Η ιταλική Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε ομόφωνα, την Τετάρτη 1η Ιουλίου, το νομοσχέδιο «Ελεύθεροι να Επιλέξουν», το οποίο στοχεύει να απομακρύνει ανηλίκους από οικογένειες που συνδέονται με τη μαφία και το οργανωμένο έγκλημα, προσφέροντας διέξοδο τόσο στα παιδιά όσο και στους γονείς ή κηδεμόνες που αποφασίζουν να αποστασιοποιηθούν.
Το μέτρο προβλέπει τη δημιουργία εθνικού συστήματος προστασίας και αρωγής για ανηλίκους που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα οργανωμένου εγκλήματος, με στόχο να τους δοθούν τα μέσα για μια φυσιολογική ζωή, μακριά από την παρανομία.
Όσοι γεννιούνται σε οικογένειες συνδεδεμένες με εγκληματικές οργανώσεις συχνά δεν έχουν πραγματική ελευθερία επιλογής. Το μέλλον τους εμφανίζεται ήδη προδιαγεγραμμένο, ανάμεσα στην παρανομία, τη φυγοδικία ή τη φυλακή. Το νομοσχέδιο επιχειρεί να αλλάξει αυτή την προσέγγιση: το κράτος δεν θα περιμένει να διαπράξει ο ανήλικος αδίκημα, αλλά θα μπορεί να παρεμβαίνει όταν η δικαστική αρχή ανηλίκων διαπιστώνει συγκεκριμένο κίνδυνο για την ανάπτυξή του.
Σε περιπτώσεις κινδύνου, θα ενεργοποιούνται άμεσα μέτρα προστασίας. Στις πιο επείγουσες περιπτώσεις προβλέπεται μεταφορά σε ασφαλείς τοποθεσίες, χρήση εγγράφων κάλυψης, ακόμη και χορήγηση νέας ταυτότητας.
Παράλληλα, το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας θα καλείται να αποτρέψει την επιστροφή των παιδιών και των οικογενειών τους στις εγκληματικές φατρίες. Τα προβλεπόμενα μέτρα περιλαμβάνουν στέγαση και κάλυψη των σχετικών εξόδων, παιδαγωγική και ψυχολογική υποστήριξη, καθώς και περιοδικό επίδομα διάρκειας έως δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη έναν χρόνο εφόσον εξακολουθούν να υπάρχουν ανάγκες.
Το νομοσχέδιο εγγυάται επίσης πρόσβαση στην υποχρεωτική εκπαίδευση και σε προγράμματα επαγγελματικής επανεκπαίδευσης. Προστασία προβλέπεται και για γονείς ή κηδεμόνες που επιλέγουν να φύγουν μαζί με τα παιδιά τους, ενώ για τους δημοσίους υπαλλήλους προβλέπεται δυνατότητα μετάθεσης, ώστε να διατηρήσουν τη θέση εργασίας τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ευρεία πολιτική σύγκλιση γύρω από το μέτρο. Το νομοσχέδιο υπογράφεται από βουλευτές σχεδόν όλων των πολιτικών χώρων, με κοινό στόχο να μετατραπεί σε εθνικό νόμο ένα μοντέλο προστασίας που έως τώρα βασιζόταν κυρίως σε τοπικά πρωτόκολλα.
Ως προς τη χρηματοδότηση, προβλέπεται προοδευτική κατανομή πόρων: περίπου 2 εκατ. ευρώ για το 2026, 11 εκατ. ευρώ για το 2027 και το 2028, και περισσότερα από 12,6 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2029. Τα ποσά θα προέλθουν εν μέρει από υφιστάμενα κονδύλια για τους μάρτυρες δικαιοσύνης και εν μέρει από το Ειδικό Ταμείο του υπουργείου Οικονομίας.
