνής υπηρεσία ειδησεογραφικού βίντεο της Κίνας, πρότεινε επίσης στη MASI και στο Indepth Solomons δωρεάν πρόσβαση σε αμοντάριστο υλικό και ζωντανές μεταδόσεις, καλώντας τους να υπογράψουν συμφωνίες συνεργασίας. Μέχρι στιγμής, δεν έχει δοθεί απάντηση.
Η «ήπια ισχύς» μέσω εκπαίδευσης και ταξιδιών
Πέρα από την άμεση παρέμβαση, η Κίνα επενδύει και στη διαμόρφωση νοοτροπίας. Από το 2019, δεκάδες δημοσιογράφοι από τα Νησιά Σολομώντα έχουν συμμετάσχει σε πλήρως χρηματοδοτούμενα ταξίδια στην Κίνα. Εκεί εκτίθενται σε ένα προσεκτικά επιμελημένο αφήγημα που προβάλλει την οικονομική πρόοδο και το «επιτυχημένο» μοντέλο διακυβέρνησης.
Τα προγράμματα αυτά δεν είναι απλές ανταλλαγές εμπειριών. Αποτελούν εργαλεία επιρροής, με στόχο τη σταδιακή υιοθέτηση της κινεζικής οπτικής από τους συμμετέχοντες. Παράλληλα, επεκτείνονται και σε κυβερνητικούς αξιωματούχους, γεγονός που ενισχύει τη θεσμική επιρροή.
Η ενίσχυση των σχέσεων με την Κίνα συνοδεύτηκε από επιδείνωση του κλίματος για την ελευθερία του Τύπου. Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του πρώην πρωθυπουργού Μανασέχ Σογκαβαρέ [Manasseh Sogavare], καταγράφηκαν περιστατικά περιορισμών, πιέσεων και απειλών κατά δημοσιογράφων.
Η υπογραφή συμφωνίας ασφαλείας με την Κίνα το 2022 — χωρίς διαφάνεια — αποτέλεσε σημείο καμπής. Κατά τη διάρκεια επίσημων επισκέψεων, επιβλήθηκαν αυστηροί περιορισμοί στην κάλυψη από τα μέσα. Επιπλέον, η κυβέρνηση απείλησε να αποκλείσει ξένους δημοσιογράφους μετά από αποκαλυπτικό ρεπορτάζ για την κινεζική επιρροή.
Ιδιαίτερα ανησυχητική ήταν η μεταρρύθμιση του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα, ο οποίος τέθηκε υπό άμεσο κυβερνητικό έλεγχο. Παράλληλα, δόθηκαν οδηγίες για περιορισμό της κριτικής προς την κυβέρνηση, υπονομεύοντας την ανεξαρτησία του.
Η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα δεν είναι μεμονωμένη. Αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη στρατηγική της Κίνας που αποσκοπεί στην ενίσχυση της επιρροής της σε αναπτυσσόμενες χώρες, ιδιαίτερα εκεί όπου οι θεσμοί είναι αδύναμοι. Η χρήση των ΜΜΕ ως εργαλείου επιρροής εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο. Μέσω οικονομικών κινήτρων, συνεργασιών και εκπαίδευσης, το Πεκίνο επιδιώκει να διαμορφώσει το διεθνές αφήγημα υπέρ των συμφερόντων του.
Η διεθνοποίηση της επιρροής: Το παράδειγμα της Τουρκίας και του Σιντζιάνγκ
Η πρακτική αυτή δεν περιορίζεται στα Νησιά του Σολομώντα, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης και καλά συντονισμένης διεθνούς στρατηγικής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα καταγράφεται στην περίπτωση της Τουρκίας και της κάλυψης της περιοχής του Σιντζιάνγκ, όπου το Πεκίνο εντείνει τις προσπάθειές του να διαμορφώσει τη διεθνή αφήγηση γύρω από τις πολιτικές του, χρησιμοποιώντας διάφορες στρατηγικές σε μια προσπάθεια να ελέγξει τις αφηγήσεις σχετικά με τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αυτόνομη Περιοχή των Ουιγούρων στο Σιντζιάνγκ. Αυτές περιλαμβάνουν την πρόσκληση ξένων δημοσιογράφων και influencer των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην περιοχή για να παρουσιάσουν μια πιο ευνοϊκή εικόνα του Σιντζιάνγκ. Αυτό αποσκοπεί στη «διάσπαση της ηγεμονίας του δυτικού λόγου» και στη δημιουργία ενός ευνοϊκού διεθνούς περιβάλλοντος μέσων ενημέρωσης για τον «κινεζικό εκσυγχρονισμό».
