Ανάλυση ειδήσεων
Η σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, και της συζύγου του, Σίλια Φλόρες, στις 3 Ιανουαρίου προκάλεσε αναταράξεις πολύ πέρα από τη Λατινική Αμερική. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι πιο σημαντικές συνέπειες καταγράφονται στην Κίνα, η οποία είχε σημαντικές επενδύσεις στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας και είχε χορηγήσει δάνεια στο καθεστώς Μαδούρο.
Για σχεδόν δύο δεκαετίες, η Βενεζουέλα υπήρξε κρίσιμος κόμβος στη στρατηγική του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) στο εξωτερικό· αφ’ ενός την προμήθευε με πετρέλαιο σε μειωμένες τιμές αφ’ ετέρου λειτουργούσε ως γεωπολιτικό προγεφύρωμα στο δυτικό ημισφαίριο. Η αιφνίδια απομάκρυνση του Μαδούρο και η ταχεία κίνηση της Ουάσιγκτον να αναδιαμορφώσει το πολιτικό και ενεργειακό μέλλον της Βενεζουέλας απειλούν πλέον και τους δύο αυτούς πυλώνες.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας δήλωσε ότι αιφνιδιάστηκε από τη σύλληψη του Μαδούρο, σύμφωνα με το κρατικό κινεζικό πρακτορείο ειδήσεων Xinhua. Οι αμερικανικές ειδικές δυνάμεις έδρασαν μόλις λίγες ώρες αφότου ο Μαδούρο είχε συναντήσει κινεζική αντιπροσωπεία, στις 2 Ιανουαρίου. Η Κίνα και η Βενεζουέλα είχαν αναβαθμίσει τις σχέσεις τους σε «στρατηγική εταιρική σχέση παντός καιρού» το 2023, σύμφωνα με κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης. Όταν ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ συναντήθηκε με τον Μαδούρο στη Μόσχα, τον Μάιο του 2025, η σχέση περιγράφηκε ως «σιδερένια φιλία» από το Xinhua.
Ο αναλυτής οικονομικών της Κίνας, Αντόνιο Γκρασέφο, έγραψε σε άρθρο άποψης στην εφημερίδα The Epoch Times στις 6 Ιανουαρίου ότι το Πεκίνο είχε δανείσει στη Βενεζουέλα περίπου 60 δισεκατομμύρια δολάρια ή και περισσότερα μεταξύ 2007 και 2015, με πρόσθετα δάνεια που εκτείνονταν από την έναρξη του καθεστώτος του Ούγκο Τσάβες το 1999 έως το τέλος του καθεστώτος Μαδούρο. Όταν οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου κατέρρευσαν μετά το 2014, η οικονομία της Βενεζουέλας οδηγήθηκε σε κρίση.
Στα τέλη του 2017, το Καράκας ανακοίνωσε αναδιάρθρωση χρέους και διεθνείς οίκοι αξιολόγησης έκριναν ότι βρισκόταν σε επιλεκτική χρεοκοπία. Έκτοτε, η Βενεζουέλα δεν έχει δημοσιοποιήσει ολοκληρωμένα στοιχεία χρέους. Οι εκτιμήσεις για τις εξωτερικές της υποχρεώσεις κυμαίνονται από 150 έως 170 δισεκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβανομένων περίπου 60 δισεκατομμυρίων σε ομόλογα που έχουν περιέλθει σε αθέτηση πληρωμών. Το πόσο από αυτό οφείλεται στην Κίνα παραμένει ασαφές.
Κρυφό εμπόριο πετρελαίου
Στοιχεία των κινεζικών τελωνείων υποδηλώνουν ότι η Βενεζουέλα έχει καταστεί περιθωριακή για τις κινεζικές εισαγωγές ενέργειας, σύμφωνα με άρθρο της 5ης Ιανουαρίου σε κρατικά ελεγχόμενο κινεζικό μέσο ενημέρωσης Sina, το οποίο ανέφερε ότι το πετρέλαιο της Βενεζουέλας αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 1% των κινεζικών εισαγωγών τα τελευταία χρόνια.
Ωστόσο, τα διεθνή δεδομένα ναυτιλίας δείχνουν διαφορετική εικόνα. Από τότε που οι αμερικανικές κυρώσεις εντάθηκαν το 2019, κρατικές κινεζικές εταιρείες σταμάτησαν τις απευθείας αγορές. Αντ’ αυτού, το αργό πετρέλαιο της Βενεζουέλας άρχισε να ρέει προς την Κίνα μέσω μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο και μέσω πρακτικών επανασήμανσης, συχνά μέσω Μαλαισίας, ενίοτε εμφανιζόμενο ως μείγμα βραζιλιάνικης ή ιρανικής προέλευσης.
