Καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες προωθούν τους τελευταίους μήνες ψηφιακές μεταρρυθμίσεις με στόχο την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, επικριτές εκφράζουν ανησυχίες ότι οι προτάσεις αυτές ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τις ατομικές ελευθερίες. Μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται περιλαμβάνεται σύστημα επαλήθευσης ηλικίας, το οποίο θα εμποδίζει ανηλίκους κάτω των 16 ετών να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στο πλαίσιο της προσπάθειας να αποτραπεί η παράκαμψη των ηλικιακών ελέγχων, ορισμένοι έχουν επίσης προτείνει περιορισμούς στη χρήση εικονικών ιδιωτικών δικτύων (VPN). Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αρνηθεί ότι επιδιώκει την απαγόρευση των VPN, ωστόσο ορισμένοι πολιτικοί παραμένουν δύσπιστοι. Ακόμη και τον Μάιο, η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Χέννα Βίρκκουνεν δήλωσε ότι τα VPN δεν πρέπει να λειτουργήσουν ως «παραθυράκι» για την παράκαμψη των μέτρων.
Η πρόταση βασίζεται σε ψήφισμα που υιοθέτησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Νοέμβριο του 2025, ο οποίο ορίζει τα 16 έτη ως το ηλικιακό ελάχιστο όριο για πρόσβαση σε κοινωνικές πλατφόρμες χωρίς γονική συναίνεση. Το ψήφισμα δεν είναι δεσμευτικό, αλλά χαράσσει σαφή πολιτική κατεύθυνση, την οποία οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να μετατρέψουν σε νομοθεσία. Οι ευρωβουλευτές παρουσίασαν την ψηφοφορία ως απάντηση σε αυτό που χαρακτηρίζουν κρίση ψυχικής υγείας των νέων, η οποία τροφοδοτείται από τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών.
Το βασικό εργαλείο εφαρμογής είναι ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, η εκτεταμένη νομοθεσία της ΕΕ για το περιεχόμενο και τις διαδικτυακές πλατφόρμες. Ο νόμος δίνει στις Βρυξέλλες τη δυνατότητα να επιβάλλουν πρόστιμα έως και 6% των παγκόσμιων ετήσιων εσόδων μιας εταιρείας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Για να καταστεί δυνατή η επαλήθευση ηλικίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναπτύξει δική της εφαρμογή ελέγχου ηλικίας, η οποία συνδέεται με το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι ταυτότητας. Το πλαίσιο του ψηφιακού πορτοφολιού θα επιτρέπει τελικά στους πολίτες να αποθηκεύουν ταυτότητες, πτυχία και άλλα διαπιστευτήρια σε ένα ενιαίο σύστημα αναγνωρισμένο από τις κυβερνήσεις.
Αποδεικτικά στοιχεία για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης
Οι υποστηρικτές του μέτρου υποστηρίζουν ότι η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η Δανή σοσιαλίστρια ευρωβουλευτής Κρίστελ Σάλντεμοζε, η οποία προώθησε το ψήφισμα του Κοινοβουλίου, δήλωσε στους συναδέλφους της ότι οι υπηρεσίες των πλατφορμών δεν έχουν σχεδιαστεί για παιδιά. Χαρακτηριστικά όπως η ατελείωτη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι μηχανισμοί επιβράβευσης θεωρούνται σκόπιμες σχεδιαστικές επιλογές που εκμεταλλεύονται τον αναπτυσσόμενο παιδικό εγκέφαλο.
Επικαλούμενο μελέτη που ανατέθηκε από τη Μονάδα Επιστημονικής Προοπτικής της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το ψήφισμα αναφέρει ότι ένα στα τέσσερα παιδιά και νέους εμφανίζει «προβληματική» ή «δυσλειτουργική» χρήση έξυπνων τηλεφώνων, δηλαδή πρότυπα συμπεριφοράς που προσομοιάζουν στον εθισμό.
