Το Πεκίνο αποστέλλει ανώτερο αξιωματούχο στην κηδεία του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, στην Τεχεράνη, σε μια τελετή στην οποία αναμένεται να παραστούν επίσης αξιωματούχοι από τη Ρωσία και αρκετές ακόμη χώρες. Σύμφωνα με αναλυτές που μίλησαν στην εφημερίδα The Epoch Times, η «διπλωματία της κηδείας» δείχνει ότι η πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, ο πόλεμος, οι κυρώσεις και η περιφερειακή αστάθεια ωθούν αυταρχικά και μη δυτικά κράτη σε πιο εμφανή συντονισμό.
Ο Χε Γουέι, αντιπρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου — του νομοθετικού σώματος που λειτουργεί κυρίως επικυρωτικά για το κινεζικό καθεστώς — θα παραστεί στην τελετή την Παρασκευή, σύμφωνα με το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών. Η κηδεία έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί από τις 3 έως τις 9 Ιουλίου. Η Ρωσία θα εκπροσωπηθεί από τον Ντμίτρι Μεντβέντεφ, πρώην πρόεδρο της χώρας και νυν αναπληρωτή πρόεδρο του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσικής Ομοσπονδίας, σύμφωνα με τον Ιρανό πρέσβη στη Μόσχα.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος οικονομικός εταίρος του Ιράν και σημαντικός αγοραστής ιρανικού αργού πετρελαίου, παρά τις κυρώσεις. Η Ρωσία φέρεται επίσης να έχει υποστηρίξει το Ιράν στον πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρέχοντας πληροφορίες.
Η επιλογή του Χε, αντί του κορυφαίου Κινέζου διπλωμάτη Γουάνγκ Γι, συνιστά υποβαθμισμένο επίπεδο εκπροσώπησης, σύμφωνα με τον Σεν Μινγκ-σι, ερευνητή στο Τμήμα Ερευνών Εθνικής Ασφάλειας του Ινστιτούτου Εθνικής Άμυνας και Έρευνας Ασφαλείας της Ταϊβάν. Δεδομένου ότι ο Χαμενεΐ ήταν ηγέτης μιας αυταρχικής θεοκρατίας, κατά τον Σεν θα αναμενόταν να παραστεί στην κηδεία του τουλάχιστον κάποιο μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας. Η αποστολή αξιωματούχου χαμηλότερης βαθμίδας αποσκοπεί, κατά την εκτίμησή του, στο να αποφευχθεί η εντύπωση ότι Κίνα και Ιράν διατηρούν εξαιρετικά στενή σχέση.
Ανάλογη είναι η εκτίμηση του Σουν Κουό-σιανγκ, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Nanhua της Ταϊβάν. Η παρουσία του Χε συνιστά μήνυμα υψηλού επιπέδου, όχι όμως το ιυψηλότερο δυνατό. Αν στην τελετή παρευρισκόταν ο Γουάνγκ Γι, βασικός διαμορφωτής της κινεζικής εξωτερικής πολιτικής, το διπλωματικό μήνυμα θα ήταν πολύ ισχυρότερο. Κατά τον Σουν, το Πεκίνο επιθυμεί να εκφράσει αλληλεγγύη προς το Ιράν, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια υπερβολικά προκλητική κίνηση.
Η διπλωματία της κηδείας
Στην κηδεία θα παρευρίσκεται επίσης ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ένας από τους βασικούς διαμεσολαβητές για τον τερματισμό της σύγκρουσης των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν. Θα παραστούν ακόμη ο αντιπρόεδρος της γειτονικής Τουρκίας, οι πρόεδροι της Γεωργίας και του Τατζικιστάν, καθώς και αντιπροσωπείες από την Ινδία, το Αφγανιστάν και το Τουρκμενιστάν.
Σύμφωνα με τον Σουν, ο κατάλογος των συμμετεχόντων υποδηλώνει τη συσπείρωση ενός στρατοπέδου που δεν ευθυγραμμίζεται με τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά βρίσκεται πιο κοντά στη Ρωσία και στον λεγόμενο «άξονα του κακού». Το μοτίβο, όπως εκτιμά, είναι σαφές: η Ρωσία ακολουθεί ανοιχτά συγκρουσιακή στάση, ενώ η Κίνα παρέχει υποστήριξη πιο προσεκτικά.
Η παρουσία της Τουρκίας, του Τατζικιστάν και της Γεωργίας, ωστόσο, δεν πρέπει να εκληφθεί αυτομάτως ως στήριξη του επαναστατικού καθεστώτος του Ιράν. Ο Σουν ανέφερε ότι αυτό σχετίζεται περισσότερο με τη διπλωματία της γειτονίας, τη διαχείριση κινδύνων, ζητήματα ασφάλειας και ενέργειας, καθώς και με τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας.
