Η ιρακινή κυβέρνηση έδωσε προθεσμία έως τις 30 Σεπτεμβρίου στις φιλοϊρανικές τρομοκρατικές οργανώσεις που δρουν στη χώρα να αφοπλιστούν και να παραδώσουν το σύνολο του οπλισμού τους, προειδοποιώντας ότι μετά την ημερομηνία αυτή κάθε όπλο εκτός κρατικού ελέγχου θα έχει νομικές συνέπειες.
Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε στις 29 Ιουνίου στην πλατφόρμα X, το γραφείο του πρωθυπουργού του Ιράκ, Αλί Αλ Ζαΐντι, παρουσίασε το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων και τα αναπτυξιακά σχέδια της κυβέρνησης, με τη θέση ότι ο περιορισμός των όπλων στα χέρια του κράτους δεν αποτελεί απλώς σύνθημα, αλλά πολιτική που ήδη εφαρμόζεται. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Χάιντερ Αλ Αμπούντι ξεκαθάρισε, σε εβδομαδιαία συνέντευξη Τύπου, ότι μετά τις 30 Σεπτεμβρίου κάθε οπλισμός εκτός του κρατικού πλαισίου θα υπάγεται στις προβλεπόμενες από τον νόμο διαδικασίες.
Η προθεσμία συμπίπτει με την ολοκλήρωση της παρουσίας του διεθνούς συνασπισμού υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράκ. Ο συνασπισμός είχε συγκροτηθεί το 2014, κατόπιν αιτήματος της ιρακινής κυβέρνησης, για την καταπολέμηση του ISIS. Η ισλαμιστική εξτρεμιστική τρομοκρατική οργάνωση έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ηττηθεί στη χώρα, ενώ οι δυνάμεις του ΝΑΤΟ που συμμετείχαν στον συνασπισμό αποχώρησαν τον Μάρτιο, μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν.
Αφοπλισμός εκτός κρατικού ελέγχου
Η ιρακινή κυβέρνηση εμφανίζεται προσηλωμένη στον αφοπλισμό των τρομοκρατικών οργανώσεων που υποστηρίζονται από ξένες δυνάμεις, ιδίως ενόψει της προγραμματισμένης ολοκλήρωσης της αποχώρησης των δυνάμεων του συνασπισμού έως τις 30 Σεπτεμβρίου.
Σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση της 15ης Ιουνίου, ο Αλί Αλ Ζαΐντι και ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Τομ Μπάρακ αναφέρθηκαν σε σχέδιο της ιρακινής κυβέρνησης για την πλήρη αποστράτευση και διάλυση όλων των ένοπλων ομάδων και σχηματισμών που επιχειρούν εκτός κρατικού ελέγχου, ώστε να διασφαλιστεί ότι το ιρακινό έδαφος δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από καμία πλευρά για την απειλή της περιφερειακής ειρήνης.
Μετά την υπό αμερικανική ηγεσία εισβολή στο σιιτικής πλειονότητας Ιράκ το 2003 και την ανατροπή του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν, η χώρα μετατράπηκε σε πεδίο αντιπαράθεσης διαφόρων ένοπλων οργανώσεων, αλλά και πληρεξουσίων δυνάμεων του γειτονικού Ιράν. Η Τεχεράνη δαπάνησε επί δεκαετίες δισεκατομμύρια δολάρια για τη δημιουργία και ενίσχυση του περιφερειακού σιιτικού της δικτύου, το οποίο εξαπέλυε συστηματικά επιθέσεις εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων και βάσεων που φιλοξενούσαν αμερικανικά στρατεύματα σε ολόκληρη την περιοχή.
Πολλές από τις τρομοκρατικές οργανώσεις στο Ιράκ διατηρούν στενούς δεσμούς με τη σιιτικής πλειονότητας Τεχεράνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Λαϊκές Δυνάμεις Κινητοποίησης, συνασπισμός παραστρατιωτικών οργανώσεων, στον οποίο περιλαμβάνονται οι υποστηριζόμενες από το Ιράν Κατάιμπ Χεζμπολάχ, Ασαΐμπ Αχλ Αλ Χακ, Χαρακάτ Χεζμπολάχ Αλ Νουτζάμπα και άλλες. Οι οργανώσεις αυτές αποτελούν βασικό πυλώνα του περιφερειακού «Άξονα της Αντίστασης» του Ιράν, από τη Γάζα και τον Λίβανο έως την Υεμένη και το Ιράκ.
