Ο Άντυ Μπέρναμ, πρώην δήμαρχος του Ευρύτερου Μάντσεστερ και πιθανότερος επόμενος πρωθυπουργός της Βρετανίας μετά την παραίτηση του Κηρ Στάρμερ, παρουσίασε τη Δευτέρα το όραμά του για τη χώρα, καθώς οι Εργατικοί φαίνεται να συσπειρώνονται γύρω του.
Η ανάδειξή του, πάντως, δεν είναι ακόμη τυπική υπόθεση. Άλλος βουλευτής θα μπορούσε να διεκδικήσει την ηγεσία, εφόσον εξασφαλίσει τη στήριξη του 20% των βουλευτών των Εργατικών και τριών συνδεδεμένων οργανώσεων, εκ των οποίων οι δύο πρέπει να είναι συνδικαλιστικές, ή του 5% των τοπικών κομματικών οργανώσεων.
Ο Μπέρναμ προβάλλει την εικόνα ενός προσιτού ανθρώπου από τον βορρά της Αγγλίας, που προτιμά τα μπλουζάκια από το κοστούμι και περνά τον ελεύθερο χρόνο του παίζοντας ποδόσφαιρο ή ως DJ σε φιλανθρωπικές μουσικές εκδηλώσεις.
Στις 18 Ιουνίου εξελέγη βουλευτής σε αναπληρωματική εκλογή, με δεδηλωμένο στόχο να διεκδικήσει την ηγεσία των Εργατικών, μετά την απώλεια εμπιστοσύνης των βουλευτών προς τον Στάρμερ λόγω των καταστροφικών αποτελεσμάτων στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Ο Στάρμερ τελικά υπέκυψε στις αυξανόμενες πιέσεις και παραιτήθηκε.
Για τον Μπέρναμ, ενδεχόμενη εκλογή του θα είναι η τρίτη προσπάθεια για την ηγεσία των Εργατικών. Το 2010 είχε καταταγεί τέταρτος, πίσω από τον Εντ Μίλιμπαντ, ενώ το 2015 ήρθε δεύτερος, πίσω από τον Τζέρεμυ Κόρμπυν.
Η πολιτική του διαδρομή
Γεννημένος σε προάστιο του Λίβερπουλ, ο 56χρονος Μπέρναμ είναι επαγγελματίας πολιτικός, παντρεμένος και πατέρας τριών παιδιών. Μετά την αποφοίτησή του από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ εργάστηκε ως ερευνητής και σύμβουλος βουλευτών των Εργατικών.
Σε ηλικία 31 ετών εξελέγη βουλευτής της περιφέρειας Λι, στο Ευρύτερο Μάντσεστερ. Ακολούθησαν υφυπουργικά καθήκοντα στις κυβερνήσεις του Τόνυ Μπλαιρ και, επί Γκόρντον Μπράουν, ανώτερα κυβερνητικά αξιώματα, αναλαμβάνοντας πρώτα το υπουργείο Πολιτισμού και κατόπιν το υπουργείο Υγείας.
Το 2017 εξελέγη δήμαρχος του Ευρύτερου Μάντσεστερ, εγκαταλείποντας την εθνική πολιτική για την περιφερειακή διοίκηση, ενώ οι Εργατικοί βρίσκονταν στην αντιπολίτευση υπό τον Τζέρεμυ Κόρμπυν. Σε μια περιοχή με περισσότερους από 3 εκατομμύρια κατοίκους, αποδείχθηκε ιδιαίτερα δημοφιλής και επανεξελέγη το 2021 και το 2024.
Η δημόσια απήχησή του ενισχύθηκε κατά τους περιορισμούς για την COVID-19, όταν διεκδίκησε μεγαλύτερη κρατική οικονομική στήριξη για τις κοινότητες του βόρειου τμήματος της χώρας. Χωρίς να αμφισβητεί τα μέτρα, υποστήριξε ότι το σύστημα διαβαθμισμένων περιορισμών επιβάρυνε δυσανάλογα ορισμένες περιοχές και ότι η κυβέρνηση του Μπόρις Τζόνσον χάρασσε πολιτική υπερβολικά προσανατολισμένη στο Λονδίνο.
Καθώς η δημοτικότητα του Στάρμερ κατέρρεε πριν περάσουν δύο χρόνια μετά τη σαρωτική νίκη των Εργατικών στις εκλογές του 2024, ο Μπέρναμ αναδείχθηκε ως ξεκάθαρο φαβορί για τη διαδοχή του.
Η μάχη για την ηγεσία
Μετά τη σύγκρουσή του με τον Μπόρις Τζόνσον κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ορισμένοι σχολιαστές τον αποκάλεσαν «βασιλιά του Βορρά». Δεν αποκλείεται πλέον να αναδειχθεί ηγέτης των Εργατικών και πρωθυπουργός χωρίς αντίπαλο.