Ωστόσο, το Electronic Frontier Foundation (EFF), μία από τις σημαντικότερες αμερικανικές οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, έχει προειδοποιήσει ότι η συζήτηση γύρω από τη σχέση μεταξύ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ψυχικής υγείας των νέων δεν είναι τόσο ξεκάθαρη όσο υποδηλώνει η πολιτική ρητορική, αναφέροντας ότι πολλές από αυτές τις ανησυχίες στερούνται ισχυρών επιστημονικών αποδείξεων και ότι οι μελέτες έχουν παρουσιάσει μια πολύ πιο σύνθετη και πολυδιάστατη εικόνα για τη σχέση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της ψυχικής υγείας των νέων. Σύμφωνα με το EFF, οι εκκλήσεις για υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας έχουν γίνει τόσο διαδεδομένες όσο και δημοφιλείς.
Ποιος ελέγχει την πρόσβαση των παιδιών στο διαδίκτυο
Το σχέδιο ανάπτυξης των συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ακόμη και εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η Μπάρμπαρα Μπόντε, Βελγίδα ευρωβουλευτής της ομάδας Πατριώτες για την Ευρώπη, δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι οι αποφάσεις για την πρόσβαση των παιδιών ανήκουν στις οικογένειες και στις εθνικές κυβερνήσεις, όχι στις Βρυξέλλες.
Υπερασπιστές της ιδιωτικότητας προειδοποιούν επίσης ότι το βαθύτερο πρόβλημα δεν είναι η ηλικία, αλλά ο ίδιος ο μηχανισμός επαλήθευσης. Επειδή οι πλατφόρμες θα πρέπει να επιβεβαιώνουν την ηλικία κάθε χρήστη, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι ενήλικοι ενδέχεται τελικά να υποχρεωθούν να παρουσιάζουν ψηφιακή ταυτότητα για να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ορισμένοι έχουν συγκρίνει την υποδομή αυτή με το αμφιλεγόμενο ψηφιακό πιστοποιητικό της περιόδου της COVID-19.
Συνασπισμός 438 ερευνητών ασφάλειας και προστασίας προσωπικών δεδομένων έχει χαρακτηρίσει τις μαζικές υποχρεωτικές επαληθεύσεις ηλικίας «επικίνδυνες και κοινωνικά απαράδεκτες», εφόσον δεν υπάρχει σαφής κατανόηση των συνεπειών τους. Η οργάνωση European Digital Rights υποστηρίζει ότι οι έλεγχοι αυτοί είναι παρεμβατικοί, αποκλείουν ομάδες πέραν των παιδιών και μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν.
Η Βιρζινί Ζορόν, Γαλλίδα ευρωβουλευτής της ομάδας Πατριώτες για την Ευρώπη, εξέφρασε αμφιβολίες για τα κίνητρα όσων προωθούν τη νομοθεσία. Δήλωσε στην Epoch Times ότι η ΕΕ φαίνεται να ενδιαφέρεται πρωτίστως για τον τερματισμό της ανωνυμίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι για την ασφάλεια των ανηλίκων. Υποστήριξε επίσης ότι η αυστηροποίηση αυτή ακολουθεί τα πρόστιμα-ρεκόρ και τη διαρκή ρυθμιστική πίεση που ασκούνται στον Έλον Μασκ και στην πλατφόρμα X, καθώς και στις Google και Meta, προσθέτοντας ότι έκθεση του αμερικανικού Κογκρέσου αποκάλυψε τον Φεβρουάριο ένα ευρωπαϊκό σύμπλεγμα λογοκρισίας.
