Το πρόβλημα δεν είναι αν ένας ηγέτης δηλώνει εθνικιστής ή επαναστάτης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια κυβέρνηση ζητά θυσίες από τους πολίτες και την ίδια ώρα γύρω της εμφανίζονται λογαριασμοί, ακίνητα, offshore, συγγενείς-διαχειριστές και επιχειρηματίες-φίλοι. Εκεί τελειώνει η ιδεολογία και αρχίζει η γνωστή, παλιά ιστορία: η δημόσια εξουσία ως ιδιωτικό ταμείο.
Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή. Οι υπερβολές βολεύουν, αλλά αποδυναμώνουν την αλήθεια. Δεν χρειάζεται να γράψει κανείς ότι ο Νικολάς Μαδούρο είχε αποδεδειγμένα «800 εκατομμύρια σε ελβετική τράπεζα» για να θέσει το ηθικό ερώτημα. Αρκεί να μείνει στο τεκμηριωμένο: στην Ελβετία αναφέρθηκαν παγωμένα περιουσιακά στοιχεία ύψους 687 εκατ. ελβετικών φράγκων, προερχόμενα από τη Βενεζουέλα και συνδεδεμένα με πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Αυτό δεν είναι το ίδιο με έναν προσωπικό λογαριασμό στο όνομά του, αλλά είναι αρκετό για να ανοίξει μια σοβαρή συζήτηση για το πού καταλήγει ο πλούτος ενός κράτους όταν η πολιτική εξουσία δεν ελέγχεται.
Το ίδιο ισχύει και για τον μύθο των «4 δισεκατομμυρίων» που δήθεν άφησε ο Ούγκο Τσάβες στην κόρη του. Η ιστορία κυκλοφόρησε πολύ, αλλά δεν στέκεται με τα σημερινά δημοσιογραφικά κριτήρια. Αν μπει σε άρθρο ως βεβαιότητα, θα γίνει λάθος. Το πραγματικό θέμα δεν είναι να φορτωθεί σε έναν νεκρό ηγέτη ένα ποσό που δεν αποδεικνύεται· είναι να εξεταστεί πώς καθεστώτα που μιλούν στο όνομα των φτωχών μπορούν να γεννήσουν αυλές, προνόμια και αδιαφανείς οικογενειακές σχέσεις με το κράτος.
Στην περίπτωση του Φιντέλ Κάστρο, το Forbes είχε εκτιμήσει το 2006 την περιουσία του στα 900 εκατ. δολάρια, όχι επειδή παρουσίασε τραπεζικά βιβλιάρια, αλλά επειδή συνέδεσε την προσωπική του ισχύ με τον έλεγχο κρατικών επιχειρήσεων. Ο Κάστρο το αρνήθηκε κατηγορηματικά. Αυτό ακριβώς δείχνει το πρόβλημα: σε συστήματα όπου ο ηγέτης, το κόμμα, το κράτος και η οικονομία γίνονται ένα σώμα, είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς τι είναι δημόσιο, τι είναι προσωπικό και τι είναι απλώς προπαγάνδα.
Η υπόθεση Κίρχνερ στην Αργεντινή είναι διαφορετική, γιατί εδώ δεν μιλάμε απλώς για φήμες. Η υπόθεση Vialidad οδήγησε σε καταδίκη για απάτη εις βάρος του Δημοσίου και σε διαδικασίες ανάκτησης τεράστιων ποσών. Αλλά και εδώ η ακρίβεια έχει σημασία: τα 111 ακίνητα δεν πρέπει να παρουσιαστούν σαν να ήταν όλα προσωπικές ιδιοκτησίες της Κριστίνα Κίρχνερ. Αφορούν ένα πλέγμα περιουσιακών στοιχείων που συνδέονται με την ίδια, τα παιδιά της, τον επιχειρηματία Λάσαρο Μπάες και εταιρείες, στο πλαίσιο μιας δικαστικής προσπάθειας να ανακτηθεί η ζημία για το κράτος.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η διαφθορά δεν έχει μόνο ένα χρώμα. Ο δεξιός δικτάτορας Αουγκούστο Πινοσέτ είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος. Έρευνα της αμερικανικής Γερουσίας αποκάλυψε δίκτυο τουλάχιστον 125 μυστικών τραπεζικών και επενδυτικών λογαριασμών στις ΗΠΑ, με ψευδώνυμα, offshore εταιρείες και τρίτα πρόσωπα, μέσα από τα οποία μετακινήθηκαν εκατομμύρια δολάρια. Ο Αουγκούστο Πινοσέτ ήταν στρατιωτικός, πολιτικός και πρόεδρος της Χιλής από το 1973 έως το 1990. Κατέλαβε την εξουσία με στρατιωτικό πραξικόπημα ανατρέποντας τη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Σαλβαδόρ Αλιέντε.
Άρα το ηθικό ερώτημα δεν είναι «κλέβει η αριστερά;» ή «κλέβει η δεξιά;». Το ερώτημα είναι πιο βαθύ: τι συμβαίνει όταν ένας ηγέτης μένει πολύ καιρό χωρίς πραγματικό έλεγχο; Τι συμβαίνει όταν η Δικαιοσύνη φοβάται, ο Τύπος φιμώνεται, οι συγγενείς αποκτούν ρόλους, οι φίλοι παίρνουν έργα και τα σύνορα ανάμεσα στο δημόσιο ταμείο και την προσωπική περιουσία θολώνουν; Το World Justice Project μετρά την απουσία διαφθοράς ακριβώς μέσα από τέτοιες μορφές κατάχρησης: δωροδοκία, αθέμιτη επιρροή και υπεξαίρεση δημόσιων πόρων από κρατικούς αξιωματούχους.
Ένας ηγέτης μπορεί να έχει περιουσία. Μπορεί να έχει αποκτήσει χρήματα νόμιμα, πριν ή μετά την πολιτική. Αλλά όταν η περιουσία είναι κρυφή, όταν περνά μέσα από συγγενείς, φίλους, τράπεζες του εξωτερικού και εταιρικά σχήματα, τότε δεν μιλάμε πια για ιδιωτική επιτυχία. Μιλάμε για έλλειμμα δημοκρατικής ηθικής.
Ο πολίτης δεν ζητά από τους ηγέτες του να είναι φτωχοί από υποχρέωση. Ζητά να είναι καθαροί. Να δηλώνουν τι έχουν. Να εξηγούν από πού προήλθε. Να μην κυβερνούν μια χώρα φτώχειας με λογαριασμούς σε τραπεζικούς παραδείσους. Να μην καταγγέλλουν τους «ολιγάρχες» ενώ οι ίδιοι χτίζουν τη δική τους αυλή.
Η επανάσταση, η πατρίδα, η αγορά, η τάξη, ο λαός — όλες οι μεγάλες λέξεις μπορούν να γίνουν προπέτασμα καπνού. Το πραγματικό μέτρο είναι απλούστερο: ελέγχεται η εξουσία ή όχι; Αν δεν ελέγχεται, τότε αργά ή γρήγορα ο δρόμος της ιδεολογίας καταλήγει στο ίδιο μέρος — στο θησαυροφυλάκιο.
Οι απόψεις που διατυπώνονται στο παρόν άρθρο δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκην τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
