Παρά τις περισσότερες ψήφους υπέρ της απόρριψής του, το προσωρινό ευρωπαϊκό πλαίσιο που επιτρέπει στις διαδικτυακές πλατφόρμες να εντοπίζουν εθελοντικά υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών σε μη κρυπτογραφημένες ηλεκτρονικές επικοινωνίες συνεχίζει την πορεία του προς το επόμενο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας.
Στην ψηφοφορία που διεξήχθη στις 9 Ιουλίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέτασε τη θέση του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη λεγόμενη ρύθμιση «Chat Control 1.0», η οποία παρατείνει την προσωρινή εξαίρεση από τους κανόνες περί απορρήτου των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Πρόταση για την απόρριψη της θέσης του Συμβουλίου έλαβε 314 ψήφους υπέρ, έναντι 276 κατά και 17 αποχών, όμως δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη απόλυτη πλειοψηφία των ευρωβουλευτών. Ως αποτέλεσμα, η δεύτερη ανάγνωση ολοκληρώθηκε και η θέση του Κοινοβουλίου διαβιβάζεται πλέον στο Συμβούλιο.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς το προηγούμενο προσωρινό καθεστώς έπαψε να ισχύει στις αρχές Απριλίου, δημιουργώντας, σύμφωνα με τους υποστηρικτές του μέτρου, νομικό κενό ως προς τη δυνατότητα των παρόχων να εντοπίζουν και να αναφέρουν εθελοντικά υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Η νέα ρύθμιση αποσκοπεί στην παράταση αυτού του πλαισίου έως τον Απρίλιο του 2028, μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις για ένα μόνιμο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο.
Σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν αρκετοί επικριτές του, το «Chat Control 1.0» δεν επιβάλλει στους παρόχους την υποχρέωση να σαρώνουν τις επικοινωνίες των χρηστών. Διατηρεί, ωστόσο, τη νομική δυνατότητα να το πράττουν σε εθελοντική βάση, αξιοποιώντας τεχνολογίες εντοπισμού γνωστού υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.
Το προσωρινό αυτό καθεστώς είναι διαφορετικό από τη σαφώς ευρύτερη πρόταση που είναι γνωστή ως «Chat Control 2.0». Η δεύτερη προβλέπει τη δημιουργία μόνιμου ευρωπαϊκού πλαισίου για τον εντοπισμό σχετικού παράνομου υλικού και έχει προκαλέσει πολύ εντονότερες αντιδράσεις από οργανώσεις προστασίας της ιδιωτικότητας, της ψηφιακής ασφάλειας και της ελευθερίας της έκφρασης.
Υποστηρικτές του μέτρου
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κορυφαίο στέλεχος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), έχει ταχθεί υπέρ της παράτασης του προσωρινού πλαισίου, το οποίο υποστηρίζει και η μεγαλύτερη πολιτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Ο αντιπρόεδρος του ΕΛΚ Τόμας Τομπέ χαρακτήρισε την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική κακοποίηση στο διαδίκτυο διαρκή προτεραιότητα της πολιτικής του ομάδας. Μετά την ολοκλήρωση της δεύτερης ανάγνωσης, υποστήριξε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έκανε το επόμενο βήμα για την κάλυψη του υφιστάμενου νομικού κενού και κάλεσε το Συμβούλιο να ολοκληρώσει τη διαδικασία.
Υπέρ της διατήρησης της δυνατότητας εθελοντικού εντοπισμού υλικού σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών έχουν ταχθεί και μεγάλες εταιρείες του τεχνολογικού κλάδου. Σε κοινή ανακοίνωσή τους τον Μάρτιο, οι Google, LinkedIn, Microsoft, Snapchat, TikTok και Meta κάλεσαν τους Ευρωπαίους νομοθέτες να καταλήξουν άμεσα σε λύση που θα επιτρέπει τον εθελοντικό εντοπισμό τέτοιου υλικού στις υπηρεσίες διαπροσωπικής επικοινωνίας.
Οι εταιρείες ανέφεραν ότι χρησιμοποιούν, μεταξύ άλλων, την τεχνική αντιστοίχισης ψηφιακών αποτυπωμάτων, η οποία συγκρίνει τα ψηφιακά αποτυπώματα αρχείων με αντίστοιχα αποτυπώματα ήδη γνωστού παράνομου υλικού. Η μέθοδος βασίζεται σε μη αναστρέψιμα ψηφιακά αποτυπώματα και χρησιμοποιείται για τον εντοπισμό υλικού που έχει ήδη χαρακτηριστεί παράνομο.
