Η συζήτηση για τη συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης–Mercosur δεν είναι μια θεωρητική διαμάχη ανάμεσα σε όσους αγαπούν το εμπόριο και όσους το φοβούνται. Είναι μια πολύ πρακτική υπόθεση. Φτάνει μέχρι το ράφι του σούπερ μάρκετ, το πιάτο του καταναλωτή, το εισόδημα του παραγωγού και την ευθύνη του δημόσιου ελέγχου.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η υπόθεση των εισαγόμενων πουλερικών από τη Βραζιλία και των ευρημάτων σαλμονέλας έδωσε σε αυτή τη συζήτηση συγκεκριμένο πρόσωπο. Δεν είναι ακριβές να ειπωθεί ότι η συμφωνία Mercosur «έφερε για πρώτη φορά» βραζιλιάνικα κοτόπουλα στην Ευρώπη. Τέτοιες εισαγωγές υπήρχαν ήδη. Ούτε είναι σωστό να παρουσιαστεί κάθε φορτίο από τη Λατινική Αμερική ως ύποπτο ή επικίνδυνο. Αυτό θα ήταν υπερβολή.
Το πραγματικό ζήτημα είναι άλλο: όσο οι εμπορικές ροές μεγαλώνουν και όσο η πίεση για φθηνότερα προϊόντα αυξάνεται, τόσο πιο κρίσιμος γίνεται ο ρόλος εκείνων που ελέγχουν τι περνά τα σύνορα και τι φτάνει τελικά στην αγορά.
Τα επίσημα ευρωπαϊκά συστήματα έχουν καταγράψει περιστατικά σαλμονέλας σε βραζιλιάνικα πουλερικά και πριν από τη νέα φάση της συμφωνίας και μέσα στο 2026. Αυτό δείχνει δύο πράγματα ταυτόχρονα. Πρώτον, ότι ο κίνδυνος δεν είναι φανταστικός. Δεύτερον, ότι το πρόβλημα δεν γεννήθηκε ξαφνικά από τη Mercosur. Προϋπήρχε, καταγραφόταν και αντιμετωπιζόταν μέσα από τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ελέγχου.
Στην Ελλάδα, δημοσιεύματα και δηλώσεις συνδικαλιστικών φορέων των γεωτεχνικών έφεραν στο προσκήνιο σοβαρή καταγγελία για παρτίδες κατεψυγμένου κοτόπουλου από τη Βραζιλία στις οποίες φέρεται να εντοπίστηκε σαλμονέλα. Η διατύπωση εδώ χρειάζεται προσοχή. Άλλο πράγμα η καταγγελία ή η συνδικαλιστική δήλωση που αναπαράγεται στον Τύπο, και άλλο η πλήρως τεκμηριωμένη δημόσια ανακοίνωση από επίσημο ευρωπαϊκό σύστημα. Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Γεωτεχνικών του Δημοσίου, Νίκος Κακαβάς, δήλωσε ότι «τα ευρήματα αφορούν παρτίδες που ήρθαν περίπου την περίοδο του Πάσχα, όταν ξεκίνησε ουσιαστικά η πιλοτική εφαρμογή της συμφωνίας Mercosur», τονίζοντας ότι τα αποτελέσματα των δειγματοληψιών είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά: «Όσες παρτίδες εισήχθησαν στη χώρα, περίπου το 80% βρέθηκε με σαλμονέλα». Όπως ήταν φυσικό, το γεγονός αυτό οδήγησε στην άμεση επιστροφή τους.
Και εδώ βρίσκεται η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας. Συνήθως μιλάμε για το κράτος μόνο όταν αποτυγχάνει. Όταν καθυστερεί, όταν ταλαιπωρεί, όταν χάνεται μέσα στη γραφειοκρατία. Σπανιότερα μιλάμε για τους δημόσιους υπαλλήλους, τους κτηνιάτρους, τους γεωτεχνικούς, τα εργαστήρια και τις υπηρεσίες που κάνουν αθόρυβα τη δουλειά τους. Κι όμως, σε υποθέσεις σαν αυτή, η προστασία της αγοράς και της δημόσιας υγείας δεν εξαρτάται από γενικές διαβεβαιώσεις. Εξαρτάται από ανθρώπους που παίρνουν δείγματα, ελέγχουν έγγραφα, διασταυρώνουν πιστοποιητικά, στέλνουν αναλύσεις και, όταν χρειαστεί, μπλοκάρουν ένα φορτίο.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η ουσία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υποστηρίζει ότι η συμφωνία με τη Mercosur δεν χαλαρώνει τα υγειονομικά πρότυπα. Θεωρητικά, κάθε προϊόν που μπαίνει στην ευρωπαϊκή αγορά πρέπει να συμμορφώνεται με τους ίδιους κανόνες ασφάλειας τροφίμων. Αυτή είναι η επίσημη γραμμή και δεν πρέπει να αγνοείται. Ταυτόχρονα, όμως, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι αντιτείνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι γράφει ο κανονισμός. Είναι αν υπάρχουν αρκετοί έλεγχοι, αρκετό προσωπικό, αρκετά εργαστήρια, αρκετή διαφάνεια και αρκετή πολιτική βούληση για να εφαρμοστούν οι κανόνες στην πράξη.