Στις 3 Φεβρουαρίου, ενδιάμεση έκθεση προσωπικού της Επιτροπής Δικαιοσύνης της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, με τίτλο «Η απειλή της ξένης λογοκρισίας, Μέρος ΙΙ» [«The Foreign Censorship Threat, Part II»], κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για δεκαετή εκστρατεία λογοκρισίας του παγκόσμιου διαδικτύου, επικαλούμενη περισσότερες από εκατό συναντήσεις κεκλεισμένων των θυρών με πλατφόρμες από το 2020. Η έκθεση ακολούθησε προηγούμενη έκθεση του Ιουλίου 2025, η οποία παρουσίαζε τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες ως εργαλείο παγκόσμιας λογοκρισίας. Βασιζόμενη σε έγγραφα που παραδόθηκαν από τις Meta, Google, TikTok και X, η έκθεση αναφέρει ότι οι πλατφόρμες πιέστηκαν να λογοκρίνουν νόμιμο πολιτικό λόγο σχετικά με την κρίση της πανδημίας COVID-19, τη μαζική μετανάστευση και ζητήματα ταυτότητας φύλου.
Η Κριστίν Άντερσον, Γερμανίδα ευρωβουλευτής της ομάδας Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών, δήλωσε στην Epoch Times ότι οι Βρυξέλλες δεν είναι αξιόπιστες όταν ισχυρίζονται ότι προστατεύουν τα παιδιά. Υποστήριξε ότι δεν είχαν πρόβλημα να εκθέτουν τα παιδιά σε «προπαγάνδα φύλου» και ότι προώθησαν επιθετικά μη δοκιμασμένα εμβόλια για παιδιά κατά την κρίση της COVID-19, παρά το χαμηλό, όπως είπε, επίπεδο κινδύνου σοβαρής νόσησης και το γεγονός ότι τα εμβόλια δεν απέτρεπαν τη μετάδοση.
Η Μπόντε δήλωσε ότι η προστασία των ανηλίκων είναι θεμιτή, αλλά το πρόβλημα βρίσκεται στη μέθοδο. Η ΕΕ μπορεί να επιβάλει αυστηρές υποχρεώσεις στις πλατφόρμες, όπως ασφαλέστερο σχεδιασμό, κατάργηση εθιστικών χαρακτηριστικών, απαγόρευση στοχευμένης διαφήμισης προς ανηλίκους και ουσιαστική λογοδοσία, χωρίς όμως να χρησιμοποιεί την προστασία των παιδιών ως πρόσχημα για τη δημιουργία ενός διαδικτύου όπου θα ελέγχεται η ταυτότητα όλων.
Ειδικοί αμφισβητούν την ασφάλεια της εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας
Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα της αποτελεσματικότητας του συστήματος. Η εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας της Επιτροπής, την οποία παρουσίασε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον Απρίλιο του 2026 για την επιβολή περιορισμών πρόσβασης ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αμφισβητήθηκε σχεδόν αμέσως λόγω του ανοικτού κώδικά της.
Μέσα σε λίγες ώρες, ερευνητές που εξέτασαν τον κώδικα στο GitHub ανέφεραν σοβαρές αδυναμίες. Ο σύμβουλος κυβερνοασφάλειας Πωλ Μουρ υποστήριξε τον Απρίλιο μέσω της πλατφόρμας X ότι παραβίασε το σύστημα σε περίπου δύο λεπτά και ότι αυτό αποθήκευε ευαίσθητα δεδομένα χωρίς επαρκή προστασία.
Οι Βρυξέλλες απάντησαν ότι επρόκειτο για ημιτελή δοκιμαστική έκδοση και ότι το πρόβλημα είχε ήδη διορθωθεί. Οι ερευνητές, ωστόσο, δήλωσαν ότι είχαν εξετάσει την πιο πρόσφατη δημοσιευμένη έκδοση.
Τα VPN στο στόχαστρο
Επειδή τα VPN επιτρέπουν στους χρήστες να αποκρύπτουν την τοποθεσία τους και να παρακάμπτουν εθνικούς ηλικιακούς ελέγχους με λίγα μόνο βήματα, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της ρυθμιστικής συζήτησης τόσο στην ΕΕ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η πιο σαφής τοποθέτηση καταγράφηκε τον περασμένο μήνα από ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο προειδοποιούσε ότι τα VPN χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο για την παράκαμψη της επαλήθευσης ηλικίας και χαρακτήριζε την τάση αυτή «παραθυράκι της νομοθεσίας που πρέπει να κλείσει».