Οι πληρεξούσιες οργανώσεις της Τεχεράνης, ωστόσο, έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά μετά την επίθεση της υποστηριζόμενης από το Ιράν τρομοκρατικής οργάνωσης Χαμάς κατά του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Παράλληλα, αρκετές ακόμη ισχυρές σιιτικές παρατάξεις στο Ιράκ έχουν αφήσει να εννοηθεί ήδη από πέρυσι ότι είναι έτοιμες να αφοπλιστούν και να επικεντρωθούν στην εσωτερική πολιτική, προκειμένου να αποτραπεί περαιτέρω κλιμάκωση με την κυβέρνηση Τραμπ.
Στο μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ–Ιράν, που υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου, οι δύο χώρες συμφώνησαν ότι οι σύμμαχοί τους στον εν εξελίξει πόλεμο θα τερματίσουν άμεσα και οριστικά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις σε όλα τα μέτωπα. Μετά την υπογραφή του, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επανέλαβε την προσδοκία του να λάβει η ιρακινή κυβέρνηση άμεσα μέτρα για τη διάλυση όλων των μηχανισμών μέσω των οποίων το Ιράν ασκεί αποσταθεροποιητική δράση στο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και των φιλοϊρανικών τρομοκρατικών πολιτοφυλακών.
Ευρεία επιχείρηση κατά της διαφθοράς
Σε μια ακόμη σημαντική εξέλιξη, στις 28 Ιουνίου ο Αλί Αλ Ζαΐντι διέταξε τη σύλληψη δεκάδων Ιρακινών αξιωματούχων με κατηγορίες διαφθοράς, μετά την έκδοση ενταλμάτων από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο της χώρας. Το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων INA, επικαλούμενο ανώτερο αξιωματούχο, μετέδωσε ότι τουλάχιστον 47 ύποπτοι συνελήφθησαν στην αυστηρά φυλασσόμενη διοικητική και διπλωματική «Πράσινη Ζώνη» της Βαγδάτης, μεταξύ των οποίων βουλευτές και κυβερνητικά στελέχη.
Ανώτερη πηγή του INA ανέφερε ότι στις συλλήψεις περιλαμβάνονται βουλευτές των οποίων είχε αρθεί η ασυλία. Η υπόθεση προέκυψε έπειτα από την κατάθεση του αναπληρωτή υπουργού Πετρελαίου αρμόδιου για τη διύλιση, Αντνάν Αλ Τζουμαϊλί, ο οποίος είχε συλληφθεί τον προηγούμενο μήνα και φέρεται να ενέπλεξε ευρύτερο κύκλο αξιωματούχων.
Σύμφωνα με τον Αλ Αμπούντι, οι συλλήψεις συνεχίζονται και εντάσσονται σε ευρύτερη προσπάθεια, με την καταπολέμηση της διαφθοράς να παραμένει κεντρικός άξονας της κυβερνητικής πολιτικής για την ενίσχυση των κρατικών θεσμών και την προστασία του δημόσιου χρήματος.
Μεταξύ των συλληφθέντων βρίσκεται και ο αναπληρωτής υπουργός Πετρελαίου αρμόδιος για τη διανομή, Άλι Μααρίζ, σύμφωνα με πηγές που ζήτησαν να μην κατονομαστούν λόγω της ευαισθησίας της υπόθεσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν επιβάλει κυρώσεις στον Μααρίζ τον Μάιο, κατηγορώντας τον ότι συνέβαλε στην εκτροπή ιρακινού πετρελαίου προς όφελος του Ιράν και φιλοϊρανικών τρομοκρατικών οργανώσεων, καθώς και ότι διευκόλυνε την ανάμειξη ιρανικού αργού με ιρακινό πετρέλαιο για εξαγωγή μέσω πλαστών εγγράφων.
Το υπουργείο Πετρελαίου του Ιράκ είχε απορρίψει τότε τις κατηγορίες, με το επιχείρημα ότι οι δραστηριότητες που περιέγραφε η Ουάσιγκτον δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του Μααρίζ. Ο ίδιος δεν κατέστη δυνατό να εντοπιστεί για σχόλιο.
