Ξεχάστε το Apple Pay, το WhatsApp, το Google Maps και κάθε ψηφιακή ευκολία που θεωρείτε δεδομένη στη Δύση. Για κάθε ταξιδιώτη που προσγειώνεται σήμερα στο Πεκίνο ή τη Σαγκάη, η τεχνολογία που γνωρίζει και εμπιστεύεται γίνεται απρόσιτη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Εκ πρώτης όψεως, το καθεστώς του Πεκίνου αρέσκεται να προβάλλει μια εικόνα απόλυτου εκσυγχρονισμού. Τρένα-βολίδες που σκίζουν την επαρχία, ουρανοξύστες που αγγίζουν τα σύννεφα και μια κοινωνία που λειτουργεί σχεδόν εξολοκλήρου χωρίς μετρητά. Όμως, πίσω από αυτή τη φουτουριστική βιτρίνα κρύβεται μια βαθιά ειρωνεία. Για τον ανυποψίαστο ξένο επισκέπτη, η είσοδος στην Κίνα μοιάζει με ένα βίαιο βήμα πίσω στον χρόνο, μια επιστροφή σε μια εποχή απόλυτης απομόνωσης, ελεγχόμενης από το «Μεγάλο Ψηφιακό Τείχος» (Great Firewall) του Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚΚ).
Στη σημερινή Κίνα, το παραδοσιακό χρήμα είναι πρακτικά νεκρό. Από τα πολυτελή εμπορικά κέντρα μέχρι τον μικρότερο πλανόδιο πωλητή στην επαρχία, τα πάντα λειτουργούν με κωδικούς QR. Ωστόσο, τα διεθνή συστήματα όπως το Apple Wallet ή το Google Pay είναι αποκλεισμένα.
Αν ένας τουρίστας ή επιχειρηματίας δεν έχει προνοήσει να κατεβάσει τις κρατικές κινεζικές εφαρμογές Alipay ή WeChat και να τις συνδέσει (μετά από εξονυχιστικό έλεγχο ταυτοποίησης και παράδοση των στοιχείων του διαβατηρίου του) με μια ξένη πιστωτική κάρτα, είναι κυριολεκτικά ανίκανος να επιβιώσει. Δεν μπορεί να αγοράσει ένα μπουκάλι νερό, δεν μπορεί να καλέσει ταξί (καθώς η Uber έχει αντικατασταθεί από το εγχώριο Didi) και δεν μπορεί να επιβιβαστεί στο μετρό. Το ίδιο συμβαίνει και με την πλοήγηση. Το Google Maps δείχνει μια θολή, ξεπερασμένη πραγματικότητα, αναγκάζοντας τους ξένους να παλεύουν με κινεζικές εφαρμογές χαρτών (όπως η Amap), οι οποίες είναι σχεδιασμένες αποκλειστικά για τους ντόπιους και συχνά μη λειτουργικές σε άλλη γλώσσα.
Αυτή η τεχνολογική απομόνωση έχει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Πρόσφατα, η Κίνα επεξέτεινε τα προγράμματα απαλλαγής από την υποχρέωση θεώρησης βίζας για αρκετές δυτικές χώρες, προσπαθώντας απεγνωσμένα να προσελκύσει ξένο συνάλλαγμα και τουρισμό για να τονώσει την πληγείσα οικονομία της. Όμως, η ίδια η δομή του ψηφιακού της ολοκληρωτισμού λειτουργεί αποτρεπτικά. Οι ξένοι επενδυτές και τουρίστες αντιμετωπίζουν ένα εχθρικό ψηφιακό περιβάλλον, γεγονός που εμποδίζει την ομαλή επιχειρηματική δραστηριότητα και αποθαρρύνει τη διεθνή αγορά από το να στηρίξει την κινεζική οικονομία.
