Η εξόντωση του «El Mencho», κορυφαίου στελέχους καρτέλ, στο πλαίσιο επιχείρησης των μεξικανικών δυνάμεων ασφαλείας, προκάλεσε εκτεταμένο κύμα βίας που εξαπλώθηκε σε ολόκληρο το Μεξικό στις 22 Φεβρουαρίου.
Στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις πραγματοποίησαν διακλαδική επιχείρηση με στόχο τη σύλληψη του Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως «El Mencho», τον οποίο οι αρχές θεωρούσαν ηγέτη του καρτέλ Νέα Γενιά Χαλίσκο (Cartel de Jalisco Nuevo Generacion – CJNG). Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης, ο Οσεγκέρα Θερβάντες δέχθηκε πυρά και υπέκυψε στα τραύματά του.
Λίγο μετά την επιδρομή, μέλη του καρτέλ εξαπέλυσαν συντονισμένες ενέργειες αντιποίνων, πυρπολώντας πρατήρια καυσίμων και τραπεζικά καταστήματα και στήνοντας οδοφράγματα σε ολόκληρη τη Χαλίσκο και σε γειτονικές πολιτείες. Καθώς η κατάσταση κλιμακωνόταν, η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών εξέδωσε οδηγίες παραμονής σε ασφαλές καταφύγιο για τους Αμερικανούς πολίτες που βρίσκονταν στη χώρα.
Το CJNG και ο «El Mencho»
Μετά τη γνωστοποίηση του θανάτου του Οσεγκέρα Θερβάντες, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Κρίστοφερ Λάνταου τον χαρακτήρισε ως έναν από τους πιο αιμοσταγείς και αδίστακτους βαρώνους ναρκωτικών.
Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο Οσεγκέρα Θερβάντες διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ίδρυση του CJNG το 2009. Εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών ανέφεραν ότι η οργάνωση υιοθέτησε μοντέλο τύπου «δικαιόχρησης», προσελκύοντας μικρότερα τοπικά καρτέλ ώστε να ενταχθούν υπό την ομπρέλα της και να επεκτείνουν την επιρροή της πέρα από τα προπύργιά της στις πολιτείες Χαλίσκο, Ναγιαρίτ και Κολίμα.
Έως τον Δεκέμβριο του 2024, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εκτιμούσε ότι το CJNG διέθετε τη μεγαλύτερη επιχειρησιακή ικανότητα διακίνησης κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης στο Μεξικό. Το αμερικανικό υπουργείο ανέφερε ακόμη ότι ο Οσεγκέρα Θερβάντες ευθυνόταν για τις δολοφονίες πολυάριθμων μελών αντίπαλων καρτέλ και στελεχών των μεξικανικών διωκτικών αρχών, ενώ διατύπωσε ισχυρισμούς ότι στελέχη της οργάνωσης είχαν εμπλακεί σε σχέδια δολοφονίας Μεξικανών κυβερνητικών αξιωματούχων. Σε βάρος του είχαν ασκηθεί πολλαπλές ομοσπονδιακές ποινικές διώξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση είχε επικηρύξει τον ίδιο με αμοιβή έως και 15 εκατομμυρίων δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψη ή την καταδίκη του.
Το CJNG συγκαταλέγεται μεταξύ αρκετών καρτέλ της Λατινικής Αμερικής που το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει χαρακτηρίσει τον τελευταίο χρόνο ως ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις. Έως τον Σεπτέμβριο του 2025, εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών τοποθετούσαν τη δύναμή του μεταξύ 15.000 και 20.000 μελών.
Αιματηρή επιχείρηση
Μεξικανοί αξιωματούχοι ασφαλείας ανέφεραν ότι ο εντοπισμός του Οσεγκέρα Θερβάντες κατέστη δυνατός έπειτα από πληροφορία που προήλθε από πρόσωπο συνδεόμενο με μία από τις ερωτικές του συντρόφους.
