Η Γαλλία βρίσκεται πιο κοντά στη νομιμοποίηση του υποβοηθούμενου θανάτου, καθώς η Εθνοσυνέλευση ενέκρινε στις 30 Ιουνίου, για τρίτη φορά μέσα σε δύο χρόνια, το σχετικό νομοσχέδιο. Το κείμενο συγκέντρωσε 295 ψήφους υπέρ, 232 κατά και 35 αποχές, φέρνοντας τη χώρα ένα βήμα πριν από την ένταξή της στις ευρωπαϊκές δικαιοδοσίες που ήδη επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις, την ευθανασία ή την ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία.
Πρόκειται για την τρίτη έγκριση από την κάτω Βουλή, μετά τις ψηφοφορίες του Μαΐου 2025 και του Φεβρουαρίου 2026. Η Γερουσία, η οποία έχει απορρίψει δύο φορές το νομοσχέδιο, θα το εξετάσει εκ νέου στις 7 και 8 Ιουλίου, πριν από την τελική ανάγνωση στην Εθνοσυνέλευση στις 15 Ιουλίου. Επειδή η τελευταία έχει τον τελικό λόγο, η οριστική έγκριση θεωρείται πιθανή.
Το νομοσχέδιο προβλέπει πέντε προϋποθέσεις, οι οποίες πρέπει να πληρούνται όλες. Ο αιτών πρέπει να είναι τουλάχιστον 18 ετών, να έχει γαλλική υπηκοότητα ή να διαμένει νόμιμα στη Γαλλία και να πάσχει από σοβαρή, ανίατη νόσο που απειλεί τη ζωή σε προχωρημένο ή τελικό στάδιο. Παράλληλα, πρέπει να αντιμετωπίζει οδύνη συνδεδεμένη με την ασθένεια, η οποία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ή είναι αφόρητη, ενώ οφείλει να είναι σε θέση να εκφράζει ελεύθερα τη βούλησή του. Η ψυχική οδύνη από μόνη της δεν αρκεί για να πληρούνται τα κριτήρια.
Ο θεράπων ιατρός λαμβάνει τη γνώμη δεύτερου γιατρού και, εφόσον το κρίνει αναγκαίο, ψυχιάτρου, πριν αποφασίσει εντός 15 ημερών. Αν το αίτημα εγκριθεί, ο ασθενής αυτοχορηγεί τη θανατηφόρα ουσία την ημέρα που επιλέγει ο ίδιος. Μόνο όταν αυτό είναι σωματικά αδύνατο μπορεί να πραγματοποιήσει την πράξη γιατρός ή νοσηλευτής, οι οποίοι διατηρούν το δικαίωμα επίκλησης ρήτρας συνείδησης.
Η διαφορά μεταξύ των δύο στρατοπέδων μειώνεται σε κάθε ψηφοφορία: από 106 ψήφους τον Μάιο του 2025 (305–199), σε 73 τον Φεβρουάριο (299–226) και πλέον σε 63. Οι βουλευτές των προοδευτικών κομμάτων τάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό υπέρ του νομοσχεδίου, ενώ οι συντηρητικοί το καταψήφισαν στην πλειονότητά τους.
Για τους υποστηρικτές του μέτρου, το νομοσχέδιο είναι αυστηρά οριοθετημένο. Η κεντρώα βουλευτής Ανιές Φιρμέν Λε Μποντό υποστήριξε στην Εθνοσυνέλευση ότι το κείμενο δεν θεσπίζει «δικαίωμα στον θάνατο», αλλά ένα πλαίσιο απαιτητικό για τους επαγγελματίες υγείας, που σέβεται τη συνείδησή τους και συνοδεύεται από ισχυρές εγγυήσεις.
Οι αντίπαλοι απορρίπτουν αυτή την προσέγγιση. Ο βουλευτής του Εθνικού Συναγερμού Κριστόφ Μπεντζ προειδοποίησε ότι τα σημερινά κριτήρια δεν θα παραμείνουν τα ίδια στο μέλλον, χαρακτηρίζοντας τις προβλεπόμενες δικλίδες ασφαλείας «προσωρινές, περιστασιακές και, συνεπώς, εικονικές».
