Στην Κίνα του Σι Τζινπίνγκ, η επαγγελματική επιτυχία φαίνεται να περνά ολοένα και περισσότερο μέσα από την ιδεολογική ευθυγράμμιση με ο Κομμουνιστικό Κόμμα. Καθώς η κινεζική οικονομία επιβραδύνεται και η ανεργία των νέων παραμένει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κορυφαία πανεπιστήμια της χώρας εισάγουν νέα προγράμματα σπουδών αφιερωμένα στην «οικοδόμηση του κόμματος», στη μαρξιστική θεωρία και κυρίως στη «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ».
Πίσω από αυτή την ακαδημαϊκή εξέλιξη δεν κρύβεται μόνο μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη μεταμόρφωση της κινεζικής κοινωνίας: τη σταδιακή συγχώνευση επαγγελματικής ανέλιξης, κρατικής εξουσίας και πολιτικής πίστης.
Η αγορά εργασίας ωθεί τους νέους προς το κόμμα
Η Κίνα αντιμετωπίζει τη σοβαρότερη κρίση νεανικής ανεργίας των τελευταίων δεκαετιών. Το 2023, το επίσημο ποσοστό ανεργίας για τις ηλικίες 16-24 ξεπέρασε το 21%, προτού οι κινεζικές αρχές σταματήσουν προσωρινά τη δημοσίευση των σχετικών στοιχείων, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις και αμφισβήτηση για την πραγματική έκταση του προβλήματος.
Παρότι το Πεκίνο αργότερα επανέφερε έναν τροποποιημένο δείκτη, η εικόνα παραμένει ανησυχητική. Εκατομμύρια απόφοιτοι πανεπιστημίων — πάνω από 11 εκατομμύρια ετησίως — δυσκολεύονται να βρουν σταθερή εργασία, ενώ οι άλλοτε ελκυστικοί τομείς της τεχνολογίας, της ιδιωτικής εκπαίδευσης και των ακινήτων έχουν πληγεί από κρατικές παρεμβάσεις, ρυθμιστικές εκστρατείες και οικονομική επιβράδυνση.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κομματική ένταξη και η ιδεολογική κατάρτιση μετατρέπονται σε ασφαλές επαγγελματικό διαβατήριο. Το κράτος προσφέρει πιο ασφαλή καριέρα σε όσους είναι ιδεολογικά ευθυγραμμισμένοι με το ΚΚΚ. Πανεπιστήμια όπως το Peking University και το Renmin University έχουν ήδη δημιουργήσει εξειδικευμένα προγράμματα που εστιάζουν στη θεωρία του κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος, από τον Μάο Τσε Τουνγκ έως τη «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ για τον σοσιαλισμό με κινεζικά χαρακτηριστικά στη νέα εποχή».
Τα μαθήματα αυτά παρουσιάζονται ως εργαλείο επαγγελματικής αποκατάστασης. Οι φοιτητές εκπαιδεύονται όχι μόνο στην πολιτική θεωρία αλλά και στην πρακτική λειτουργία των κομματικών μηχανισμών: κομματική πειθαρχία, εσωτερική οργάνωση, πολιτική προπαγάνδα και «ιδεολογική καθοδήγηση».
Ο Σι Τζινπίνγκ και η επιστροφή της ιδεολογίας
Η άνοδος αυτών των σπουδών συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική του Σι Τζινπίνγκ να επαναφέρει το Κομμουνιστικό Κόμμα στο κέντρο κάθε πτυχής της κινεζική ζωής.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες δεκαετίες, όταν η οικονομική ανάπτυξη και η σχετική κοινωνική χαλάρωση είχαν μειώσει τη δημόσια παρουσία της ιδεολογίας, ο Σι επιχειρεί μια σαφή επαναπολιτικοποίηση της κοινωνίας. Το κόμμα δεν παρουσιάζεται πλέον απλώς ως διοικητικός μηχανισμός αλλά ως απόλυτος φορέας ηθικής, κοινωνικής και εθνικής νομιμοποίησης.
Αναλυτές σημειώνουν ότι η στρατηγική αυτή δεν αφορά μόνο την πολιτική σταθερότητα. Αποτελεί επίσης απάντηση στην αυξανόμενη κοινωνική αβεβαιότητα και στον φόβο του Πεκίνου απέναντι σε μια απογοητευμένη μορφωμένη νεολαία.
Ο ερευνητής Ρίτσαρντ ΜακΓκρέγκορ, συγγραφέας του βιβλίου «Το Κόμμα: Ο μυστικός κόσμος της κομμουνιστικής ηγεσίας της Κίνας» [«The Party: The Secret World of China’s Communist Rulers», 2012], επισημαίνει ότι ο Σι επιδιώκει να ενισχύσει την παρουσία του κόμματος στην κυβέρνηση, στις κρατικές και ιδιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η ιδεολογική εκπαίδευση θεωρείται πλέον βασικό εργαλείο κοινωνικού ελέγχου και πολιτικής συνοχής.