Ανώτεροι αξιωματούχοι έχουν υιοθετήσει παρόμοια ρητορική. Σε συνέντευξη Τύπου στις 29 Απριλίου, κατά την παρουσίαση της νέας εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, η Βίρκκουνεν δήλωσε, απαντώντας σε ερώτηση για τη χρήση VPN, ότι το σύστημα θα πρέπει να είναι μη παρακάμψιμο. Ανάλογες τοποθετήσεις έχουν γίνει και από εθνικές κυβερνήσεις. Η Γαλλίδα υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων Αν Λε Ενάνφ δήλωσε νωρίτερα φέτος ότι τα VPN είναι «τα επόμενα στη λίστα» της, καθώς η Γαλλία ετοιμάζεται να απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών.
Μια νομοθεσία που θα στόχευε τα VPN δεν θα ήταν η πρώτη στην ΕΕ. Γαλλικό νομοσχέδιο που υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, με στόχο την ασφαλέστερη χρήση του διαδικτύου από ανηλίκους και την αντιμετώπιση της διαδικτυακής ρητορικής μίσους και της παραπληροφόρησης, προκάλεσε αντιδράσεις λόγω πρότασης που θα απαγόρευε στους χρήστες μέσων κοινωνικής δικτύωσης να δημοσιεύουν ή να αλληλεπιδρούν χρησιμοποιώντας VPN. Οι υποστηρικτές της πρότασης υποστήριζαν ότι τα VPN αποκρύπτουν την ταυτότητα των χρηστών και τους προστατεύουν από τη λογοδοσία για παράνομες ενέργειες. Ύστερα από έντονες αντιδράσεις της κοινής γνώμης, η διάταξη αποσύρθηκε από τον τελικό νόμο.
Καθώς οι Βρυξέλλες επιδιώκουν να ενισχύσουν την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, επικαλούνται δεδομένα από το Ηνωμένο Βασίλειο. Όταν οι ηλικιακοί έλεγχοι του βρετανικού Νόμου για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο τέθηκαν σε ισχύ στα μέσα Ιουλίου 2025, οι μισές από τις δέκα δημοφιλέστερες δωρεάν εφαρμογές στα βρετανικά ηλεκτρονικά καταστήματα εφαρμογών φέρεται να ήταν υπηρεσίες VPN, σύμφωνα με την Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Παράλληλα, ένας προγραμματιστής εφαρμογών ανέφερε αύξηση 1.800% στις λήψεις μέσα στον πρώτο μήνα εφαρμογής της νομοθεσίας. Για τους ρυθμιστές, η εξέλιξη αυτή μετατρέπει τα VPN από εργαλεία προστασίας της ιδιωτικότητας σε εμπόδιο για την εφαρμογή των κανόνων.
Οι αντίπαλοι των μέτρων ελέγχου υποστηρίζουν, ωστόσο, ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις πως τα παιδιά παρακάμπτουν τους ηλικιακούς ελέγχους, και ότι η αύξηση λήψεων VPN οφείλεται κυρίως σε ενήλικους χρήστες. Η Proton VPN, η οποία ανέφερε αύξηση 1.800% στις ημερήσιες εγγραφές χρηστών στο Ηνωμένο Βασίλειο αμέσως μετά την έναρξη ισχύος των κανόνων επαλήθευσης ηλικίας, απέδωσε το φαινόμενο σε ενηλίκους που ανησυχούν για τις επιπτώσεις που θα έχουν οι καθολικοί ηλικιακοί έλεγχοι στην ιδιωτικότητά τους.