Φόβοι για σταδιακή διεύρυνση
Οι επικριτές του νομοσχεδίου θεωρούν ότι δεν προστατεύει επαρκώς τους ευάλωτους ανθρώπους. Κεντρικό σημείο της κριτικής τους αποτελεί η απουσία υποχρεωτικής ψυχιατρικής αξιολόγησης, ακόμη και όταν υπάρχουν αμφιβολίες για την ικανότητα του ασθενούς να λάβει απόφαση.
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα The Epoch Times, ο συντηρητικός βουλευτής Αλεξάντρ Αλεγρέ-Πιλότ προειδοποίησε για τον κίνδυνο άσκησης πιέσεων στους φτωχούς, στα άτομα με αναπηρία και στους ενήλικες που τελούν υπό δικαστική επιτροπεία. Όπως ανέφερε, από τη στιγμή που γίνεται αποδεκτή η βασική αρχή του μέτρου, δεν υπάρχει λόγος να μη διευρυνθεί σταδιακά ώστε να καλύπτει οποιονδήποτε υποβάλει σχετικό αίτημα.
Στο ίδιο πλαίσιο υπενθύμισε ότι η Γαλλική Ένωση για το Δικαίωμα στον Θάνατο με Αξιοπρέπεια (ADMD) είχε χαρακτηρίσει η ίδια το νομοσχέδιο «πόδι στην πόρτα», το οποίο θα άνοιγε τον δρόμο για συνεχή επέκταση των δικαιούχων.
Ο Αλεγρέ-Πιλότ εντόπισε επίσης αντίφαση στη στάση των προοδευτικών υποστηρικτών του νομοσχεδίου. Ενώ, θεωρούν ότι κάθε πράξη — από την κλοπή και τη βία έως την υπογραφή μιας σύμβασης — επηρεάζεται από τη «συστημική καταπίεση» εις βάρος των πιο αδύναμων, ταυτόχρονα υποστηρίζουν ότι ένα ευάλωτο άτομο υπό δικαστική επιτροπεία μπορεί να λάβει ελεύθερη και πλήρως ενημερωμένη απόφαση. Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι πρόκειται για ανθρώπους στους οποίους δεν αναγνωρίζεται καν η δυνατότητα να εκδώσουν επιταγή ύψους 1.000 ευρώ.
Η Εθνοσυνέλευση απέρριψε πολυάριθμες τροπολογίες που ζητούσαν να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής του νόμου άτομα με νοητική αναπηρία, ψυχιατρικές παθήσεις όπως η διπολική διαταραχή, γνωστικές διαταραχές ή καθεστώς δικαστικής επιτροπείας.
Οι επικριτές αμφισβητούν επίσης την επάρκεια της προθεσμίας των 48 ωρών για αναθεώρηση της απόφασης μετά την έγκριση του αιτήματος, κάνουν λόγο για μεγάλη υποκειμενικότητα στην αξιολόγηση τόσο της ικανότητας λήψης απόφασης όσο και της οδύνης, επισημαίνουν ασάφεια στους κανόνες που διέπουν τη συλλογική γνωμοδότηση των γιατρών και θεωρούν ανεπαρκείς τις εγγυήσεις ψυχολογικής υποστήριξης. Εκτιμούν ότι όλα αυτά τα κενά ενδέχεται να εκθέσουν ευάλωτους ασθενείς σε άρρητες πιέσεις, παρά το θεωρητικό δικαίωμα ανάκλησης του αιτήματος οποιαδήποτε στιγμή.
Ο Αλεγρέ-Πιλότ επέκρινε ακόμη την κατάργηση της συλλογικής ρήτρας συνείδησης για ιδρύματα, όπως οι καθολικές μονάδες φροντίδας. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, κανένα ίδρυμα δεν μπορεί να αρνηθεί συλλογικά την εφαρμογή της διαδικασίας.
Η θέση των υποστηρικτών του νομοσχεδίου
Οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου απορρίπτουν τους φόβους περί σταδιακής διεύρυνσης, επιμένοντας ότι πρόκειται για μια αυστηρά οριοθετημένη ελευθερία. Ο γενικός εκπρόσωπος της ADMD, Φιλίπ Λοεάκ, χαρακτήρισε, μιλώντας στην Epoch Times, αβάσιμες τις σχετικές ανησυχίες και υποστήριξε ότι ο νόμος θεσπίζει «ένα δικαίωμα, όχι μια υποχρέωση». Ως παραδείγματα επικαλέστηκε το Βέλγιο και την Ολλανδία, όπου ο νόμιμος υποβοηθούμενος θάνατος συνυπάρχει με καθολική πρόσβαση στην παρηγορητική φροντίδα.
