Η φράση «PeakSat Separation Confirmed», που ακούστηκε κατά τη ζωντανή μετάδοση της SpaceX, σηματοδότησε τη στιγμή επιβεβαίωσης για την ομάδα SpaceDot στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Μετά από τρία χρόνια εντατικής εργασίας, περίπου σαράντα προπτυχιακοί φοιτητές είδαν τον νανοδορυφόρο που κατασκεύασαν να αποδεσμεύεται από τον πύραυλο και να τίθεται σε τροχιά, σε ύψος περίπου 500 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης. Η επιτυχία αυτή αποτέλεσε την κορύφωση μιας πολυετούς προσπάθειας, με έντονη αγωνία μέχρι την τελική επιβεβαίωση της επιτυχούς τοποθέτησης σε τροχιά.
Ο PeakSat περνά πλέον δύο φορές ημερησίως πάνω από την Ελλάδα και επικοινωνεί με την ομάδα μέσω ραδιοκυμάτων. Σε επόμενο στάδιο, εντός των επόμενων μηνών, προβλέπεται να επιχειρηθεί επικοινωνία μέσω λέιζερ με τον σταθμό βάσης του ΑΠΘ στον Χολομώντα, που αποτελεί βασικό στόχο του προγράμματος.
Όπως επισημαίνει ο μεταπτυχιακός φοιτητής και μέλος της ομάδας Παναγιώτης Βαμβακάς, η στιγμή της εκτόξευσης συνοδεύτηκε από έντονη συναισθηματική φόρτιση, καθώς έκλεινε ένας κύκλος πολυετούς προετοιμασίας.
Η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 30 Μαρτίου και μεταδόθηκε ζωντανά μέσω της πλατφόρμας Χ, με την ομάδα να την παρακολουθεί από το Αστεροσκοπείο του ΑΠΘ.
Η πρώτη «φωνή» από το διάστημα
Περίπου 13,5 ώρες μετά την εκτόξευση καταγράφηκε το πρώτο σήμα από τον PeakSat, επιβεβαιώνοντας τη λειτουργία του σε τροχιά. Η επικοινωνία πραγματοποιείται μέσω ραδιοκυμάτων, με τον δορυφόρο να περνά πάνω από την Ελλάδα περίπου δύο φορές το 24ωρο. Κάθε πέρασμα διαρκεί 5 έως 6 λεπτά, διάστημα κατά το οποίο η ομάδα καλείται να λάβει δεδομένα, να τα αναλύσει και να αποστείλει εντολές.
Το περιορισμένο αυτό χρονικό παράθυρο καθιστά τη διαδικασία απαιτητική, καθώς απαιτείται ταχύτητα στην αξιολόγηση των δεδομένων και άμεση ανταπόκριση.
Η ανάπτυξη του νανοδορυφόρου ξεκίνησε το 2018, όταν τέσσερις έως πέντε προπτυχιακοί φοιτητές υπέβαλαν πρόταση στο πρόγραμμα «Fly Your Satellite 3» του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA). Το 2019 η ομάδα εξασφάλισε μία από τις διαθέσιμες θέσεις του προγράμματος και ακολούθησε η φάση σχεδιασμού και κατασκευής, που ξεκίνησε το 2020. Το 2022 η ομάδα εντάχθηκε και σε πρόγραμμα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης για την ανάπτυξη ελληνικών μικροδορυφόρων, εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση και τεχνική υποστήριξη για την υλοποίηση του έργου.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, νανοδορυφόροι πανεπιστημίων και ερευνητικών ομάδων βρίσκονται ήδη σε τροχιά, ενώ προγραμματίζονται και νέες εκτοξεύσεις. Η τεχνολογία των νανοδορυφόρων αποτελεί ταχέως αναπτυσσόμενο πεδίο, καθώς επιτρέπει τη δημιουργία μικρών και σχετικά χαμηλού κόστους συστημάτων για αποστολές συλλογής δεδομένων, επικοινωνιών και επιστημονικών μετρήσεων.