Οι υποψηφιότητες για την ηγεσία ανοίγουν στις 9 Ιουλίου και κλείνουν μία εβδομάδα αργότερα. Εάν ο Μπέρναμ είναι ο μοναδικός υποψήφιος, θα μπορούσε να αναλάβει την πρωθυπουργία στις 17 Ιουλίου. Εάν υπάρξει αναμέτρηση, ο νέος ηγέτης αναμένεται έως την επιστροφή του Κοινοβουλίου από τις θερινές διακοπές, την 1η Σεπτεμβρίου.
Ο Στάρμερ έχει ταχθεί υπέρ μιας «ομαλής μετάβασης» και πλήρους στήριξης προς όποιον τον διαδεχθεί.
Ορισμένοι πιθανοί διεκδικητές έχουν ήδη αποσυρθεί από την κούρσα. Ο πρώην υπουργός Υγείας Γουές Στρήτινγκ, το πλέον προβεβλημένο μέλος της ομάδας Στάρμερ που παραιτήθηκε λόγω πιέσεων στον πρωθυπουργό για την αποχώρησή του, θα στηρίξει τον Μπέρναμ. Το ίδιο ισχύει και για τον Ντάρρεν Τζόουνς, μέλος του υπουργικού συμβουλίου και στενό σύμμαχο του Στάρμερ, ο οποίος εξήγησε στο Sky News ότι ο Μπέρναμ τον είχε καθησυχάσει ως προς την οικονομική του πολιτική.
Η πρώην αναπληρώτρια πρωθυπουργός Άντζελα Ρέινερ και ο πρώην υπουργός Ενόπλων Δυνάμεων Αλ Καρνς, που έχουν επίσης αναφερθεί ως πιθανοί υποψήφιοι, δεν έχουν ανακοινώσει τις προθέσεις τους. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Μπέρναμ είναι το αδιαμφισβήτητο φαβορί μεταξύ των μελών των Εργατικών.
Η επόμενη ημέρα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ
Η λεγόμενη «ειδική σχέση» Ηνωμένου Βασιλείου και Ηνωμένων Πολιτειών έχει δοκιμαστεί τους τελευταίους μήνες, ιδίως αφότου ο Στάρμερ απέρριψε αρχικά το αίτημα της Ουάσιγκτον να χρησιμοποιηθούν βρετανικές βάσεις για αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν.
Στις 25 Ιουνίου, ερωτηθείς για τον Μπέρναμ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε να γνωρίζει ελάχιστα γι’ αυτόν. Σύμφωνα με τον Τραμπ, ο Μπέρναμ είναι «εξαιρετικά φιλελεύθερος» και πιθανότατα δεν θα επιτρέψει την αξιοποίηση των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα. Στο ερώτημα εάν θα ήθελε να είναι ο πρώτος ξένος ηγέτης που θα επισκεφθεί τη Βρετανία υπό τον Μπέρναμ, απάντησε αρνητικά, επικαλούμενος πιθανή πολιτική απόσταση μεταξύ τους.
Ο Μπέρναμ έχει εκφραστεί επικριτικά για τον Αμερικανό πρόεδρο. Μετά τα γεγονότα στο Καπιτώλιο από υποστηρικτές του Τραμπ, στις 6 Ιανουαρίου 2021, είχε γράψει ότι κάθε Βρετανός πολιτικός που είχε δείξει οποιαδήποτε εύνοια προς τον Τραμπ θα έπρεπε εκείνη τη στιγμή να αισθάνεται ντροπή.
Έχει επίσης προειδοποιήσει για τη «δηλητηριώδη» φύση της πολιτικής αμερικανικού τύπου, ενώ σε δήλωσή του στην εφημερίδα The London Economic υποστήριξε ότι ο Τραμπ έχει προκαλέσει αστάθεια στις Ηνωμένες Πολιτείες και διεθνώς.
Στο βιβλίο «Head North», που κυκλοφόρησε το 2024 και συνυπογράφει με τον δήμαρχο του Λίβερπουλ Στηβ Ρόδεραμ, ο Μπέρναμ έγραψε ότι, είτε αρέσει είτε όχι, ο Τραμπ και ο ηγέτης του Reform UK, Νάιτζελ Φάρατζ, έχουν καταφέρει να συνδεθούν με ανθρώπους που αισθάνονται ότι οι πολιτικοί έχουν εγκαταλείψει τον τόπο όπου ζουν.
Οι δύο συγγραφείς υποστήριξαν ότι η «νέα ριζοσπαστική Δεξιά» και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έχει εκμεταλλευθεί το αίσθημα αποξένωσης, καθώς και μια «αποκομμένη από την κοινωνία προοδευτική αριστερή ελίτ», η οποία απέτυχε να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες της εργατικής τάξης και τις κοινωνικές ανισότητες.
