Οι ενήλικες που χρησιμοποιούν εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) καθημερινά — ιδίως για προσωπικούς, μη εργασιακούς λόγους — εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης σε σύγκριση με όσους τα χρησιμοποιούν σπανιότερα ή καθόλου, σύμφωνα με νέα αμερικανική έρευνα σε περισσότερα από 20.000 άτομα.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν την Τετάρτη στο JAMA Network Open, έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία το ChatGPT και παρόμοια εργαλεία έχουν περάσει από την «καινοτομία» στην καθημερινή ρουτίνα για εκατομμύρια ανθρώπους. Η έρευνα, που διεξήχθη διαδικτυακά την άνοιξη του 2025, διαπίστωσε ότι περίπου ένας στους δέκα ενήλικες χρησιμοποιεί πλέον παραγωγική ΑΙ τουλάχιστον μία φορά την ημέρα.
Οι καθημερινοί χρήστες είχαν περίπου 30% υψηλότερες πιθανότητες να πληρούν το όριο για μέτρια κατάθλιψη — ένα επίπεδο στο οποίο οι γιατροί συχνά αρχίζουν να εξετάζουν το ενδεχόμενο θεραπείας ή παραπομπής, όπως σημείωσαν οι συγγραφείς. Κάποιοι άνθρωποι που ήδη βιώνουν άγχος ή κατάθλιψη ενδέχεται να στρέφονται στην ΑΙ επειδή τη βρίσκουν υποστηρικτική, ενώ άλλοι μπορεί να τη χρησιμοποιούν έντονα και στη συνέχεια να αισθάνονται χειρότερα.
Ο Δρ Τζον Τόρους (Dr. John Torous), διευθυντής του Τμήματος Ψηφιακής Ψυχιατρικής στο Department of Psychiatry του Beth Israel Deaconess Medical Center, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε στην εφημερίδα The Epoch Times ότι η μελέτη δείχνει συσχέτιση της ΑΙ με περισσότερη κατάθλιψη, αλλά δεν μπορεί να απαντήσει τι προηγήθηκε, και μπορεί να υποστηριχθεί πειστικά και η μία και η άλλη εκδοχή.
Οι συγγραφείς της μελέτης τόνισαν ότι η ΑΙ εξαπλώνεται γρήγορα και χρησιμοποιείται σε τεράστια κλίμακα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό να κατανοηθεί τι οδηγεί αυτή τη σχέση. Ιδίως καθώς τα εργαλεία ΑΙ καλύπτουν όλο και περισσότερο ρόλους που παλαιότερα είχαν άνθρωποι — δίνοντας συμβουλές, βοηθώντας στη σκέψη γύρω από προβλήματα και προσφέροντας συναισθηματική υποστήριξη — γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοηθούν οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.
Γιατί η προσωπική χρήση ΑΙ επηρεάζει περισσότερο
Όταν οι ερευνητές διαχώρισαν τη χρήση ΑΙ για εργασία ή σπουδές από την προσωπική χρήση — π.χ. για συμβουλές ή συναισθηματική υποστήριξη — η εικόνα έγινε πιο καθαρή. Από όσους ανέφεραν καθημερινή χρήση, το 87% τη χρησιμοποιούσε για προσωπικούς λόγους — αναζητώντας συμβουλές, επεξεργαζόμενοι αποφάσεις ή διαχειριζόμενοι συναισθήματα — ενώ το 48% τη χρησιμοποιούσε για την εργασία και το 11% για το σχολείο.
Η προσωπική χρήση ΑΙ συνδέθηκε με υψηλότερες βαθμολογίες κατάθλιψης, ενώ η χρήση που σχετίζεται με εργασία ή σχολείο δεν παρουσίασε τέτοια σύνδεση. Αυτή η διάκριση μπορεί να προσφέρει ενδείξεις για το τι οδηγεί τη σχέση. Η εργασιακή χρήση ΑΙ τείνει να είναι πιο δομημένη και χρονικά περιορισμένη. Η προσωπική χρήση είναι συχνά πιο ανοιχτή σε διάρκεια και περιεχόμενο — το είδος αλληλεπίδρασης που παλαιότερα γινόταν κυρίως με φίλους, οικογένεια ή θεραπευτές.
Ο Τόρους ανέφερε ότι πολλοί άνθρωποι στρέφονται στην ΑΙ για ψυχολογική υποστήριξη, επομένως δεν είναι απρόσμενο οι συχνότεροι χρήστες να αναφέρουν περισσότερα συμπτώματα, κάτι που ενδέχεται να εξηγεί γιατί χρησιμοποιούν εξαρχής τα εργαλεία αυτά.