Στο πλαίσιο του PeakSat, η πλακέτα και ο μικροϋπολογιστής σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν στο εργαστήριο του ΑΠΘ, ενώ άλλα υποσυστήματα προμηθεύτηκαν από την αγορά. Όλα τα επιμέρους στοιχεία υποβλήθηκαν σε εκτεταμένες δοκιμές, ώστε να διασφαλιστεί η αντοχή τους στις ακραίες συνθήκες του διαστήματος, όπως θερμικές μεταβολές και ακτινοβολία.
Ένα «κουτί» 10×10 εκατοστών με τεχνολογία αιχμής
Ο PeakSat ανήκει στην κατηγορία CubeSat, δηλαδή μικρών δορυφόρων με τυποποιημένες διαστάσεις. Οι δύο βασικές διαστάσεις είναι 10×10 εκατοστά, ενώ στο ύψος υπάρχει περιορισμένο περιθώριο διαφοροποίησης. Παρά τον μικρό όγκο, η ομάδα ενσωμάτωσε πλήρες σύστημα, που περιλαμβάνει υπολογιστή, τηλεπικοινωνιακή πλακέτα, συστήματα ελέγχου και σύστημα επικοινωνίας με λέιζερ.
Η ανάπτυξη του νανοδορυφόρου βασίστηκε σε διεπιστημονική συνεργασία, με τη συμμετοχή φοιτητών από διαφορετικά τμήματα του ΑΠΘ, όπως Ηλεκτρολόγοι Μηχανικοί, Φυσικοί και Πληροφορικοί, καθώς και επιστήμονες από συναφή πεδία. Το Αστεροσκοπείο του ΑΠΘ λειτουργεί ως κέντρο επιχειρήσεων για την επικοινωνία με τον δορυφόρο, ενώ ο σταθμός στον Χολομώντα θα χρησιμοποιηθεί για την οπτική επικοινωνία μέσω λέιζερ.
Η συγκεκριμένη τεχνολογία αναμένεται να επιτρέψει τη μετάδοση μεγάλου όγκου δεδομένων με υψηλές ταχύτητες, συγκρίσιμες με εκείνες επίγειων δικτύων οπτικών ινών.
Για την πλήρη ενεργοποίηση και έλεγχο των συστημάτων του δορυφόρου απαιτούνται εβδομάδες συνεχούς επικοινωνίας. Αρχικά η λειτουργία βασίζεται σε ραδιοκύματα, ενώ στη συνέχεια θα ξεκινήσουν οι δοκιμές του συστήματος λέιζερ, που αποτελεί βασικό τεχνολογικό στόχο της αποστολής.
Το επόμενο βήμα: AcubeSAT
Παράλληλα με τον PeakSat, η ομάδα SpaceDot εργάζεται ήδη στο επόμενο εγχείρημα, τον AcubeSAT, έναν νανοδορυφόρο που θα μεταφέρει βιολογικό πείραμα στο διάστημα. Το πείραμα αφορά τη μελέτη της ανάπτυξης ευκαρυωτικών κυττάρων (ζαχαρομυκήτων) σε συνθήκες μικροβαρύτητας και ακτινοβολίας, με παράλληλη διεξαγωγή του ίδιου πειράματος στη Γη για συγκριτική ανάλυση.
Η εκτόξευση του AcubeSAT αναμένεται περίπου το 2027 και το έργο βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε χορηγίες. Σύμφωνα με την ομάδα, απαιτείται επιπλέον χρηματοδότηση για την ολοκλήρωση του προγράμματος, παρά το γεγονός ότι το συνολικό κόστος του έργου είναι σημαντικά υψηλότερο.
Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη συνέχισης των κρατικών προγραμμάτων που στηρίζουν την ανάπτυξη νανοδορυφόρων, ώστε να διατηρηθεί η τεχνογνωσία και να μην υπάρξει διακοπή της ερευνητικής δραστηριότητας. Η ομάδα SpaceDot, που αριθμεί περίπου 40 μέλη από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα διεπιστημονικής συνεργασίας στον τομέα της διαστημικής τεχνολογίας.
Ο PeakSat συνεχίζει να διέρχεται πάνω από την Ελλάδα δύο φορές ημερησίως, μεταδίδοντας δεδομένα και επιβεβαιώνοντας τη λειτουργία του σε τροχιά, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη ελληνικών διαστημικών εφαρμογών.
Του Φάνη Γρηγοριάδη
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