Η καινοτομία του νομοσχεδίου έγκειται στο ότι το κράτος δεν παρεμβαίνει για να τιμωρήσει τα παιδιά, αλλά για να τα απομακρύνει από ένα τοξικό περιβάλλον πριν να είναι αργά. Το πρόβλημα αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως νομικό ζήτημα, αλλά και ως εκπαιδευτική και κοινωνική έκτακτη ανάγκη.
Η αντιπολίτευση στήριξε το μέτρο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενός ισχυρού συστήματος κοινωνικής πρόνοιας για όσους επιλέγουν να απομακρυνθούν από τις εγκληματικές οργανώσεις. Οι βουλευτές της Azione, Έλενα Μπονέττι και Αντόνιο Ντ’Αλέσσιο, χαρακτήρισαν το νομοσχέδιο «σελίδα καλής πολιτικής», τονίζοντας ότι επιδιώκει την έγκαιρη παρέμβαση σε ήδη επιβαρυμένες καταστάσεις, με καθαρά μη τιμωρητική προσέγγιση και στόχο να αποτρέψει την κοινωνική απομόνωση των νέων.
Το Δημοκρατικό Κόμμα υπογράμμισε ότι η πραγματική μάχη κατά της μαφίας δίνεται με την παροχή συγκεκριμένων εναλλακτικών στις τοπικές κοινωνίες. Ο βουλευτής Άντονυ Μπαρμπαγκάλλο τόνισε ότι η αντιμαφία δεν σημαίνει μόνο χειροπέδες, αλλά πρωτίστως «ευκαιρίες, δικαιώματα και προοπτικές». Με πρόταση του Δημοκρατικού Κόμματος, το πεδίο εφαρμογής του νόμου επεκτάθηκε και σε νέους έως 25 ετών που έχουν ήδη αρχίσει να απομακρύνονται από τις εγκληματικές φατρίες, ώστε να λάβουν μακροπρόθεσμη στήριξη, να εδραιώσουν την αυτονομία τους και να αποφύγουν την επιστροφή λόγω οικονομικής ανάγκης.
Η πλειοψηφία στάθηκε στην ανάγκη να σπάσει η κληρονομικότητα του εγκλήματος — η αντίληψη ότι η μαφιόζικη ένταξη περνά από πατέρα σε γιο μέσω του αίματος. Στόχος είναι να υπονομευθεί ο έλεγχος που ασκούν οι εγκληματικές φατρίες στις τοπικές κοινωνίες και στις οικογένειες.
Ο Πιέτρο Πιττάλις, βουλευτής της Forza Italia, ανέφερε ότι «το κράτος δεν αποδέχεται πως η μοίρα ενός παιδιού είναι προδιαγεγραμμένη» από το περιβάλλον στο οποίο γεννιέται, αλλά παρεμβαίνει για να καταστήσει ουσιαστικά τα δικαιώματα των πιο αδύναμων. Στην ίδια γραμμή, η Μάρα Καρφάνια υπογράμμισε το καθήκον των θεσμών να προστατεύουν τους πιο ευάλωτους, «επιστρέφοντας την ελευθερία σε όσους στην πράξη δεν τη γνώρισαν ποτέ», και να συνδυάζουν την ποινική καταστολή με την εκπαιδευτική πρόληψη.
Η Σιμονέττα Ματόνε, πρώην δικαστικός και βουλευτής της Lega, εξήγησε ότι το νομοσχέδιο αντιμετωπίζει τη μαφιόζικη διαπαιδαγώγηση ως μορφή κακοποίησης. Όπως σημείωσε, όταν ένας γονέας διδάσκει στο παιδί του να εγκληματεί ή να διακινεί ναρκωτικά αντί να το στέλνει στο σχολείο, το κράτος παρεμβαίνει περιορίζοντας ή αφαιρώντας τη γονική ευθύνη, όπως θα έκανε και στην περίπτωση ενός βίαιου πατέρα.
Το νομοσχέδιο οδεύει πλέον στη Γερουσία για δεύτερη ανάγνωση, όπου θα εξεταστεί στο Palazzo Madama.
Του Guglielmo Macavò