Οι συμμετέχοντες στη μελέτη απάντησαν σε ερωτήσεις για τη διάθεσή τους. Κατά μέσο όρο, οι καθημερινοί χρήστες ΑΙ είχαν βαθμολογία περίπου μία μονάδα υψηλότερη, σε κλίμακα κατάθλιψης από 0 έως 27 μονάδες, σε σύγκριση με όσους δεν χρησιμοποιούσαν ΑΙ — μια μέτρια διαφορά που ήταν συνεπής στο μεγάλο δείγμα.
Οι διαφορές στην ψυχική υγεία ήταν μικρές σε επίπεδο μεμονωμένου ατόμου, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αμελητέες, όπως δήλωσε στην Epoch Times ο Τζέιμς Ντράκμαν (James Druckman), συνυπογράφων της μελέτης που βοήθησε στον σχεδιασμό της έρευνας.
Ο Ντράκμαν, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο University of Rochester, ανέφερε ότι, αν η σχέση αυτή επιβεβαιωθεί, μπορεί να είναι σημαντική, καθώς θα υποδήλωνε έναν παράγοντα που θα μπορούσε να βλάψει την ψυχική υγεία και, έτσι, να προσφέρει ενδείξεις για το ποιου τύπου δραστηριότητες θα πρέπει να παρακολουθούνται από κλινική σκοπιά.
Παρόμοια — αν και ελαφρώς πιο αδύναμα — μοτίβα εμφανίστηκαν επίσης για το άγχος και την ευερεθιστότητα.
Οι μεσήλικες έδειξαν την ισχυρότερη συσχέτιση
Ωστόσο, η μελέτη δεν μπορεί να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα· αν η χρήση ΑΙ συμβάλλει στην κατάθλιψη ή αν οι άνθρωποι που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ψυχική τους υγεία είναι απλώς πιο πιθανό να στραφούν σε αυτά τα εργαλεία για υποστήριξη.
Παρότι οι νεότεροι ενήλικες ήταν πιο πιθανό να χρησιμοποιούν ΑΙ τακτικά, οι ισχυρότερες συσχετίσεις με την ψυχική υγεία εμφανίστηκαν στις ηλικίες 25 έως 64 ετών, με το πιο έντονο σήμα σε όσους βρίσκονται στη μέση ηλικία, 45 έως 64 ετών — περίοδο που συχνά χαρακτηρίζεται από εργασιακή πίεση, αυξημένες οικογενειακές ευθύνες και περιορισμένη κοινωνική ζωή. Οι καθημερινοί χρήστες ήταν πιο πιθανό να είναι άνδρες, υψηλότερου εισοδήματος, κάτοχοι πανεπιστημιακών ή μεταπτυχιακών τίτλων και κάτοικοι αστικών περιοχών.
Όταν η συντροφικότητα μέσω ΑΙ και τα ρομποτικά συστήματα συνομιλίας αρχίζουν να αντικαθιστούν τις συζητήσεις με φίλους, μέλη της οικογένειας ή συναδέλφους, μπορεί να αλλάζει ανεπαίσθητα ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν το στρες. Η ανθρώπινη αλληλεπίδραση προσφέρει συναισθηματικές αποχρώσεις που η ΑΙ δεν μπορεί να αναπαράγει πλήρως.
Τα ρομποτικά συστήματα συνομιλίας ΑΙ είναι σχεδιασμένα ώστε να κρατούν τους ανθρώπους σε εμπλοκή — απαντώντας γρήγορα, προσαρμοζόμενα στα ενδιαφέροντά τους και κάνοντας τις συνομιλίες να μοιάζουν προσωπικές. Αυτό μπορεί να είναι παρηγορητικό τη στιγμή που συμβαίνει, αλλά η απρόσκοπτη εμπειρία δημιουργεί μια ψευδαίσθηση οικειότητας που δεν αντέχει και μπορεί να οδηγήσει κάποιους να νιώθουν μεγαλύτερη απογοήτευση στην πραγματική ζωή ή να αναπτύξουν συναισθηματική εξάρτηση με την πάροδο του χρόνου. Σε ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις, τα ρομποτικά συστήματα συνομιλίας έχουν επιδεινώσει παραληρηματικές ιδέες και ακόμη και απόπειρες αυτοκτονίας σε χρήστες.