Σε συνέντευξη Τύπου στις 23 Φεβρουαρίου, ο υπουργός Άμυνας του Μεξικού Ρικάρδο Τρεβίγια Τρέχο δήλωσε ότι οι στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών εντόπισαν τη σύντροφο του Οσεγκέρα Θερβάντες σε εγκατάσταση στην πόλη Ταπάλπα, στη Χαλίσκο. Αμερικανοί και Μεξικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν πληροφορίες που συνέβαλαν στην επιχείρηση.
Η εφημερίδα The Epoch Times απευθύνθηκε στο Πεντάγωνο ζητώντας περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτή την αμερικανική συνδρομή σε επίπεδο πληροφοριών, αλλά δεν έλαβε απάντηση έως τον χρόνο δημοσίευσης του άρθρου.
Ο Μεξικανός υπουργός Άμυνας ανέφερε ότι η διεθνική δύναμη κατήρτισε άμεσα το επιχειρησιακό σχέδιο, το οποίο περιελάμβανε επίγειο τμήμα, αερομεταφερόμενη δύναμη με έξι ελικόπτερα ειδικών επιχειρήσεων και πρόσθετη αεροπορική υποστήριξη από τη μεξικανική πολεμική αεροπορία.
Καθώς οι μεξικανικές δυνάμεις περικύκλωναν την εγκατάσταση στην Ταπάλπα, ένοπλοι του καρτέλ άνοιξαν πυρ. Στην αρχική συμπλοκή σκοτώθηκαν οκτώ μέλη του καρτέλ. Μετά την πρώτη ανταλλαγή πυρών, ο Οσεγκέρα Θερβάντες και ορισμένοι από τους σωματοφύλακές του επιχείρησαν να διαφύγουν σε κοντινή δασική περιοχή, ωστόσο εντοπίστηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας. Ο Θερβάντες και δύο από τους σωματοφύλακές του τραυματίστηκαν σε δεύτερη ανταλλαγή πυρών. Σύμφωνα με τον Τρεβίγια Τρέχο, κλήθηκε ελικόπτερο για τη διακομιδή τους σε νοσοκομείο, όμως κατέληξαν καθ’ οδόν.
Η επιχείρηση προκάλεσε αναστάτωση που γρήγορα κινητοποίησε και άλλα μέλη του καρτέλ στην ευρύτερη περιοχή, με τις συνέπειες να μην περιορίζονται στην Ταπάλπα και τη γύρω κοινότητα της Χαλίσκο.
Οδοφράγματα, εμπρησμοί και πυροβολισμοί
Τις ώρες που ακολούθησαν τον θάνατό του, μέλη του καρτέλ κλιμάκωσαν τη βία σε διάφορα σημεία της χώρας.
Οι μεξικανικές αρχές ανέφεραν ότι στήθηκαν οδοφράγματα σε ομοσπονδιακούς αυτοκινητοδρόμους στις πολιτείες Χαλίσκο, Μπάχα Καλιφόρνια, Μιτσοακάν, Γκουαναχουάτο, Γκερέρο, Οαχάκα, Σιναλόα, Ταμαουλίπας, Βερακρούς, Σακατέκας και στην Πολιτεία του Μεξικού.
Παράλληλα, πυρπολήθηκαν οχήματα, πρατήρια καυσίμων και τραπεζικά καταστήματα. Έως το απόγευμα της 22ας Φεβρουαρίου, το υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας της μεξικανικής κυβέρνησης ανέφερε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι έως και 20 υποκαταστήματα της Banco del Bienestar είχαν υποστεί ζημιές λόγω της κλιμακούμενης βίας.
Στο στόχαστρο βρέθηκαν και στελέχη του μεξικανικού κράτους. Κατά την ενημέρωση της 23ης Φεβρουαρίου, ο Τρεβίγια Τρέχο δήλωσε ότι ο υπαρχηγός του Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστός ως «El Tuli», προσέφερε αμοιβή 20.000 πέσος (περίπου 1.050 ευρώ) για κάθε μέλος των δυνάμεων ασφαλείας που θα σκοτωνόταν.