Για την ADMD, ούτε η αναπηρία ούτε η ευαλωτότητα αρκούν από μόνες τους για να θεμελιώσουν δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο. Το νομοσχέδιο απαιτεί πρόγνωση που απειλεί τη ζωή και ρητό αίτημα του ασθενούς, ενώ οι γιατροί οφείλουν να εφαρμόζουν το θεσπισμένο πλαίσιο χωρίς να τους αποδίδονται ευγονικά κίνητρα.
Ο Λοεάκ κατηγόρησε ορισμένους αντιπάλους του νομοσχεδίου ότι καλλιεργούν αδικαιολόγητο φόβο, υποστηρίζοντας πως το μέτρο αφορά την ακρόαση των ασθενών και όχι την άσκηση πίεσης. Όπως ανέφερε, δεν υπάρχει εξαναγκασμός αλλά υποστήριξη. Οι ασθενείς οδηγούνται σε αυτή την επιλογή όταν η ιατρική δεν μπορεί πλέον να ανακουφίσει την οδύνη τους και οι ίδιοι κρίνουν ότι η ζωή που τους απομένει δεν διαθέτει πλέον επαρκή ποιότητα. Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε, η κοινωνία οφείλει να ακούσει την επιθυμία τους.
Σχετικά με την κατάργηση της συλλογικής ρήτρας συνείδησης, ο Λοεάκ εκτίμησε ότι η αναγνώρισή της σε ένα ίδρυμα θα στερούσε τα δικαιώματα ασθενών που είναι υπερβολικά αδύναμοι για να μετακινηθούν. Το προσωπικό εξακολουθεί να είναι απολύτως ελεύθερο να αρνηθεί να συμμετάσχει στη διαδικασία, όμως το ίδρυμα υποχρεούται να επιτρέπει την είσοδο εξωτερικών επαγγελματιών υγείας για την πραγματοποίησή της. «Οι τοίχοι ενός ιδρύματος δεν διαθέτουν ούτε συνείδηση ούτε ικανότητα να υποφέρουν», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Ο γενικός εκπρόσωπος της ADMD εκτίμησε ακόμη ότι η σημερινή αντιπαράθεση θα ατονήσει με την πάροδο του χρόνου. Υποστηρίζει ότι σε δέκα χρόνια η αντίθεση στον νόμο θα περιορίζεται σε καθαρά δογματικές αντιρρήσεις, καθώς οι πολίτες θα έχουν εξοικειωθεί με το νέο πλαίσιο και οι καταχρήσεις που σήμερα προεξοφλούνται δεν θα έχουν εμφανιστεί.
Θρησκευτικά ιδρύματα και Τεκτονισμός
Οι θρησκευτικοί ηγέτες της Γαλλίας έχουν ταχθεί συλλογικά κατά του νομοσχεδίου. Η Διάσκεψη των Θρησκευτικών Ηγετών της Γαλλίας, που εκπροσωπεί καθολικές, ορθόδοξες, προτεσταντικές, εβραϊκές, μουσουλμανικές και βουδιστικές κοινότητες, προειδοποίησε ότι το μέτρο συνιστά «ανθρωπολογική ρήξη» και εγκυμονεί κινδύνους άσκησης πιέσεων στους ηλικιωμένους και τους ασθενείς. Παράλληλα, η Καθολική Εκκλησία της Γαλλίας κάλεσε τους πιστούς σε εννεαήμερη προσευχή πριν από την ψηφοφορία.
Αντιδράσεις προκάλεσαν και οι επαφές ορισμένων υποστηρικτών του νομοσχεδίου με τη μασονική στοά Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας. Η συντηρητική βουλευτής Ανάν Μανσουρί εξέφρασε τη δυσαρέσκειά της στην Εθνοσυνέλευση, εκτιμώντας παράλληλα ότι, μακροπρόθεσμα, έως και ένα εκατομμύριο άνθρωποι θα μπορούσαν να καταστούν επιλέξιμοι για την εφαρμογή του νόμου.