Στο πλαίσιο αυτό, Τούρκοι δημοσιογράφοι προσκλήθηκαν σε αυστηρά ελεγχόμενες και επιμελημένες επισκέψεις στην αυτόνομη περιοχή των Ουιγούρων. Οι περιοδείες αυτές οργανώθηκαν με τρόπο που παρουσίαζε μια εικόνα «ενότητας, αρμονίας και ευημερίας», πλήρως ευθυγραμμισμένης με την επίσημη ρητορική του Πεκίνου, και σχεδιάστηκαν για να «αναδείξουν ένα όμορφο Σιντζιάνγκ». Οι προσκεκλημένοι δημοσιογράφοι συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα με αμφίβολη ονομασία με τίτλο «Το ταξίδι των ΜΜΕ στο Σιντζιάνγκ: Πάντα περισσότερα να ανακαλύψετε», που διοργανώθηκε από την Επιτροπή Υποθέσεων Κυβερνοχώρου του Σιντζιάνγκ και τον κρατικό οργανισμό μέσων ενημέρωσης Guangming online. Οι συμμετέχοντες είχαν πρόσβαση σε συγκεκριμένες τοποθεσίες και αφηγήσεις, υπό την επίβλεψη των αρχών, γεγονός που περιόριζε ουσιαστικά τη δυνατότητα ανεξάρτητης δημοσιογραφικής έρευνας.
Τα ρεπορτάζ που προέκυψαν από αυτές τις επισκέψεις αντανακλούσαν σε μεγάλο βαθμό την κινεζική αφήγηση, δίνοντας έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη και την πολιτιστική πολυμορφία της περιοχής. Την ίδια στιγμή, απουσίαζαν σχεδόν απόλυτα οι αναφορές στις σοβαρές καταγγελίες για μαζική επιτήρηση, καταναγκαστική εργασία, πολιτιστική καταστολή και συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εις βάρος των Ουιγούρων. Η απεικόνιση μιας αρμονικής και πολιτισμικά ζωντανής κοινότητας, ωστόσο, είναι καθαρή προπαγάνδα.
Η συνενοχή των τουρκικών μέσων ενημέρωσης στην προώθηση της «ιστορίας του Σιντσιάνγκ» του Πεκίνου είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, δεδομένης της ιστορικής υποστήριξης της Τουρκίας στα δικαιώματα των Ουιγούρων. Στην Τουρκία, τα αντιδυτικά αισθήματα αυξάνονται, ενώ η επιρροή της σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, όπου επίσης επικρατούν αντιδυτικές απόψεις (π.χ. στη σύγκρουση Ισραήλ- Παλαιστίνης), πιθανότατα την καθιστά κόμβο στην προσπάθεια του Πεκίνου να επεκτείνει την επιρροή του σε όλο τον κόσμο.
Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο δόγμα του Πεκίνου για την «καλή αφήγηση της ιστορίας της Κίνας», μέσω του οποίου προωθείται η αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των δυτικών μέσων και η δημιουργία ενός εναλλακτικού διεθνούς πληροφοριακού περιβάλλοντος. Δεν πρόκειται απλώς για δημόσιες σχέσεις, αλλά για μια συστηματική προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της πραγματικότητας μέσω του ελέγχου της πληροφόρησης.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι αυτή η επιρροή ενισχύεται από ευρύτερες γεωπολιτικές και οικονομικές σχέσεις. Η προσέγγιση του Πεκίνου, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη δυσπιστία προς τη Δύση, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την αποδοχή τέτοιων αφηγήσεων. Με τον τρόπο αυτό, η κινεζική επιρροή δεν περιορίζεται στην άμεση λογοκρισία εντός των συνόρων της — όπου παραμένει η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό φυλακισμένων δημοσιογράφων — αλλά επεκτείνεται διεθνώς, επηρεάζοντας το πώς παρουσιάζονται κρίσιμα ζητήματα στο παγκόσμιο κοινό.
Επί πολλές δεκαετίες, το ΚΚΚ προσκαλεί δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο που το υποστηρίζουν, για να κάνουν ρεπορτάζ για τα επιτεύγματά του. Αυτό τώρα ενισχύεται με την πρόσθετη πρόσκληση ξένων influencer των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το περιεχόμενο που παράγουν ενισχύεται στις δυτικές πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης από λογαριασμούς που ελέγχονται από φορείς που συνδέονται με την κυβέρνηση του Πεκίνου, σύμφωνα με δημοσίευση του Αυστραλιανού Ινστιτούτου ASPI, στις 10 Δεκεμβρίου του 2021.
Η περίπτωση των Νησιών Σολομώντα, σε συνδυασμό με παραδείγματα όπως αυτό της Τουρκίας, αποκαλύπτει μια ευρύτερη στρατηγική. Την εξαγωγή ενός μοντέλου ελέγχου της πληροφορίας που βασίζεται στην οικονομική εξάρτηση, την επιρροή και τελικά, τη χειραγώγηση της δημοσιογραφίας.