Η βρετανική μη κερδοσκοπική οργάνωση Internet Matters, η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα της διαδικτυακής ασφάλειας των παιδιών, ανέφερε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν πως τα παιδιά στρέφονται στα VPN για να παρακάμψουν τους νέους ηλικιακούς ελέγχους, οι οποίοι αποσκοπούν στην αποτροπή της πρόσβασης των ανηλίκων σε πορνογραφικό και άλλο επιβλαβές περιεχόμενο. Τα συμπεράσματα αυτά προήλθαν από έρευνα που πραγματοποιήθηκε πέντε μήνες μετά την έναρξη ισχύος του βρετανικού Νόμου για την Ασφάλεια στο Διαδίκτυο.
Η Childnet International, βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση και εταίρος του Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του Ηνωμένου Βασιλείου, κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα μαζί με την εταιρεία τεχνολογίας πληροφοριών Nominet, σημειώνοντας ότι η αύξηση αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί στα παιδιά.
Υπερασπιστές της ιδιωτικότητας και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων προειδοποιούν επίσης ότι ο έλεγχος ή ο περιορισμός των VPN θα ωθήσει την Ευρώπη προς ένα μοντέλο ελέγχου του διαδικτύου παρόμοιο με αυτό της Κίνας και της Ρωσίας. Συνδέουν τη συζήτηση για τα VPN με την ευρύτερη ατζέντα του Νόμου για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες και με την αμφιλεγόμενη πρόταση «Chat Control», επισήμως Κανονισμό για την Καταπολέμηση της Σεξουαλικής Κακοποίησης Παιδιών, την οποία οι επικριτές θεωρούν ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει υποδομές επιτήρησης και να αποδυναμώσει την κρυπτογραφημένη επικοινωνία.
Ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, η ανεξάρτητη αρχή προστασίας δεδομένων της ΕΕ, έχει προειδοποιήσει ότι η πρόταση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για εκ των πραγμάτων γενικευμένη και αδιάκριτη σάρωση του περιεχομένου σχεδόν όλων των μορφών ηλεκτρονικής επικοινωνίας όλων των χρηστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αντιδράσεις προήλθαν και από τμήματα της Αριστεράς. Η ομάδα Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι επιδιώκουν να αποδυναμώσουν το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα με ψευδή προσχήματα. Όπως ανέφερε η ομάδα, τα ιδιωτικά μηνύματα πρέπει να παραμένουν ιδιωτικά.
Ο Γκιγιόμ Μπιγκό, βουλευτής του Εθνικού Συναγερμού στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση, δήλωσε στην Epoch Times ότι υπάρχουν κι άλλες λύσεις πέρα από την επιβολή καθολικής ψηφιακής ταυτότητας και την αντιπαράθεση με τα VPN, αναφέροντας ως παράδειγμα την εφαρμογή αυτοματοποιημένων γονικών ελέγχων. Όπως σημείωσε, αντί να υποχρεώσει η ΕΕ τα λειτουργικά συστήματα να προχωρήσουν σε αυτή την απλή προσαρμογή, προτιμά να παρακολουθεί τους πάντες, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι προσεγγίζει πρακτικές που, κατά τον ίδιο, θυμίζουν τη Βόρεια Κορέα ως προς την απαγόρευση των VPN.
Ακόμη και ένθερμοι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εξέφρασαν την αντίθεσή τους στον περιορισμό των VPN. Η Γερμανίδα ευρωβουλευτής Σβένια Χαν της ομάδας Renew Europe έγραψε στην πλατφόρμα X ότι η απαγόρευση των VPN με πρόσχημα τα δικαιώματα των παιδιών δεν είναι αποδεκτή.
Αντιμέτωπη με τις αντιδράσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχείρησε να περιορίσει τις προσδοκίες. Το γραφείο της Βίρκκουνεν δήλωσε ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία εκστρατεία κατά των VPN, ενώ εκπρόσωπος της Επιτροπής υποστήριξε ότι η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη σε ένα ελεύθερο και ανοικτό διαδίκτυο, παράλληλα με την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών. Το κατά πόσο αυτή η διαβεβαίωση θα παραμείνει σε ισχύ καθώς πλησιάζει η προθεσμία εφαρμογής των συστημάτων επαλήθευσης έως τα τέλη του 2026 είναι το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στη συζήτηση.