Ο Σεν συνδέει τη συμμετοχή χωρών όπως η Γεωργία και το Τατζικιστάν με το παρελθόν τους ως δορυφόρων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, τις σημερινές καλές σχέσεις τους με τη Ρωσία ή ενδεχόμενη εξάρτηση από τους ενεργειακούς πόρους του Ιράν. Υπό αυτές τις συνθήκες, η παρουσία στην κηδεία αποτελεί ζήτημα διπλωματικής ευγένειας και δεν ισοδυναμεί με πολιτική στήριξη του ιρανικού καθεστώτος.
Η Τουρκία, μολονότι επίσης μουσουλμανική χώρα, παραμένει κοσμικό κράτος και η αποστολή εκπροσώπου στην κηδεία δύσκολα θα προκαλέσει σοβαρές αντιδράσεις, σύμφωνα με τον Σεν. Παράλληλα, επισημαίνει ότι κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν η Άγκυρα δεν πήρε σαφή θέση υπέρ κάποιας πλευράς.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν πληροφορίες για το εάν η Βόρεια Κορέα θα αποστείλει επίσημο εκπρόσωπο στην κηδεία του Χαμενεΐ. Κατά τον Σεν, η Κίνα, η Ρωσία, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα αποτελούν ουσιαστικά έναν «άξονα του κακού», ο οποίος τείνει να δρα συντονισμένα σε πολλά πεδία πολιτικής, καθώς οι τέσσερις χώρες μοιράζονται κοινά συμφέροντα, ιδιαίτερα όσον αφορά την αντιμετώπιση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο Σουν εκτιμά ότι η έως τώρα σιωπή ή απουσία της Βόρειας Κορέας υποδηλώνει είτε επιφυλακτικότητα, είτε μυστικότητα, είτε απλώς χαμηλότερη διπλωματική προτεραιότητα. Για τον Σεν, δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα αν η Πιονγκγιάνγκ θα στείλει αντιπρόσωπο, αν και το ενδεχόμενο αυτό είναι πιθανό.
Πιθανά σενάρια
Παρά την υπογραφή συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, σποραδικές επιθέσεις και αντεπιθέσεις εξακολουθούν να σημειώνονται μεταξύ των δύο πλευρών, καθώς και στα Στενά του Ορμούζ.
Ο Σουν υποστηρίζει ότι το πιθανότερο σενάριο προβλέπει αρχικά τη «διπλωματία της κηδείας», στη συνέχεια την επανάληψη των έμμεσων συνομιλιών μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, τη συνέχιση των ιρανικών πιέσεων στη θάλασσα, κατά διαστήματα στρατιωτικά επεισόδια και εντεινόμενες διεθνείς πιέσεις ώστε τα Στενά του Ορμούζ να παραμείνουν τουλάχιστον εν μέρει ανοικτά.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, κατά την εκτίμησή του, είναι μια εσφαλμένη εκτίμηση της κατάστασης. Μία μεγάλη επίθεση εναντίον δεξαμενόπλοιου ή ένα ακόμη αμερικανικό ή ισραηλινό πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει τις δύο πλευρές σε νέα, ευρύτερη κλιμάκωση.
Προς το παρόν, σύμφωνα με τον Σεν, δεν υπάρχουν προβλήματα στις μεταφορές πετρελαίου. Το Ιράν μπορεί να εξάγει το πετρέλαιό του και η Κίνα να εξασφαλίζει προμήθειες από τη χώρα, ενώ θεωρεί απίθανη την επιβολή αποκλεισμού. Οι σποραδικές στρατιωτικές συγκρούσεις στην περιοχή, εφόσον δεν εξελιχθούν σε εκτεταμένο πόλεμο ή μείζονα σύγκρουση, δεν αναμένεται να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στη μεταφορά και τις εξαγωγές πετρελαίου.
Όσον αφορά την Κίνα, ένας παρατεταμένος πόλεμος και το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα αποτελούσαν στρατηγικά «δίκοπο μαχαίρι», σύμφωνα με τον Σουν. Από τη μία πλευρά, θα μπορούσαν να αποσπάσουν την προσοχή των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων και να περιορίσουν την εστίαση της Ουάσιγκτον στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Από την άλλη, θα έπλητταν σοβαρά την κινεζική οικονομία, καθώς μεγάλο μέρος των εισαγωγών αργού πετρελαίου της χώρας διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Ο Σούν εκτιμά ότι το Πεκίνο προτιμά να ασκείται ελεγχόμενη πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και όχι ένα πλήρες ή παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Με τη συμβολή του Luo Yaκαι πληροφορίες από το Reuters