Το Ιράκ έχει πραγματοποιήσει και στο παρελθόν εκστρατείες κατά της διαφθοράς. Ο απόστρατος στρατηγός του αμερικανικού στρατού Ντέιβιντ Πετρέους, διοικητής των δυνάμεων του συνασπισμού στο Ιράκ την περίοδο 2007–2008, επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ από το 2008 έως το 2010 και στη συνέχεια διευθυντής της CIA για έναν χρόνο, εκτιμά ότι αυτή τη φορά η κατάσταση ενδέχεται να είναι διαφορετική, καθώς όλα τα βασικά κρατικά θεσμικά όργανα του Ιράκ — η Δικαιοσύνη, το γραφείο του πρωθυπουργού και ο πλέον επαγγελματικός οργανισμός ασφαλείας της χώρας — φαίνεται να ενεργούν συντονισμένα με στόχο την αποκατάσταση του κρατικού ελέγχου.
Σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε την 1η Ιουλίου στην Washington Post, ο Πετρέους έγραψε ότι η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να σηματοδοτεί την απαρχή μίας από τις σημαντικότερες πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων ετών: την επιστροφή της κρατικής εξουσίας στο Ιράκ.
Σε ανάρτηση στην πλατφόρμα X στις 29 Ιουνίου, το γραφείο του Αλί Αλ Ζαΐντι διαβεβαίωσε ότι δεν θα επιτραπεί σε κανέναν να καταχραστεί τον πλούτο του ιρακινού λαού ή να διακινδυνεύσει το μέλλον της χώρας.
Ο 41χρονος Αλί Αλ Ζαΐντι, ο οποίος ανέλαβε την πρωθυπουργία τον Μάιο με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, έχει δεσμευθεί να αντιμετωπίσει τη βαθιά ριζωμένη διαφθορά, μία από τις πιο επίμονες προκλήσεις για το Ιράκ, παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις διαδοχικών κυβερνήσεων για λογοδοσία των αξιωματούχων. Ανέλαβε καθήκοντα ως υποψήφιος κοινής αποδοχής, αφού ο πρώην πρωθυπουργός Μοχάμεντ Σία Αλ Σουντάνι αποσύρθηκε εν μέσω πολιτικού αδιεξόδου για την επιλογή του επόμενου πρωθυπουργού. Ο Αλ Σουντάνι είχε αναδειχθεί στην εξουσία με τη στήριξη του Σιιτικού Συντονιστικού Πλαισίου, σιιτικής πολιτικής συμμαχίας που διατηρεί στενές σχέσεις με το Ιράν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες πίεζαν τα σιιτικά πολιτικά μπλοκ του Ιράκ να αποτρέψουν την επιστροφή του πρώην πρωθυπουργού Νούρι Αλ Μαλίκι, ο οποίος έχει στενούς δεσμούς με την Τεχεράνη.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, επισκέφθηκε τη Βαγδάτη στις 28 Ιουνίου και συναντήθηκε με τον Αλί Αλ Ζαΐντι, τον πρόεδρο Νιζάρ Αμιντί, τον πρόεδρο της Βουλής Χαϊμπάτ Αλ Χαλμπούσι, τον υπουργό Εξωτερικών Φουάντ Χουσεΐν και άλλους αξιωματούχους. Μετά την επίσκεψη, ανέφερε ότι οι Ιρακινοί προετοιμάζονταν για την κηδεία του πρώην ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου σε στοχευμένες αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιδρομές κατά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν. Σύμφωνα με τον Αραγτσί, η εκδήλωση αυτή θα ενισχύσει περαιτέρω τους δεσμούς μεταξύ των δύο χωρών.
Παράλληλα, ο Αλί Αλ Ζαΐντι αναμένεται να επισκεφθεί τον Λευκό Οίκο στα μέσα Ιουλίου, για συνομιλίες σχετικά με μια ισχυρή και αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση Ηνωμένων Πολιτειών–Ιράκ, ικανή να ανταποκριθεί στις προσδοκίες του Ιράκ για ένα κυρίαρχο, ασφαλές και ευημερούν μέλλον και να αποφέρει απτά οφέλη τόσο στους Αμερικανούς όσο και στους Ιρακινούς.
Της Melanie Sun
Με πληροφορίες από Reuters και Associated Press