Παρότι η συγκεκριμένη τεχνολογία αποτελεί βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών του μέτρου, οργανώσεις που υπερασπίζονται την ιδιωτικότητα επιμένουν ότι η διατήρηση της δυνατότητας σάρωσης ιδιωτικών επικοινωνιών δημιουργεί προηγούμενο, το οποίο θα μπορούσε να διευρυνθεί στο μέλλον μέσω αυστηρότερης ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Αντιδράσεις
Οι αντιδράσεις απέναντι στο προσωρινό πλαίσιο παραμένουν έντονες, με οργανώσεις υπέρ των ψηφιακών δικαιωμάτων να υποστηρίζουν ότι η διατήρησή του ενδέχεται να οδηγήσει στη σταδιακή κανονικοποίηση της μαζικής σάρωσης των ηλεκτρονικών επικοινωνιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η εκστρατεία FightChatControl υποστηρίζει ότι εφόσον εξακολουθήσει να εφαρμόζεται το υφιστάμενο καθεστώς, κάθε φωτογραφία, μήνυμα ή αρχείο που αποστέλλεται μέσω των σχετικών υπηρεσιών θα μπορεί να ελέγχεται αυτοματοποιημένα, χωρίς τη συγκατάθεση του χρήστη και χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη υποψία εις βάρος του. Σύμφωνα με την οργάνωση, το μέτρο δεν στοχεύει αποκλειστικά στον εντοπισμό δραστών, αλλά εισάγει μια μορφή μαζικής παρακολούθησης που δυνητικά αφορά το σύνολο των 450 εκατομμυρίων πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μετά την ψηφοφορία της 9ης Ιουλίου, η ίδια ομάδα υποστήριξε ότι η δυνατότητα μαζικής σάρωσης ιδιωτικών μηνυμάτων χωρίς δικαστική εντολή θα παραμείνει σε ισχύ έως το 2028.
Ανάλογη κριτική διατύπωσε και ο ακτιβιστής για τα πολιτικά δικαιώματα και πρώην ευρωβουλευτής Πάτρικ Μπρόιερ, ο οποίος δήλωσε ότι απορρίπτει θεμελιωδώς την προσέγγιση της παρακολούθησης χωρίς συγκεκριμένες υπόνοιες. Υποστήριξε ότι η προσπάθεια προστασίας των παιδιών μέσω γενικευμένης επιτήρησης μοιάζει με το να προσπαθεί κανείς να σφουγγαρίσει το πάτωμα ενώ η βρύση παραμένει ανοιχτή, ενώ παρομοίασε τον καθολικό έλεγχο των ψηφιακών συνομιλιών με το άνοιγμα της ταχυδρομικής αλληλογραφίας όλων των πολιτών αδιακρίτως. Κατά τον ίδιο, η αποτελεσματική προστασία των παιδιών δεν προϋποθέτει μαζική παρακολούθηση, αλλά στοχευμένες και ουσιαστικές παρεμβάσεις αντί της «ψευδαίσθησης ασφάλειας».
Ο Μπρόιερ και άλλοι επικριτές αμφισβήτησαν και τη διαδικασία με την οποία επανήλθε η πρόταση προς ψήφιση. Υποστήριξαν ότι χρησιμοποιήθηκε η διαδικασία του κατεπείγοντος, παρότι αυτή προορίζεται για νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες και όχι για προτάσεις που έχουν ήδη απορριφθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Κατά τον Μπρόιερ, το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας αποτυπώνει το παράδοξο μιας διαδικασίας κατά την οποία το μέτρο συνεχίζει να προωθείται, παρότι περισσότεροι ευρωβουλευτές ψήφισαν υπέρ της απόρριψής του.
Ο Μπρόιερ χαρακτήρισε την εξέλιξη παρωδία που πλήττει τη δημοκρατία, ενώ εκτίμησε ότι οι πραγματικοί χαμένοι της συγκεκριμένης διαδικασίας είναι τελικά τα ίδια τα παιδιά. Η θέσπιση ενός πραγματικά μόνιμου και αποτελεσματικού ευρωπαϊκού πλαισίου για την προστασία των παιδιών τίθεται πλέον σε κίνδυνο, καθώς το Συμβούλιο δύσκολα θα εγκαταλείψει το υφιστάμενο μοντέλο όσο εξακολουθεί να υπάρχει η δυνατότητα εθελοντικής σάρωσης κατόπιν πρωτοβουλίας των εταιρειών τεχνολογίας.
Το ισπανικό συντηρητικό κόμμα Vox ανακοίνωσε ότι καταψήφισε το μέτρο, επισημαίνοντας ωστόσο ότι πέτυχε την έγκριση τροπολογίας η οποία εξαιρεί από τους κανόνες σάρωσης τις ιδιωτικές συνομιλίες που προστατεύονται με διατερματική κρυπτογράφηση, όπως εκείνες στις εφαρμογές WhatsApp, Signal και iMessage.
Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα Χ, η αντιπροσωπεία του κόμματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι η τροπολογία διασφαλίζει, τουλάχιστον προς το παρόν, την προστασία της κρυπτογράφησης των προσωπικών συνομιλιών και ότι η ρύθμιση δεν μπορεί να τεθεί άμεσα σε ισχύ χωρίς την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και την έγκριση του Συμβουλίου.
Ωστόσο, το Vox σημείωσε ότι δεν υπάρχει λόγος για πανηγυρισμούς, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη επίθεση κατά των ατομικών ελευθεριών.
Αντιδράσεις προκάλεσε και η διαδικασία με την οποία η πρόταση επέστρεψε στην Ολομέλεια. Η πολιτική ομάδα της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι η πρόταση είχε ήδη απορριφθεί δύο φορές και ότι η πρόεδρος του Σώματος, Ρομπέρτα Μετσόλα, αποφάσισε να την επαναφέρει μέσω της διαδικασίας του κατεπείγοντος. Η επανάληψη μιας ψηφοφορίας μέχρι να προκύψει το επιθυμητό αποτέλεσμα δεν συνάδει με τις δημοκρατικές διαδικασίες.
Η εφημερίδα The Epoch Times επικοινώνησε με τη Ρομπέρτα Μετσόλα ζητώντας σχόλιο. Μέχρι τη δημοσίευση του άρθρου δεν είχε λάβει απάντηση.
Με τη συμβολή του Owen Evans