Για πολλούς νέους Κινέζους, η ένταξη στο κόμμα δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα ιδεολογικής πίστης αλλά ψυχρού επαγγελματικού υπολογισμού. Η κομματική ταυτότητα προσφέρει πρόσβαση σε κρατικές θέσεις εργασίας, καλύτερες πιθανότητες πρόσληψης σε μεγάλες επιχειρήσεις και αυξημένες δυνατότητες κοινωνικής ανέλιξης. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η πλειονότητα των νέων υποψήφιων μελών του ΚΚΚ είναι πλέον πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, ενώ οι εργοδότες συχνά θεωρούν την κομματική συμμετοχή ως ένδειξη «πολιτικής αξιοπιστίας».
Σε αγγελίες κρατικών επιχειρήσεων εμφανίζονται απαιτήσεις όπως «ορθή πολιτική σκέψη», «υψηλό επίπεδο κομματικής συνείδησης» και «θεωρητική κατάρτιση στη Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ». Η εξέλιξη αυτή θυμίζει σε αρκετούς αναλυτές παλαιότερες περιόδους της κινεζικής ιστορίας, όταν η πολιτική ορθοδοξία αποτελούσε προϋπόθεση κοινωνικής προόδου.
Ωστόσο, το σημερινό σύστημα διαφέρει σε ένα κρίσιμο σημείο. Η ιδεολογική συμμόρφωση λειτουργεί μέσα σε μια υβριδική οικονομία κρατικού καπιταλισμού, όπου η αγορά συνεχίζει να υπάρχει, αλλά υπό την αυστηρή επιτήρηση του κόμματος.
«Θετική ενέργεια», αυτοκριτική και γραφειοκρατία
Παρά την επίσημη ρητορική περί «εθνικής αναζωογόνησης», η καθημερινότητα των εργαζομένων σε κομματικούς ρόλους συχνά περιγράφεται ως εξαντλητική και γραφειοκρατική. Υπάλληλοι κρατικών οργανισμών μιλούν για συνεχείς πολιτικές συνεδριάσεις, αναφορές αυτοκριτικής, ιδεολογικά σεμινάρια και εκστρατείες «θετικής ενέργειας». Στα κινεζικά κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν ήδη έτοιμα πρότυπα για κομματικές εκθέσεις και κείμενα αυτοκριτικής, τα οποία πωλούνται διαδικτυακά για λίγα γουάν.
Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει μια αντίφαση. Ενώ το καθεστώς επιδιώκει να δημιουργήσει μια νέα γενιά ιδεολογικά αφοσιωμένων στελεχών, πολλοί νέοι αντιμετωπίζουν τη διαδικασία ως διοικητική αναγκαιότητα και όχι ως πραγματική πολιτική στράτευση.
Το πρόβλημα για το Πεκίνο δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και υπαρξιακό. Η γενιά που μεγάλωσε μέσα στην εκρηκτική ανάπτυξη της κινεζικής οικονομίας πίστεψε ότι η μόρφωση θα οδηγούσε αυτόματα σε κοινωνική άνοδο. Σήμερα, πολλοί νέοι αισθάνονται ότι αυτή η υπόσχεση έχει καταρρεύσει.
Φαινόμενα όπως το «lying flat» — η συνειδητή απόσυρση από τον εξαντλητικό ανταγωνισμό — ή το «involution», δηλαδή η αίσθηση ότι η υπερπροσπάθεια δεν οδηγεί πλέον σε ανταμοιβή, εξαπλώνονται στην κινεζική κοινωνία. Ο Σι Τζινπίνγκ έχει επανειλημμένα καλέσει τους νέους να αποδέχονται τις δυσκολίες ως αναγκαίο στοιχείο εθνικής αναγέννησης. Όμως για πολλούς νέους αποφοίτους, η επιστροφή στην ιδεολογία μοιάζει λιγότερο με εθνικό όραμα και περισσότερο με μονόδρομο επιβίωσης.
Η στροφή προς τις σπουδές κομματικής οικοδόμησης φανερώνει μια βαθύτερη αλλαγή στο κινεζικό μοντέλο εξουσίας. Για δεκαετίες, η νομιμοποίηση του ΚΚΚ βασιζόταν κυρίως στην οικονομική ανάπτυξη και στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Σήμερα, καθώς η ανάπτυξη επιβραδύνεται και η κοινωνική κινητικότητα περιορίζεται, το καθεστώς φαίνεται να επενδύει περισσότερο στην ιδεολογική πειθαρχία και στην πολιτική αφοσίωση.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα του Σι προς τους νέους Κινέζους είναι πλέον σαφές. Στην εποχή του Σι Τζινπίνγκ, η καριέρα δεν εξαρτάται μόνο από τις δεξιότητες και τις σπουδές, αλλά και από το πόσο κοντά βρίσκεται κανείς στο κόμμα.