Ο ξένος επισκέπτης βρίσκεται σε διαρκή συναγερμό. Γνωρίζει ότι αν το τηλέφωνό του ξεμείνει από μπαταρία ή αν μια εφαρμογή κολλήσει, διαγράφεται αυτόματα από την κοινωνική ζωή της χώρας, καθώς δεν υπάρχει εναλλακτικό δίκτυο ασφαλείας.
WeChat και το σύστημα κοινωνικής βαθμολόγησης
Αυτό το απόλυτο ψηφιακό μονοπώλιο δεν δημιουργήθηκε για την εξυπηρέτηση του πολίτη, αλλά για τον έλεγχό του μέσω του διαβόητου Συστήματος Κοινωνικής βαθμολόγησης (Social Credit System). Εφαρμογές όπως το WeChat δεν είναι απλά εργαλεία μηνυμάτων και πληρωμών, αλλά οι βασικοί πυλώνες αυτού του δυστοπικού συστήματος.
Κάθε κίνηση, αγορά, συνομιλία ή ακόμα και η διαδικτυακή συμπεριφορά ενός ατόμου παρακολουθείται σε πραγματικό χρόνο από το κράτος. Αν το ΚΚΚ κρίνει ότι ένας πολίτης επέδειξε «αντικοινωνική» ή αντικαθεστωτική συμπεριφορά, οι «πόντοι» του μειώνονται. Οι συνέπειες είναι άμεσες και καταστροφικές. Αποκλεισμός από την αγορά εισιτηρίων για ταχείες ή αεροπλάνα, απαγόρευση εισόδου σε καλά ξενοδοχεία, ακόμη και άρνηση πρόσβασης των παιδιών τους σε πανεπιστήμια. Ο ξένος επισκέπτης, μπαίνοντας σε αυτό το σύστημα, γίνεται άθελά του μέρος αυτής της ψηφιακής φυλακής, όπου η παραμικρή «ύποπτη» δραστηριότητα μπορεί να οδηγήσει σε πάγωμα των λογαριασμών του και πλήρη ψηφιακό ακρωτηριασμό.
Η γεωπολιτική διάσταση της ψηφιακής κυριαρχίας
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η στρατηγική του Πεκίνου ξεπερνά τα σύνορα της Κίνας. Η δημιουργία αυτού του περίκλειστου ψηφιακού οικοσυστήματος αποτελεί μέρος του δόγματος της «ψηφιακής κυριαρχίας» του ΚΚΚ. Το καθεστώς επιδιώκει να αποδείξει ότι μπορεί να αναπτύξει μια παγκόσμιας κλάσης τεχνολογική υπερδύναμη, πλήρως αποκομμένη από τα δυτικά πρότυπα και τις αξίες της ελευθερίας του λόγου.
Αποκόπτοντας τους ξένους από τις δικές τους πλατφόρμες επικοινωνίας (WhatsApp, Signal, Google) και αναγκάζοντάς τους να εισέλθουν στο εγχώριο δίκτυο, το καθεστώς πετυχαίνει δύο στόχους:
α) Ιδεολογική στεγανοποίηση: Διασφαλίζει ότι καμία «ανεπιθύμητη» πληροφορία ή αλήθεια για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν θα διαρρεύσει εντός των συνόρων.
β) Εξαγωγή αυταρχισμού: Η Κίνα χρησιμοποιεί αυτό το μοντέλο ως προσχέδιο, εξάγοντας τεχνολογία επιτήρησης (όπως κάμερες αναγνώρισης προσώπου και συστήματα ελέγχου διαδικτύου) σε άλλα αυταρχικά καθεστώτα ανά τον κόσμο, αμφισβητώντας ευθέως την παγκόσμια επιρροή της Δύσης.
Η εμπειρία της μετακίνησης στην Κίνα αποτελεί μια μικρογραφία του ευρύτερου οράματος του Πεκίνου για το μέλλον της ανθρωπότητας: έναν κόσμο προηγμένης τεχνολογίας, η οποία όμως δεν απελευθερώνει, αλλά υποδουλώνει.
