Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε προκαταρκτικά στο συμπέρασμα ότι η Meta παραβιάζει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), εκτιμώντας ότι ο σχεδιασμός του Instagram και του Facebook ενισχύει εθιστικές συμπεριφορές και ότι η εταιρεία δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που συνεπάγεται για τη σωματική και ψυχική ευημερία των χρηστών, ιδίως των ανηλίκων και των ευάλωτων ενηλίκων.
Η προκαταρκτική αξιολόγηση βασίζεται σε διετή έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία διαπίστωσε ότι λειτουργίες όπως η ατέρμονη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή, οι ειδοποιήσεις προώθησης και οι εξατομικευμένες προτάσεις περιεχομένου ενθαρρύνουν τους χρήστες να παραμένουν περισσότερο χρόνο στα δύο μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανθυγιεινής και εθιστικής χρήσης.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα χαρακτηριστικά αυτά ενισχύουν την παρόρμηση για συνεχή κύλιση και οδηγούν τους χρήστες σε μια κατάσταση «αυτόματου πιλότου», συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ανθυγιεινών συνηθειών και καταναγκαστικής χρήσης.
Η υπόθεση αποτελεί μία ακόμη σημαντική εφαρμογή του DSA, του ευρωπαϊκού κανονισμού που επιβάλλει στις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες να εντοπίζουν και να περιορίζουν τους συστημικούς κινδύνους που ενδέχεται να προκαλούν οι υπηρεσίες τους, μεταξύ άλλων για την προστασία των ανηλίκων και της δημόσιας ασφάλειας.
Στο επίκεντρο η προστασία των ανηλίκων
Οι ευρωπαϊκές αρχές εκτιμούν ακόμη ότι η Meta αγνόησε στοιχεία σχετικά με τον χρόνο που περνούν οι ανήλικοι στο Instagram και το Facebook κατά τις νυχτερινές ώρες, ενώ δεν αξιολόγησε επαρκώς κατά πόσο λειτουργίες όπως τα Reels και τα Stories ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση.
Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, Χένα Βίρκκουνεν, υπογράμμισε ότι η προστασία της ευημερίας των χρηστών πρέπει να προηγείται του σχεδιασμού που αποσκοπεί στη μεγιστοποίηση της αλληλεπίδρασης. Όπως ανέφερε, ο DSA παρέχει σαφές νομικό πλαίσιο για την απόδοση ευθυνών στις πλατφόρμες όσον αφορά τον εθιστικό σχεδιασμό και τις επιπτώσεις των υπηρεσιών τους, διαβεβαιώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραμένει προσηλωμένη στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Εφόσον οι προκαταρκτικές διαπιστώσεις επιβεβαιωθούν με οριστική απόφαση και η Meta δεν προχωρήσει στις απαιτούμενες αλλαγές, η εταιρεία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμο που μπορεί να φθάσει έως και το 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών της.
Η εφημερίδα The Epoch Times ζήτησε σχόλιο από τη Meta, χωρίς να λάβει απάντηση έως τη δημοσίευση του άρθρου.
Τα μέτρα της Meta κρίνονται ανεπαρκή
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι τα μέτρα που εφαρμόζει σήμερα η Meta για τον περιορισμό της υπερβολικής χρήσης δεν αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τους κινδύνους που συνδέονται με τα δύο μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα, τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου χρήσης του Instagram και του Facebook, ακόμη και εκείνα που ενεργοποιούνται αυτόματα για τους εφήβους, μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν και δεν περιορίζουν ουσιαστικά τον χρόνο που αφιερώνουν οι χρήστες στις υπηρεσίες.
Εν τω μεταξύ, αμφισβητείται η αποτελεσματικότητα των εργαλείων γονικού ελέγχου, καθώς απαιτούν από γονείς και κηδεμόνες σημαντικές τεχνικές γνώσεις και μεγάλη χρονική επένδυση προκειμένου να κατανοήσουν τον τρόπο λειτουργίας τους.
Ανεπαρκείς κρίνονται και οι εκστρατείες ενημέρωσης της εταιρείας, όπως οι συμβουλές ασφαλείας και οι σύνδεσμοι προς υπηρεσίες ψυχικής υγείας που παρέχονται μέσω του Safety Center, καθώς, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές αρχές, δεν αντιμετωπίζουν τους κινδύνους που απορρέουν από τον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών.
Η Επιτροπή εκτιμά ότι απαιτούνται αλλαγές στον σχεδιασμό τόσο του Instagram όσο και του Facebook. Ενδεικτικά αναφέρει την απενεργοποίηση εξ ορισμού λειτουργιών όπως η αυτόματη αναπαραγωγή και η ατέρμονη κύλιση, την εφαρμογή αποτελεσματικών διαλειμμάτων χρόνου χρήσης και την προσαρμογή του συστήματος συστάσεων ώστε να δίνεται μικρότερη έμφαση στη μεγιστοποίηση της αλληλεπίδρασης.
Η Meta έχει πλέον τη δυνατότητα να εξετάσει τα στοιχεία της έρευνας, να υποβάλει γραπτές παρατηρήσεις και να ασκήσει τα δικαιώματα υπεράσπισής της πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λάβει την οριστική της απόφαση.
Παράλληλο δικαστικό μέτωπο στις ΗΠΑ
Ενώ βρίσκεται αντιμέτωπη με την ευρωπαϊκή ρυθμιστική διαδικασία, η Meta συνεχίζει να αντιμετωπίζει και σημαντικές δικαστικές διεκδικήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τον περασμένο μήνα η εταιρεία δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απόρριψη αγωγής που έχουν καταθέσει οι γενικοί εισαγγελείς 29 αμερικανικών πολιτειών, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι το Facebook και το Instagram προκαλούν εθισμό στα παιδιά.
Η Meta αντιτείνει ότι οι ενάγοντες δεν απέδειξαν πως παραπλάνησε τους χρήστες σχετικά με τον εθιστικό χαρακτήρα των πλατφορμών της, ενώ υποστηρίζει ότι ο όρος «εθισμός στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης» δεν αποτελεί ιατρικά αναγνωρισμένη ψυχιατρική διάγνωση.
Παράλληλα, γενικοί εισαγγελείς από τέσσερις πολιτείες διεκδικούν περίπου 1,4 τρισ. δολάρια — ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1,23 τρισ. ευρώ — σε χρηματικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας ότι το Facebook και το Instagram σχεδιάστηκαν ώστε να διατηρούν τους νέους χρήστες εθισμένους και ότι η εταιρεία παραπλάνησε το κοινό σχετικά με την ασφάλεια των πλατφορμών της.
Η Meta γνωστοποίησε το ύψος της διεκδίκησης σε δικαστικό έγγραφο που κατατέθηκε στις 6 Ιουλίου, μία εβδομάδα αφότου ομοσπονδιακός δικαστής αρνήθηκε να απορρίψει τις αγωγές πριν από την εκδίκαση της υπόθεσης. Η δίκη ενώπιον ενόρκων έχει προγραμματιστεί να αρχίσει στις 18 Αυγούστου στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας.
Με τη συμβολή της Evgenia Filimianova
