Σε ένα καθοριστικό βήμα που σηματοδοτεί το επόμενο κεφάλαιο του σύγχρονου κομμουνιστικού πειράματος στην Κίνα, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ) ανακοίνωσε επίσημα ότι η «ηθική και ιδεολογική ανάπτυξη των ανηλίκων» μετατρέπεται σε στρατηγικό και θεμελιώδες καθήκον. Αυτή η δήλωση συνδέει άμεσα την ανατροφή των παιδιών με την προώθηση των «βασικών σοσιαλιστικών αξιών» και την ανάπτυξη μιας νέας γενιάς που θα διαμορφώσει το μέλλον του σοσιαλισμού με κινεζικά χαρακτηριστικά.
Αυτή η εξέλιξη, που επισημοποιήθηκε σε ένα πρόσφατο συμπόσιο στο Πεκίνο για «την εργασία και ανύψωση των πνευματικών και ηθικών προτύπων των ανηλίκων», υπογραμμίζει την πρόθεση του κράτους να ενοποιήσει πλήρως την παιδαγωγική κοινότητα, την οικογένεια και την κοινωνία υπό το πρίσμα της επίσημης ιδεολογικής γραμμής του Κόμματος.
Η κινεζική ηγεσία δεν αφήνει πλέον κανένα περιθώριο παρερμηνείας: η παιδική ηλικία θεωρείται επίσημα στρατηγικό πεδίο μάχης. Με πρόσχημα την «ηθική οικοδόμηση» και την «υγιή ανάπτυξη» το ΚΚΚ προχωρά σε μια από τις πιο συστηματικές προσπάθειες ιδεολογικής διαμόρφωσης ανηλίκων από την εποχή της πολιτιστικής επανάστασης .
Η ανακοίνωση αυτή δεν δημοσιοποιήθηκε μέσα από κάποιο θεωρητικό κείμενο ή ακαδημαϊκή συζήτηση, αλλά μέσω μιας προσεκτικά σκηνοθετημένης μετάδοσης της κρατικής τηλεόρασης CCTV, στις 15 Δεκεμβρίου 2025. Το θέμα: «Συμπόσιο για το έργο της ιδεολογικής και ηθικής οικοδόμησης των ανηλίκων». Το περιεχόμενο: η επίσημη μεταφορά «σημαντικών οδηγιών» του ίδιου του Σι Τζινπίνγκ.
Οι οδηγίες του Σι δεν παρουσιάστηκαν απευθείας, αλλά μεταφέρθηκαν από τον Κάι Τσι, μέλος της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου και της Γραμματείας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΚ. Στην πολιτική γλώσσα του Πεκίνου, αυτή η λεπτομέρεια έχει βαρύνουσα σημασία, καθώς υποδηλώνει προσωπική εμπλοκή του ανώτατου ηγέτη και μετατρέπει το ζήτημα σε προτεραιότητα εθνικής στρατηγικής.
Η φρασεολογία ήταν γνώριμη, σχεδόν τελετουργική. Οι ανήλικοι πρέπει να «καθοδηγούνται ώστε να θέτουν υψηλά ιδανικά», να «καλλιεργούν καλές ηθικές συνήθειες» και να «μεγαλώνουν ως στυλοβάτες του σοσιαλιστικού συστήματος και διάδοχοι». Πίσω από τη φαινομενικά ακίνδυνη γλώσσα κρύβεται μια σαφής πραγματικότητα: το Κόμμα δεν επιθυμεί απλώς υπάκουους πολίτες, αλλά ιδεολογικά διαμορφωμένους συνεχιστές τη κομματικής γραμμής.
Η εκπαίδευση ως μηχανισμός πίστης, όχι γνώσης
Στο νέο αυτό πλαίσιο, η εκπαίδευση παύει να είναι χώρος ανεξάρτητης σκέψης ή πνευματικής αναζήτησης. Αντιθέτως, επαναπροσδιορίζεται ως εργαλείο ηθικής αγωγής με την ηθική να ορίζεται αποκλειστικά από το ΚΚΚ.
Τα σχολεία καλούνται να δώσουν απόλυτη προτεραιότητα στην ιδεολογική διαπαιδαγώγηση. Μαθηματικά, φυσικές επιστήμες και τεχνολογία δεν πρέπει να διδάσκονται ως ουδέτερη γνώση, αλλά να πλαισιώνονται από πολιτικά και ιδεολογικά μηνύματα. Η «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ» δεν είναι απλώς ένα μάθημα, γίνεται φακός μέσα από τον οποίο πρέπει να ερμηνεύονται όλα. Από τα μέσα τουλάχιστον της δεκαετίας του 2010, η κινεζική ηγεσία έχει επιβάλει τη διδασκαλία αυτής της σκέψης στα σχολεία και τα πανεπιστήμια ως μέρος ενός ευρύτερου μαθήματος ιδεολογικής και πολιτικής εκπαίδευσης.
Παράλληλα, η προσπάθεια αυτή εμπεριέχει την εμφύτευση ενός συνεχιζόμενου εκπαιδευτικού πλαισίου που συνδέει την αφοσίωση στο Κόμμα με την εθνική ταυτότητα και το πατριωτικό καθήκον. Αν και το Πεκίνο παρουσιάζει αυτή την πολιτική ως «πατριωτική εκπαίδευση», η ουσία της στροφής είναι η προώθηση της απόλυτης ιδεολογικής συνοχής μεταξύ νέων και κόμματος.