Γι’ αυτό οι αντιδράσεις των αγροτών τον χειμώνα δεν μπορούν να απορριφθούν ως απλή γκρίνια ή συντεχνιακή άμυνα. Στην Ελλάδα, στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Mercosur έγινε σύμβολο ενός βαθύτερου φόβου: ότι ο Ευρωπαίος παραγωγός καλείται να παράγει με αυστηρούς κανόνες, υψηλό κόστος, περιβαλλοντικές υποχρεώσεις και κτηνιατρικά πρωτόκολλα, ενώ την ίδια ώρα θα ανταγωνίζεται προϊόντα που έρχονται από χώρες με διαφορετικές συνθήκες παραγωγής και χαμηλότερες τιμές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εισαγόμενο προϊόν είναι κακό. Ούτε ότι κάθε εμπορική συμφωνία είναι απειλή. Σημαίνει όμως ότι το ελεύθερο εμπόριο δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο με όρους τιμής. Αν η τιμή είναι το μόνο κριτήριο, τότε ο παραγωγός πιέζεται, ο καταναλωτής εκτίθεται και ο δημόσιος έλεγχος μετατρέπεται στο τελευταίο ανάχωμα.
Η υπόθεση των πουλερικών δείχνει ακριβώς αυτό. Δεν αρκεί να λέμε ότι «η αγορά θα ρυθμίσει». Η αγορά δεν κάνει μικροβιολογικούς ελέγχους. Δεν ανοίγει κοντέινερ. Δεν εξετάζει δείγματα για σαλμονέλα. Δεν αποφασίζει αν μια παρτίδα πρέπει να επιστραφεί, να καταστραφεί ή να αποσυρθεί. Αυτή τη δουλειά την κάνουν δημόσιες υπηρεσίες και ελεγκτικοί μηχανισμοί.
Και όταν την κάνουν σωστά, αξίζει να το λέμε.
Το φιλότιμο των δημόσιων ελεγκτών δεν είναι ρομαντική λεπτομέρεια. Είναι θεσμική ανάγκη. Είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια αγορά που λειτουργεί με κανόνες και σε μια αγορά όπου ό,τι είναι φθηνότερο περνάει πιο εύκολα. Είναι η ασπίδα του καταναλωτή, αλλά και η δικαίωση του παραγωγού που τηρεί κανόνες, πληρώνει κόστος και απαιτεί να μην ανταγωνίζεται προϊόντα αμφίβολης συμμόρφωσης.
Η Mercosur μπορεί να προσφέρει εξαγωγικές ευκαιρίες. Μπορεί να ανοίξει αγορές. Μπορεί να ωφελήσει ορισμένους κλάδους. Αλλά καμία εμπορική συμφωνία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν λευκή επιταγή. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει εμπόριο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποιους όρους θα υπάρξει.
Με ίδιους κανόνες για όλους; Με ελέγχους που δεν θα είναι τυπικοί; Με προσωπικό που επαρκεί; Με εργαστήρια που μπορούν να ανταποκριθούν; Με διαφάνεια στα ευρήματα; Με σεβασμό στον παραγωγό και στον καταναλωτή;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε το εμπόριο μπορεί να λειτουργήσει χωρίς να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη. Αν η απάντηση είναι όχι, τότε οι φόβοι των αγροτών δεν είναι λαϊκισμός. Είναι προειδοποίηση.
Η ιστορία με τα κοτόπουλα και τη σαλμονέλα δεν πρέπει να γίνει εργαλείο πανικού, αλλά να σταθεί ως αφορμή για σοβαρότητα. Γιατί στο τέλος, η ασφάλεια των τροφίμων δεν κρίνεται στις συνεντεύξεις Τύπου ούτε στα μεγάλα λόγια για τις διεθνείς συμφωνίες. Κρίνεται εκεί όπου ένας ελεγκτής κοιτάζει ένα φορτίο και αποφασίζει ότι δεν θα περάσει αν δεν πληροί τους κανόνες.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο χρήσιμη υπενθύμιση από όλη την υπόθεση: το κράτος που συχνά κατηγορούμε, όταν λειτουργεί σωστά, είναι αυτό που στέκεται ανάμεσα στον πολίτη και τον κίνδυνο.
Οι απόψεις που διατυπώνονται στο παρόν άρθρο δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