Δεδομένα παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων δείχνουν ότι μεταξύ 2022 και 2025 η Κίνα εισήγαγε κατά μέσο όρο 300.000 έως 700.000 βαρέλια την ημέρα πετρελαίου της Βενεζουέλας ή περίπου το 4% των συνολικών εισαγωγών της. Ορισμένους μήνες, η Κίνα απορροφούσε έως και το 80% των εξαγωγών της Βενεζουέλας. Τον προηγούμενο μήνα, αναμενόταν οι αφίξεις βενεζουελανικού αργού στην Κίνα να ξεπεράσουν τα 600.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με αναλυτές της εταιρείας παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων Vortexa. Αυτό υπογραμμίζει την εξάρτηση του Πεκίνου, παρά την επίσημη σιωπή.
Τέλος του φθηνού πετρελαίου για την Κίνα;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στις 3 Ιανουαρίου ότι προτίθεται να εξουσιοδοτήσει αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες να αναλάβουν τις πετρελαϊκές υποδομές της Βενεζουέλας. Ανέφερε ότι οι μεγάλες αμερικανικές πετρελαϊκές εταιρείες, οι μεγαλύτερες στον κόσμο, πρόκειται να πάνε στη χώρα για να αποκαταστήσουν τις βαριά υποβαθμισμένες υποδομές, τις πετρελαϊκές υποδομές, και να αρχίσουν να δημιουργούν κέρδη για τη Βενεζουέλα.
Ο Ντέιβυ Τζουν Χουάνγκ (Davy Jun Huang), οικονομολόγος με έδρα τις ΗΠΑ και πρώην αρθρογράφος στο κρατικό κινεζικό μέσο ενημέρωσης CNTV, δήλωσε στην Epoch Times ότι αν και η Κίνα μπορεί να συνεχίσει για λίγο ακόμη να έχει πρόσβαση στο φθηνό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, αυτό είναι απίθανο να διαρκέσει. Κατά την εκτίμησή του, αναμένεται μέσα στους επόμενους έξι μήνες με δύο χρόνια οι εξαγωγές της Βενεζουέλας να στραφούν εκ νέου προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, των οποίων τα διυλιστήρια είναι καταλληλότερα για την επεξεργασία του βαρέος βενεζουελανικού αργού.
Η μετατόπιση αυτή, σημειώνει ο Χουάνγκ, θα αυξήσει άμεσα το ενεργειακό κόστος της Κίνας. Αν και το Πεκίνο θα μπορούσε να αντικαταστήσει το βενεζουελανικό πετρέλαιο με ιρανικό ή με βαρέα μείγματα από τη Μέση Ανατολή, οι δίαυλοι αυτοί βρίσκονται επίσης υπό πίεση.
Ο Σου Τζου-γιουν (Su Tzu-yun), διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας Εθνικής Άμυνας και Ασφάλειας της Ταϊβάν, δήλωσε ότι η αμερικανική κίνηση ακολουθεί ένα ευρύτερο πρότυπο κλεισίματος των «γκρίζων» ενεργειακών ροών στις οποίες η Κίνα βασιζόταν, πρώτα στο Ιράν και τώρα στη Βενεζουέλα. Είπε ότι αν πάψει η Κίνα να έχει πρόσβαση στην αλυσίδα εφοδιασμού πετρελαίου της Βενεζουέλας, η στρατηγική του Πεκίνου να εξασφαλίζει ενέργεια σε μειωμένες τιμές υπονομεύεται.
Χρέος και αβεβαιότητα για το μέλλον
Η τύχη των κινεζικών δανείων παραμένει άλυτη. Ο Χουάνγκ είπε ότι το χρέος που είναι εξασφαλισμένο με πετρέλαιο δεν εξαφανίζεται αυτομάτως με την αλλαγή κυβέρνησης. Κατά τον ίδιο, οποιαδήποτε νέα διοίκηση που θα επιδιώξει άρση κυρώσεων και δυτικές επενδύσεις είναι πιθανό να επανεξετάσει αδιαφανείς συμβάσεις που υπογράφηκαν επί Μαδούρο.
Κατά τον Χουάνγκ, η αποπληρωμή εξωτερικού χρέους με πετρέλαιο παραμένει εφικτή, πράγμα που σημαίνει ότι ορισμένες από τις πετρελαϊκές συμβάσεις που υπογράφηκαν με την Κίνα μπορεί να εξακολουθήσουν να υλοποιούνται. Τόνισε, ωστόσο, ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι πως αυτές οι συμφωνίες θα αντιμετώπιζαν πιθανότατα πλήρη επαναδιαπραγμάτευση.