Η Μεγάλη Ανατολή της Γαλλίας, η παλαιότερη, μεγαλύτερη και ανοιχτά προοδευτική μασονική οργάνωση της χώρας, στηρίζει εδώ και χρόνια τη νομιμοποίηση του υποβοηθούμενου θανάτου. Ο πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν είχε απευθύνει ομιλία στη στοά τον Νοέμβριο του 2023, δεσμευόμενος να προωθήσει τη σχετική νομοθεσία, ενώ ο Μεγάλος Διδάσκαλος της στοάς, Γκιγιόμ Τρισάρ, έχει αναφερθεί σε συναντήσεις της οργάνωσης με κυβερνητικούς υπουργούς και με τον τότε εισηγητή του νομοσχεδίου, Ολιβιέ Φαλορνί.
Κατηγορίες, ωστόσο, διατυπώθηκαν και από την αντίθετη πλευρά. Ο βουλευτής της Ανυπότακτης Γαλλίας Αντριέν Κλουέ χαρακτήρισε την ψηφοφορία ήττα μιας σειράς υπερσυντηρητικών οργανώσεων, από το Opus Dei έως την Αδελφότητα του Αγίου Πίου Χ, ενώ ο σοσιαλιστής Στεφάν Ντελοτρέτ προειδοποίησε ότι ο νόμος δεν πρέπει να καταστεί όμηρος ορισμένων θρησκευτικών ομάδων πίεσης.
Διχασμένη κοινή γνώμη και διεθνής τάση
Η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη, αν και οι περισσότερες δημοσκοπήσεις καταγράφουν ευρεία υποστήριξη προς τη νομιμοποίηση. Έρευνα της IFOP που πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο για λογαριασμό της ADMD έδειξε ότι το 87% των ερωτηθέντων τάσσεται υπέρ της δυνατότητας των ασθενών τελικού σταδίου να επιλέγουν μεταξύ παρηγορητικής φροντίδας και υποβοηθούμενου θανάτου. Άλλες δημοσκοπήσεις έχουν καταγράψει συνολική υποστήριξη που υπερβαίνει το 90%, ενώ ανάλογα ήταν και τα ευρήματα έρευνας της IFOP για τη γαλλική καθολική εφημερίδα La Croix το 2018.
Διαφορετική εικόνα προκύπτει από έρευνα του Fondapol σε συνεργασία με την OpinionWay. Στην ερώτηση τι θα προτιμούσαν για έναν στενό συγγενή που πάσχει από σοβαρή ασθένεια, το 52% επέλεξε ποιοτική παρηγορητική φροντίδα έναντι της ευθανασίας, την οποία προτίμησε το 38%. Σχεδόν εξίσου μοιρασμένες ήταν οι απόψεις και ως προς το αν θα πρέπει να διασφαλιστεί πρώτα καθολική πρόσβαση στην παρηγορητική φροντίδα σε ολόκληρη τη Γαλλία πριν από οποιαδήποτε νομιμοποίηση του υποβοηθούμενου θανάτου (50% έναντι 48%).
Εφόσον το νομοσχέδιο εγκριθεί οριστικά, η Γαλλία θα προστεθεί σε έναν συνεχώς διευρυνόμενο κατάλογο χωρών και δικαιοδοσιών που επιτρέπουν, υπό προϋποθέσεις, την υποβοήθηση στον θάνατο. Η ευθανασία είναι νόμιμη στην Ολλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τον Καναδά, την Αυστραλία και την Κολομβία, ενώ η ιατρικώς υποβοηθούμενη αυτοκτονία επιτρέπεται στην Ελβετία και σε αρκετές πολιτείες των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παρά τη σφοδρή αντιπαράθεση για το νομοσχέδιο, οι δύο πλευρές συγκλίνουν σε μία διαπίστωση: η πρακτική ήδη εφαρμόζεται ανεπίσημα. Το Εθνικό Ινστιτούτο Δημογραφικών Σπουδών της Γαλλίας εκτιμά ότι κάθε χρόνο πραγματοποιούνται κρυφά μεταξύ 2.000 και 4.000 υποβοηθούμενοι θάνατοι, ενώ άλλοι ασθενείς ταξιδεύουν στο εξωτερικό για να υποβληθούν στη διαδικασία.
Η τελική αναμέτρηση αναμένεται στις 15 Ιουλίου, όταν η Εθνοσυνέλευση θα έχει τον τελευταίο λόγο. Ανεξάρτητα από την έκβασή της, βουλευτές και από τα δύο στρατόπεδα συμφωνούν ότι η τελευταία ψηφοφορία σηματοδοτεί καμπή σε μία από τις πιο ευαίσθητες πολιτικές και ηθικές συζητήσεις που έχει ανοίξει η Γαλλία τις τελευταίες δεκαετίες.