Οι πολιτικές του θέσεις
Στην αποτυχημένη εκστρατεία του για την ηγεσία των Εργατικών το 2010, ο Μπέρναμ είχε περιγράψει την πολιτική του φιλοσοφία ως «σοσιαλισμό των φιλοδοξιών». Θεωρείται ότι ανήκει στη λεγόμενη «ήπια αριστερή» πτέρυγα του κόμματος, δηλαδή τοποθετείται γενικά ελαφρώς αριστερότερα από τον Στάρμερ, ιδίως στα οικονομικά ζητήματα.
Ο πρώην δήμαρχος τάσσεται υπέρ υψηλότερης φορολόγησης της ακίνητης περιουσίας, του πλούτου και των εισοδημάτων από επενδύσεις, αυστηρότερου κρατικού ελέγχου στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και κατασκευής περισσότερων κοινωνικών κατοικιών.
Στην ομιλία της Δευτέρας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην αποκέντρωση και στη μεταφορά περισσότερων αρμοδιοτήτων στις περιφέρειες. Δεσμεύθηκε επίσης για περισσότερες δημοτικές κατοικίες, με στόχο την αντιμετώπιση της εκτόξευσης των ιδιωτικών ενοικίων, χωρίς να αναφερθεί στη μετανάστευση.
Ως υπουργός Υγείας, την περίοδο 2009-2010, επιχείρησε να θεσπίσει δωρεάν κοινωνική φροντίδα για όλους τους ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο, όμως το σχετικό νομοσχέδιο δεν εγκρίθηκε πριν από την ήττα των Εργατικών στις εκλογές του 2010.
Ως δήμαρχος έθεσε στόχο να γίνει το Μάντσεστερ κλιματικά ουδέτερο έως το 2038, με μέτρα όπως η ηλεκτροκίνηση των λεωφορείων. Έχει, πάντως, αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της αξιοποίησης των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Βόρεια Θάλασσα, δηλώνοντας στις αρχές Ιουνίου ότι δεν έχει πάρει οριστική θέση.
Στον τομέα της άμυνας, είναι ένθερμος υποστηρικτής του ΝΑΤΟ. Το 2015, είχε καταστήσει σαφές ότι δεν θα μπορούσε να συμμετάσχει στη σκιώδη κυβέρνηση εάν ο Τζέρεμυ Κόρμπυν, που είχε αναλάβει τότε την ηγεσία των Εργατικών, υποστήριζε την αποχώρηση της Βρετανίας από τη Συμμαχία.
Στην εξωτερική πολιτική στηρίζει τη λύση των δύο κρατών για το Ισραήλ και την Παλαιστίνη και έχει υπογράψει επιστολή με την οποία ζητείται από τη βρετανική κυβέρνηση να αναγνωρίσει το παλαιστινιακό κράτος. Έχει καταδικάσει τους ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη, αλλά έχει αρνηθεί να χαρακτηρίσει «γενοκτονία» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα.
Το κοινοβουλευτικό του έργο δείχνει στήριξη σε κοινωνικά φιλελεύθερες πολιτικές, μεταξύ των οποίων και ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.
Έχει δεχθεί επικρίσεις για τη στήριξή του στη θεραπευτική αντιμετώπιση παιδιών που θεωρούν ότι είναι διεμφυλικά, ιδίως σε σχέση με δημόσια κονδύλια που διατέθηκαν σε οργανώσεις οι οποίες χορηγούσαν αναστολείς εφηβείας σε παιδιά. Η πρακτική αυτή έχει πλέον απαγορευθεί στη Βρετανία, με εξαίρεση μια αμφιλεγόμενη κλινική μελέτη.
Οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών κατηγόρησαν τον Μπέρναμ ότι άλλαξε στάση στο ζήτημα του φύλου για να προσελκύσει κοινωνικά συντηρητικούς ψηφοφόρους στο Μέικερφηλντ. Παλαιότερα υποστήριζε ότι μόνο μια «μικρή μειονότητα» αντιδρά στην παρουσία ανδρών που αυτοπροσδιορίζονται ως γυναίκες σε γυναικείες τουαλέτες ή αποδυτήρια, ενώ είχε ταχθεί και υπέρ της επιτάχυνσης της διαδικασίας έκδοσης πιστοποιητικού νομικής αναγνώρισης φύλου για όσους επιθυμούν να αποκτήσουν νομικά την ταυτότητα του αντίθετου φύλου.