Ο Σου περιέγραψε δύο σενάρια: μερική διαγραφή αν καταρρεύσει η στρατηγική συνεργασία ή αργή αποπληρωμή υπό αναδιαρθρωμένους όρους. Σε κάθε περίπτωση, κατά την εκτίμησή του, θα έμπαινε τέλος στις ρυθμίσεις που ευνοούσαν συντριπτικά το Πεκίνο χωρίς να αναζωογονούν την οικονομία της Βενεζουέλας.
Κυριαρχία και Ταϊβάν
Πέρα από το πετρέλαιο, η σύλληψη του Μαδούρο έχει ταράξει το Πεκίνο και για έναν ακόμη λόγο· για τη διάβρωση της κυριαρχίας ως απόλυτης ασπίδας.
Ο Ταϊβανέζος δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Ρόμπερτ Τσάο δήλωσε ότι η αμερικανική δράση ενισχύει μια μεταψυχροπολεμική αρχή που είχε προωθήσει ο πρώην γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Κόφι Αννάν· ότι η κυριαρχία δεν είναι απλώς δικαίωμα, αλλά και ευθύνη. Όταν καθεστώτα κάνουν κατάχρηση εξουσίας ή διαπράττουν σοβαρά αδικήματα, είπε, η κυριαρχία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ασπίδα για να αποφεύγεται η λογοδοσία.
Ο Τσάο είπε ότι η αρχή αυτή υπονομεύει άμεσα τη μακροχρόνια προσπάθεια του Πεκίνου να παρουσιάζει την Ταϊβάν ως «εσωτερική υπόθεση», απρόσβλητη από διεθνή εμπλοκή. Σύμφωνα με τον Τσάο, η σύλληψη του Μαδούρο από τις ΗΠΑ σε βενεζουελανικό έδαφος διέλυσε τους υπολογισμούς του ΚΚΚ με ένα μόνο χτύπημα και οι ηγέτες του θα έπρεπε να ανησυχούν.
Κινέζοι εθνικιστές ακαδημαϊκοί φαίνεται να συμφωνούν. Ο σκληροπυρηνικός υποστηρικτής του ΚΚΚ και ακαδημαϊκός Τζιν Κανρόνγκ (Jin Canrong) προειδοποίησε ότι ο αμερικανικός έλεγχος στο δυτικό ημισφαίριο επεκτείνεται από την ασφάλεια στην οικονομική συνεργασία, αυξάνοντας τους κινδύνους για τις κινεζικές επενδύσεις στο εξωτερικό.
Το Δόγμα Μονρόε 2.0
Τον προηγούμενο μήνα, η κυβέρνηση Τραμπ δημοσιοποίησε νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, επαναφέροντας το Δόγμα Μονρόε και σηματοδοτώντας την ανανεωμένη αποφασιστικότητα των ΗΠΑ να περιορίσουν την επιρροή των αντιπάλων τους στο δυτικό ημισφαίριο.
Η Φλορένσια Χουάνγκ (Florencia Huang), αναπληρώτρια καθηγήτρια οικονομικών στο Tamkang University στην Ταϊβάν, δήλωσε στην Epoch Times ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εντείνει την παρακολούθηση των ξένων επιρροών στη Βενεζουέλα. Αυτό, είπε, θα μπορούσε να δημιουργήσει μεγαλύτερα εμπόδια για την Κίνα, η οποία επιδιώκει να εμβαθύνει τη συνεργασία σε στρατηγικά ευαίσθητους τομείς, όπως τα δικαιώματα εξόρυξης, οι τηλεπικοινωνίες 5G και η πρόσβαση σε λιμάνια.
Ο Σου θεωρεί ότι η αναταραχή στη Βενεζουέλα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναπροσαρμογής που περιλαμβάνει την επέκταση της αμερικανικής επιρροής στη Διώρυγα του Παναμά και πολιτικές μεταβολές στην Κεντρική Αμερική.
Για το Πεκίνο, το κόστος αυξάνεται· όχι μόνο σε βαρέλια πετρελαίου ή σε απλήρωτα δάνεια, αλλά και με αυστηρότερα επενδυτικά κριτήρια, εντατικότερο έλεγχο των συμβάσεων και ολοένα μικρότερο περιθώριο κινήσεων πίσω από την ασπίδα της εθνικής κυριαρχίας ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Του Michael Zhuang
Με τη συμβολή των Ning Haizhong και Yi Ru, και πληροφορίες από το Reuters