Ο υπουργός Ασφάλειας Ομάρ Γκαρσία Χάρφουτς ανέφερε ότι οι αρχές εντόπισαν τον «El Tuli» σε μικρή πόλη κοντά στη Γουαδαλαχάρα και τον σκότωσαν σε ανταλλαγή πυρών.
Όπως δήλωσε, 25 μέλη της Μεξικανικής Εθνικής Φρουράς, ένας σωφρονιστικός υπάλληλος και ένα στέλεχος της γενικής εισαγγελίας είχαν σκοτωθεί σε έξι διαφορετικές επιθέσεις μετά την επιδρομή. Στις 23 Φεβρουαρίου ανέφερε ακόμη ότι 30 επιπλέον μέλη του καρτέλ είχαν σκοτωθεί, ενώ οι αρχές είχαν διαλύσει 85 οδοφράγματα και προχωρήσει σε 70 συλλήψεις σε σχέση με τις ταραχές.
Εύθραυστη ηρεμία
Απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων κατά τη συνέντευξη Τύπου της 23ης Φεβρουαρίου, η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ δήλωσε ότι η κατάσταση είχε σε μεγάλο βαθμό εκτονωθεί και ότι συνεχίζει να συντονίζεται με τους κυβερνήτες των πολιτειών. Διαβεβαίωσε ότι σε περίπτωση νέας έντασης, οι αρχές θα παρενέβαιναν άμεσα.
Έως το απόγευμα της ίδιας ημέρας, η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Μεξικό προειδοποιούσε για συνεχιζόμενες επιχειρήσεις ασφαλείας στις πολιτείες Χαλίσκο, Κολίμα, Γκουαναχουάτο, Γκερέρο, Πολιτεία του Μεξικού, Μιτσοακάν, Νουέβο Λεόν, Οαχάκα, Πουέμπλα, Κερετάρο, Σαν Λουίς Ποτοσί, Βερακρούς και Σακατέκας.
Αν και στις 22 Φεβρουαρίου οι πολιτείες Κιντάνα Ρόο, Σιναλόα και Ταμαουλίπας είχαν τεθεί σε αυξημένη επιφυλακή, η πρεσβεία ανέφερε ότι η κατάσταση εκεί είχε επανέλθει στο φυσιολογικό.
Η πρεσβεία έκανε επίσης λόγο για συνεχιζόμενες διαταραχές πτήσεων στο Πουέρτο Βαγιάρτα, επισημαίνοντας ωστόσο ότι οι πτήσεις από τις υπόλοιπες περιοχές διεξάγονταν κανονικά. Συνέστησε στους ταξιδιώτες με προγραμματισμένες πτήσεις να επικοινωνούν με τις αεροπορικές τους εταιρείες, καθώς η κατάσταση μπορούσε να μεταβληθεί ταχύτατα, και κάλεσε τους Αμερικανούς που βρίσκονται στο Μεξικό να επικοινωνήσουν με τους οικείους τους ώστε να επιβεβαιώσουν την τοποθεσία τους.
Σε σύντομη ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social το πρωί της 23ης Φεβρουαρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι το Μεξικό πρέπει να εντείνει τις προσπάθειες καταπολέμησης των καρτέλ και της διακίνησης ναρκωτικών.
Τους τελευταίους μήνες, ο Τραμπ έχει αναφερθεί και στο ενδεχόμενο διαταγής αμερικανικών στρατιωτικών πληγμάτων εναντίον χερσαίων στόχων καρτέλ, ενώ η Μεξικανή πρόεδρος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι έχει απορρίψει προτάσεις του Τραμπ για παροχή στρατιωτικής υποστήριξης από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Με τη συμβολή των Jack Phillips, Aldgra Fredly, Naveen Athrappully και πληροφορίες από Reuters και The Associated Press