Οι δεσμεύσεις του
Στην ομιλία της Δευτέρας, ο Μπέρναμ δεσμεύθηκε να αναστρέψει τη σχεδόν εικοσαετή υποτονική οικονομική ανάπτυξη που ακολούθησε τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, μέσω μιας προσέγγισης που ονόμασε «Manchesterism»: ενός μοντέλου που αξιοποιεί δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια για επενδύσεις στις μεταφορές, τη στέγαση και τις υποδομές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στη βιομηχανία, η βελτίωση των εκπαιδευτικών ευκαιριών και η μεταρρύθμιση των αναποτελεσματικών και δαπανηρών ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων ύδρευσης και ενέργειας.
Από το Μάντσεστερ παρουσίασε σχέδιο για τη δημιουργία νέου κυβερνητικού γραφείου στην πόλη, το οποίο αποκάλεσε «No. 10 North». Το νέο γραφείο, σύμφωνα με τον Μπέρναμ, θα επιβλέπει την περιφερειακή ανάπτυξη και θα λειτουργεί ως κέντρο συντονισμού μιας πιο αποκεντρωμένης Βρετανίας, με στόχο τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων στο βιοτικό επίπεδο. Οι περιφερειακοί δήμαρχοι θα αποκτήσουν περισσότερες αρμοδιότητες στη στέγαση, την κοινωνική πρόνοια και την εκπαίδευση.
Παρότι η ομιλία παρουσίασε ένα ευρύ όραμα, δεν περιελάμβανε συγκεκριμένες εξηγήσεις για τον τρόπο χρηματοδότησης των πρόσθετων δαπανών, ενώ ο Μπέρναμ δεν δέχθηκε ερωτήσεις από δημοσιογράφους.
Στο μεταναστευτικό, έχει γενικά υποστηρίξει αυστηρότερο σύστημα ασύλου, αλλά έχει σταθερά καταψηφίσει αυστηρότερη νομοθεσία και ενισχυμένη εφαρμογή των κανόνων μετανάστευσης. Στην ομιλία της Δευτέρας δεν αναφέρθηκε ούτε στη μετανάστευση ούτε στο σύστημα ασύλου.
Το στοίχημα απέναντι στο Reform
Τα κόμματα της αντιπολίτευσης ζητούν εθνικές εκλογές μετά την ανάδειξη νέου ηγέτη των Εργατικών, όμως η βρετανική νομοθεσία δεν το επιβάλλει.
Ο ίδιος ο Μπέρναμ είχε ζητήσει εκλογές το 2022, όταν η συντηρητική πρωθυπουργός Λιζ Τρας παραιτήθηκε έπειτα από μόλις 45 ημέρες στην εξουσία και αντικαταστάθηκε από τον Ρίσι Σούνακ. Τότε είχε γράψει στην πλατφόρμα X ότι η χώρα δεν μπορούσε να συνεχίσει έτσι, αναφερόμενος στη διαδοχή μη εκλεγμένων πρωθυπουργών.
Φθάνοντας στο Λονδίνο για να ορκιστεί βουλευτής, την ίδια ημέρα που ο Στάρμερ υπέβαλε την παραίτησή του, απέφυγε να απαντήσει εάν σκοπεύει να προκηρύξει γενικές εκλογές, κρίνοντας ότι οι δημοσιογράφοι προτρέχουν.
Μετά το δημοψήφισμα υπέρ του Brexit το 2016, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αλλάξει έξι πρωθυπουργούς μέσα σε μία δεκαετία πολιτικών αναταράξεων, με τον Μπέρναμ να αναμένεται να γίνει ο έβδομος.
Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Μπέρναμ θα μπορούσε να δώσει νέα δυναμική στους Εργατικούς, ύστερα από τη δύσκολη περίοδο που διανύει το κόμμα. Πολλοί στο εσωτερικό του θεωρούν ότι αποτελεί τη μεγαλύτερη ελπίδα για την επιστροφή ψηφοφόρων που είτε στράφηκαν προς τα κόμματα Reform UK και Restore είτε μετακινήθηκαν προς τους Πράσινους.
Ο Μπέρναμ επικράτησε με άνεση του υποψηφίου του Reform στην εκλογική περιφέρεια Μέικερφηλντ, συγκεντρώνοντας το 55% των ψήφων, παρά την ισχυρή επίδοση του κόμματος στις τοπικές εκλογές του Μαΐου.
Με δεδομένες τις πρόσφατες δυσκολίες των Εργατικών και τη μεγάλη κοινοβουλευτική τους πλειοψηφία στη Βουλή των Κοινοτήτων, οι περισσότεροι πολιτικοί αναλυτές δεν θεωρούν πιθανή την προκήρυξη πρόωρων εκλογών από τον Μπέρναμ, καθώς οι επόμενες δεν προβλέπεται να διεξαχθούν πριν από το 2029.
Της Rachel Roberts