Ο Μάικλ Ίνζλιχτ (Michael Inzlicht), ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο που μελετά τα κίνητρα και το νόημα, δήλωσε στην Epoch Times ότι, όταν οι άνθρωποι «μεταφέρουν» στην ΑΙ τη σκέψη ή τη δημιουργική εργασία, οι δραστηριότητες μπορεί να φαίνονται λιγότερο ουσιαστικές.
Η σημασία της μελέτης για όσους χρησιμοποιούν ΑΙ
Επειδή η έρευνα κατέγραψε μόνο μία χρονική στιγμή, δεν μπορεί να τεκμηριώσει αιτιώδη σχέση. Οι μετρήσεις βασίστηκαν σε αυτοαναφορά, χωρίς κλινικές συνεντεύξεις ή λεπτομερείς πληροφορίες για το ιστορικό ψυχικής υγείας των ανθρώπων ή άλλους στρεσογόνους παράγοντες στη ζωή τους που θα μπορούσαν να εξηγούν τόσο τη χρήση ΑΙ όσο και την κατάθλιψη.
Ορισμένα στοιχεία υποδεικνύουν ότι τα εργαλεία ΑΙ μπορούν να είναι χρήσιμα όταν χρησιμοποιούνται κατάλληλα. Ο Ίνζλιχτ ανέφερε ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ προσπάθειας και νοήματος, σημειώνοντας ότι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν ΑΙ για να γράψουν εκθέσεις τείνουν να βρίσκουν τη διαδικασία λιγότερο ουσιαστική από όσους κάνουν οι ίδιοι τη δουλειά. Πρόσθεσε ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε «τριβή» είναι καλή, επισημαίνοντας εργασίες όπως η συμπλήρωση γραφειοκρατικών εντύπων. Ωστόσο, αυτό εγείρει την πιθανότητα ότι η χρήση ΑΙ για να «εξομαλύνει» πιο προσωπικές προκλήσεις μπορεί να συνοδεύεται από συναισθηματικά ανταλλάγματα.
Μία τυχαιοποιημένη δοκιμή διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που ανατέθηκαν σε ένα ρομποτικό σύστημα συνομιλίας, ειδικά εκπαιδευμένο για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων ψυχικής υγείας, εμφάνισαν μειώσεις στην κατάθλιψη και το άγχος, κάτι που, όπως έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης, υποδηλώνει ότι η φύση και το πλαίσιο της χρήσης μπορεί να είναι σημαντικοί παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη.
Ο Τόρους ανέφερε ότι είναι γνωστό πως η ΑΙ μπορεί να είναι βοηθητική για κάποιους ανθρώπους και πραγματικά επιβλαβής για άλλους, και ότι γι’ αυτό ανησυχεί όταν παρουσιάζεται ως αποκλειστικά «καλή» ή «κακή». Όπως σημείωσε, έχει σημασία ο τρόπος αλληλεπίδρασης με την ΑΙ, επειδή η ΑΙ είναι απρόβλεπτη. Ακόμη και το ίδιο άτομο, την ίδια στιγμή, μπορεί να πάρει πολύ διαφορετικές απαντήσεις ανάλογα με το πώς θα διατυπώσει μια ερώτηση ή μια προτροπή, κάτι που δυσκολεύει τη μελέτη των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της χρήσης ΑΙ.
Ο Ίνζλιχτ υπέδειξε ότι είναι πιθανότερο οι άνθρωποι που ήδη δυσκολεύονται — ή που αντιμετωπίζουν άλλους μη μετρημένους στρεσογόνους παράγοντες ή προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας— να έλκονται από τα εργαλεία ΑΙ εξαρχής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μακροχρόνια έρευνα. Είπε ότι αυτό που χρειάζεται είναι μια διαχρονική μελέτη.
Προς το παρόν, οι ειδικοί συνιστούν να χρησιμοποιούνται τα εργαλεία ΑΙ με διάκριση. Άνθρωποι που βασίζονται στην ΑΙ για συναισθηματική υποστήριξη μπορεί να ωφεληθούν αν απευθυνθούν και σε έναν έμπιστο φίλο ή σε έναν επαγγελματία υγείας, ιδίως αν παρατηρούν επίμονη χαμηλή διάθεση, άγχος ή ευερεθιστότητα. Το πώς χρησιμοποιούμε την ΑΙ και το ποιοι είμαστε τη στιγμή που τη χρησιμοποιούμε μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε.
