Στις 27 Φεβρουαρίου, στις 15:38 (ώρα Ανατολικής Ακτής ΗΠΑ), ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ ταξίδευε προς το Τέξας με το προεδρικό αεροσκάφος Air Force One, όταν έδωσε την εντολή στις αμερικανικές δυνάμεις να πλήξουν το Ιράν, εγκρίνοντας την επιχείρηση «Epic Fury» και δίνοντας εντολή να μην υπάρξει καμία ακύρωση της αποστολής.
Η οδηγία εκδόθηκε έπειτα από μήνες κλιμακούμενων εντάσεων με την Τεχεράνη σχετικά με τις πυρηνικές της φιλοδοξίες και αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές αποφάσεις της προεδρίας Τραμπ, η οποία δεν αποκλείεται να αναδιαμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Σχεδόν δέκα ώρες αργότερα, αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν συντονισμένη επίθεση, στέλνοντας περισσότερα από εκατό αεροσκάφη στον ουρανό σε ένα «ενιαίο, συγχρονισμένο κύμα», όπως δήλωσε στις 2 Μαρτίου σε δημοσιογράφους ο πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κυβερνούσε το Ιράν από το 1989, συγκαταλέγεται μεταξύ των νεκρών των πρώτων ωρών της επιχείρησης. Εκείνη τη στιγμή βρισκόταν σε σύσκεψη με το πολεμικό του συμβούλιο μέσα σε ασφαλές συγκρότημα στο κέντρο της Τεχεράνης, καθώς η ιρανική ηγεσία θεωρούσε βέβαιο ότι δεν θα σημειωνόταν επίθεση εκείνη την ώρα της ημέρας — εκτίμηση που αποδείχθηκε λανθασμένη.
Σε συνεντεύξεις που παραχώρησε σε διάφορα μέσα ενημέρωσης, ο Τραμπ εμφανίστηκε έκπληκτος από τον ρυθμό της επιχείρησης, επισημαίνοντας ότι η εκστρατεία εξελίσσεται πιο γρήγορα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Όπως είπε, είχε εκτιμήσει ότι για να εξουδετερωθεί η ανώτατη ηγεσία του Ιράν θα χρειάζονταν έως και τέσσερις εβδομάδες.
Η αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση σκότωσε 49 ανώτατους αξιωματούχους του καθεστώτος την πρώτη ημέρα, ενώ σύμφωνα με τον Τραμπ η Τεχεράνη προσπαθεί τώρα να καλύψει τα κενά στις θέσεις εξουσίας.
Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται βέβαιος για την επιτυχία της επιχείρησης, στο εσωτερικό των ΗΠΑ αυξάνονται οι επικρίσεις. Αντιδράσεις εκφράστηκαν όχι μόνο από Δημοκρατικούς αλλά και από ορισμένες προβεβλημένες προσωπικότητες του ίδιου του κινήματος MAGA του Τραμπ, οι οποίες αμφισβήτησαν την αμερικανική εμπλοκή στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Τζόελ Ρούμπιν (Joel Rubin), ειδικό σε θέματα Μέσης Ανατολής και πρώην αξιωματούχο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα, πολλοί άλλοι υποστηρίζουν σιωπηρά τη στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν.
Όπως δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times, το Ιράν αποτελεί αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες και το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι τι θα συμβεί στη συνέχεια, καθώς οι εξελίξεις εκεί θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογηθεί η επιχείρηση.
Εντεινόμενη αβεβαιότητα στο Ιράν
Ο Χαμενεΐ ηγήθηκε του Ιράν για σχεδόν 36 χρόνια, και ήταν ο μακροβιότερος ανώτατος ηγέτης στην ιστορία της χώρας. Διέθετε απόλυτη και αδιαμφισβήτητη εξουσία σε όλες τις κρατικές υποθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του διορισμού βασικών αξιωματούχων.
Πλέον, στο Ιράν επικρατεί αβεβαιότητα. Με μεγάλο μέρος της ανώτατης στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας να έχει εξουδετερωθεί, συγκροτήθηκε τριμελές συμβούλιο που έχει αναλάβει την προσωρινή διακυβέρνηση, ενώ πολλοί Αμερικανοί ανησυχούν για το πώς θα μεταβληθεί το πολιτικό περιβάλλον μετά τον πόλεμο και κατά πόσο οι Ιρανοί θα μπορέσουν να αποκτήσουν τον έλεγχο της κυβέρνησής τους.