Σύμφωνα με τις κινεζικές κρατικές πηγές, η αποστολή αυτή δεν αποτελεί απλώς μια προσπάθεια ενίσχυσης των προσωπικών αξιών, αλλά μια συστηματική προσπάθεια διαμόρφωσης της επόμενης γενιάς. Το Κόμμα ζητά από τις οικογένειες να ενστερνιστούν ενεργά την ίδια την κομματική γραμμή και να λειτουργήσουν ως εκπαιδευτές στο πλευρό του κράτους.
Είναι ιδιαίτερα ανησυχητική αυτή η απαίτηση για πλήρη ευθυγράμμιση της οικογένειας, σχολείου και κοινωνίας. Οι γονείς δεν αντιμετωπίζονται ως ανεξάρτητοι παιδαγωγοί, αλλά ως συνεργάτες του κράτους. Η ανατροφή στο σπίτι μετατρέπεται σε προέκταση της κρατικής ιδεολογίας, ενώ τα πολιτιστικά προϊόντα — παραμύθια, κινούμενα σχέδια, παιδικά βιβλία — οφείλουν να υπηρετούν τις «σωστές αξίες» και το «πατριωτικό πνεύμα».
Αυτή η πλήρης ευθυγράμμιση εκπαιδευτικού περιεχομένου, σχολικών προγραμμάτων και οικογενειακής ανατροφής αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη τάση επανεμφάνισης της κομματικής παρουσίας σε κάθε πτυχή της κοινωνίας, μια τάση που ειδικοί περιγράφουν ως προσπάθεια για την εδραίωση πολιτικής και κοινωνικής συμμόρφωσης πέρα από τον δημόσιο χώρο.
Το διαδίκτυο, που το Κόμμα θεωρεί εδώ και χρόνια επικίνδυνη πηγή ιδεολογικής μόλυνσης, προορίζεται να μετατραπεί σε αποστειρωμένο ψηφιακό φυτώριο. Ξένες ιδέες, εναλλακτικά πρότυπα και μη ελεγχόμενες αφηγήσεις θεωρούνται απειλή για την «υγιή ανάπτυξη των παιδιών».
Η αύξηση της έμφασης σε αυτά τα θέματα υπό τον Σι Τζινπίνγκ είναι συνεπής με την προσέγγιση της ηγεσίας για μια «νέα εποχή» στην οποία η κοινωνία και ο πολιτισμός προσαρμόζονται ολοένα και περισσότερο στις ιδεολογικές επιταγές του κόμματος.
Ακόμη και οι ψυχολογικές υπηρεσίες εντάσσονται στο νέο αυτό σχέδιο. Επισήμως, στόχος είναι η ψυχική ευεξία των ανηλίκων. Στην πράξη, ωστόσο, τίθεται το ερώτημα: πώς ορίζεται η υγεία σε ένα σύστημα όπου η διαφωνία θεωρείται παθολογία; Όταν η κανονικότητα ταυτίζεται με την πολιτική υπακοή, τότε η ψυχολογική παρέμβαση κινδυνεύει να μετατραπεί σε μηχανισμό διόρθωσης «λανθασμένης σκέψης», αντί για υποστήριξη της ατομικής ανάπτυξης.
Η ιστορία του 20ού αιώνα προσφέρει οδυνηρά παραδείγματα, Οι «Νέοι Πρωτοπόροι» στη Σοβιετική Ένωση, η χιτλερική νεολαία («Hitlerjugend») στη ναζιστική Γερμανία, οι «Κόκκινοι Φρουροί» του Μάο, όλα παρουσιάστηκαν ως προγράμματα νεανικής ανάπτυξης, όλα λειτούργησαν ως αγωγοί ιδεολογικού ελέγχου. Η σημερινή κινεζική εκδοχή είναι λιγότερο θορυβώδης, πιο τεχνοκρατική και πιο μαλακή στην επιφάνεια. Ωστόσο, ο πυρήνας παραμένει ο ίδιος: η συστηματική εξάλειψη της ανεξάρτητης σκέψης πριν καν προλάβει να αναπτυχθεί.
Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής δεν περιορίζονται στο εσωτερικό της χώρας, αλλά διαχέονται και σε γεωπολιτικό επίπεδο. Μια γενιά πολιτών εκπαιδευμένων να ταυτίζουν την ηθική με την κομματική πίστη και τη σταθερότητα με την υπακοή θα επηρεάσει την εξωτερική συμπεριφορά της Κίνας για δεκαετίες. Οι πολίτες της που έχουν εκπαιδευτεί με βάση την απόλυτη αφοσίωση στο Κόμμα και στην ηγεσία του ενδέχεται να έχουν διαφορετική αντίληψη περί πολιτισμού, δημοκρατίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τις κοινωνίες που βασίζονται στην ατομική ελευθερία και τον δημόσιο διάλογο.
Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, όπου η Κίνα διαδραματίζει κεντρικό ρόλο, η συστηματική ιδεολογική διαμόρφωση των ανηλίκων μετατρέπεται σε ζήτημα διεθνούς ανησυχίας σχετικά με τον ρόλο του κράτους στην εκπαίδευση και τον πολιτισμό.
Η τηλεοπτική μετάδοση στόχευε να καθησυχάσει τους γονείς ότι το Κόμμα νοιάζεται για τα παιδιά τους. Όμως, διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές, το μήνυμα είναι σαφές: το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν θέλει απλώς να κυβερνά την Κίνα, αλλά επιδιώκει να ελέγχει τη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς.