Ο Τραμπ έχει υποδείξει ότι δεν υπάρχει ανάγκη ανάπτυξης αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφος. Σε πρόσφατα μηνύματά του προς τον ιρανικό λαό ανέφερε ότι το μέλλον της χώρας βρίσκεται στα χέρια των ίδιων των πολιτών. Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα, την 1η Μαρτίου, σημείωσε ότι είχε δώσει μια υπόσχεση και την τήρησε, προσθέτοντας ότι τα επόμενα βήματα εξαρτώνται από τους ίδιους τους Ιρανούς, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι εκεί για να βοηθήσουν.
Σύμφωνα με τον Τραμπ, το χειρότερο σενάριο θα ήταν η ανατροπή του σημερινού καθεστώτος και η αντικατάστασή του από μια εξίσου προβληματική ηγεσία. Κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον καγκελάριο της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο, στις 3 Μαρτίου, ανέφερε ότι πολλές πολιτικές προσωπικότητες που θεωρούνταν πιθανοί διάδοχοι έχουν πλέον σκοτωθεί και ότι εμφανίζεται τώρα μια νέα ομάδα πιθανών διαδόχων, αν και σύμφωνα με ορισμένες αναφορές ίσως και αυτά τα πρόσωπα να έχουν επίσης σκοτωθεί, εκτιμώντας ότι ενδέχεται σύντομα να εμφανιστεί και ένα τρίτο κύμα υποψηφίων.
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι Ιρανοαμερικανοί προτρέπουν την Ουάσιγκτον να εξετάσει το ενδεχόμενο στήριξης του Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκου γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν, ως πιθανής μεταβατικής προσωπικότητας που θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε δημοκρατικές εκλογές.
Ο Τραμπ, ωστόσο, εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς αυτή την προοπτική. Σε δηλώσεις του, στις 3 Μαρτίου, προς δημοσιογράφους ανέφερε ότι πιθανόν θα ήταν καταλληλότερο να προκύψει μια ηγετική μορφή από το εσωτερικό της χώρας, προσθέτοντας ότι θα φανεί τι θα συμβεί, αλλά προτεραιότητα είναι να ολοκληρωθεί πρώτα η στρατιωτική επιχείρηση.
Σύμφωνα με τον Ρούμπιν, εάν η Ισλαμική Δημοκρατία αποδυναμωθεί, ενδέχεται να δημιουργηθούν ευκαιρίες για την ανάδειξη πιο μετριοπαθών και πραγματιστών ηγετών στο Ιράν.
Οι πιθανές επιπτώσεις στη Μέση Ανατολή
Ορισμένοι παρατηρητές εκτιμούν ότι υπάρχει η πιθανότητα τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα να μεταβάλουν δραματικά το τοπίο της Μέσης Ανατολής.
Ο ειδικός σε θέματα εξωτερικής πολιτικής Μάικλ Γουόλς (Michael Walsh) υποστήριξε ότι, μετά τις επιθέσεις της Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, το περιφερειακό δίκτυο οργανώσεων που υποστηρίζεται από το Ιράν, ιδιαίτερα η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, έχει αποδυναμωθεί σημαντικά και δεν λειτουργεί πλέον τόσο αποτελεσματικά ως αποτρεπτικός μηχανισμός. Για χρόνια, το Ιράν βασιζόταν σε αυτές τις ομάδες για να αποθαρρύνει αμερικανικά ή ισραηλινά στρατιωτικά πλήγματα, απειλώντας με περιφερειακή αποσταθεροποίηση.
Σύμφωνα με τον Γουόλς, η Τεχεράνη έχει μεταβάλει τη στρατηγική της, ενισχύοντας τους τελευταίους μήνες τις δικές της δυνατότητες αποτροπής, ιδιαίτερα το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων, και επιδιώκοντας συνεργασίες με χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Βόρεια Κορέα. Παρότι οι οργανώσεις-σύμμαχοι του Ιράν παραμένουν ενεργές, το μέλλον τους είναι αβέβαιο, αφού θα χάσουν τον βασικό κρατικό υποστηρικτή τους, εάν το καθεστώς στο Ιράν καταρρεύσει.
Η αποδόμηση της ηγεσίας της Τεχεράνης και η αποδυνάμωση του δικτύου οργανώσεων τις οποίες στηρίζει θα αναδιαμορφώσουν την περιοχή και να ανοίξουν τον δρόμο για μεγαλύτερη σταθερότητα, σύμφωνα με τον Μπιτζάν Κιαν (Bijan Kian), πρώην Αμερικανό αξιωματούχο που υπηρέτησε στις κυβερνήσεις των προέδρων Τζορτζ Μπους και Μπαράκ Ομπάμα. Ο Κιαν δήλωσε στην Epoch Times ότι η περιοχή οδηγείται προς μια εντελώς διαφορετική Μέση Ανατολή, εκτιμώντας ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη απειλή στην περιοχή και ότι η απομάκρυνση αυτού του καθεστώτος θα δημιουργήσει μια ειρηνική και ευημερούσα Μέση Ανατολή. Πρόσθεσε επίσης ότι ενδέχεται περισσότερες χώρες να ενταχθούν στις Συμφωνίες του Αβραάμ με το Ισραήλ.
Καθώς η αμερικανοϊσραηλινή επιχείρηση εξουδετέρωσε σημαντικό μέρος της ηγεσίας εθνικής ασφάλειας του Ιράν, διαταράσσοντας ολόκληρες αλυσίδες διοίκησης, το καθεστώς στο Ιράν αγωνίζεται πλέον για την επιβίωσή του χωρίς σαφή στρατηγική και χωρίς σταθερή ηγεσία, σύμφωνα με τον Άλεξ Βατάνκα (Alex Vatanka), ανώτερο ερευνητή στο Middle East Institute.
Σε πρόσφατη έκθεσή του σημείωσε ότι οι επιθέσεις που καθοδηγούνται από το Ιράν εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή, του Ισραήλ και κρατών του Κόλπου έχουν σχεδιαστεί ώστε να μεταδώσουν μήνυμα αντοχής. Σύμφωνα με τον Βατάνκα, η Τεχεράνη πιστεύει ότι επιβάλλοντας συνεχή πλήγματα στους αντιπάλους της μπορεί να αναγκάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να επανεξετάσουν τον ρυθμό ή την έκταση των επιχειρήσεών τους, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ένα ρίσκο που προκύπτει από την ανάγκη.
Από σύμμαχος, εχθρός
Μετά την επανάσταση του 1979, το Ιράν μετατράπηκε από κοσμική μοναρχία υπό τον σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί σε Ισλαμική Δημοκρατία, εξέλιξη που συνοδεύτηκε από ευρείς κοινωνικούς περιορισμούς και αυστηρούς θρησκευτικούς κανόνες, όπως η υποχρεωτική μαντίλα για τις γυναίκες , ενώ άλλαξε και η εξωτερική πολιτική της χώρας απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Το ίδιο έτος, Ιρανοί μαχητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ και κράτησαν ομήρους 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες, οδηγώντας σε σοβαρή κρίση και στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν βαριές οικονομικές κυρώσεις.
Κατά τη συνάντησή του με τον Μερτς, ο Τραμπ έκανε λόγο για ένα εξαιρετικά κακό καθεστώς και για μια ιδεολογία χωρίς προηγούμενο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι πιέστηκε από το Ισραήλ να διατάξει την επίθεση, σημειώνοντας ότι ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις με Ιρανούς αξιωματούχους για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Τεχεράνη επρόκειτο να επιτεθεί πρώτη. Κατά την εκτίμησή του, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενεργούσαν, το Ιράν θα εξαπέλυε πρώτο επίθεση.
Η απόφαση του Τραμπ να ξεκινήσει στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν φάνηκε σε πολλούς παρατηρητές αντιφατική, ιδίως σε σχέση με τη νέα στρατηγική εθνικής ασφαλείας της κυβέρνησής του, η οποία σηματοδοτεί στροφή στρατηγικής προς το δυτικό ημισφαίριο και λιγότερη έμφαση στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γουόλς, το Ιράν αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση. Η λήψη αποφάσεων από έναν ηγέτη συχνά σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται αποφάσεις που δεν είναι δημοφιλείς, και ο Τραμπ εμφανίζεται πρόθυμος να αναλάβει το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας επιλογής, καθώς πιστεύει πραγματικά ότι το Ιράν συνιστά απειλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
