Σχολιασμός
Το Εθνικό Λαϊκό Κογκρέσο της Κίνας ενέκρινε πρόσφατα έναν νέο νόμο, με τίτλο «Προώθηση της Εθνοτικής Ενότητας και Προόδου», ο οποίος αναμένεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στις μειονότητες και στους Κινέζους του εξωτερικού.
Ο νόμος κωδικοποιεί την εθνοτική πολιτική του Σι Τζινπίνγκ και δεν ανταποκρίνεται στο περιεχόμενο που υποδηλώνει ο τίτλος του, παρά τον παραπλανητικό τίτλο άρθρου της China Daily στις 21 Απριλίου, σύμφωνα με τον οποίο το Σιντζιάνγκ θα ευημερήσει περαιτέρω υπό τον νέο νόμο.
Η ρήτρα της εξωεδαφικότητας
Το άρθρο 63 του νέου νόμου προβλέπει ότι ο νόμος εφαρμόζεται και σε ξένους οργανισμούς ή άτομα που «διαπράττουν πράξεις που στοχεύουν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ) και υπονομεύουν την εθνοτική ενότητα και πρόοδο ή δημιουργούν εθνοτικές διαιρέσεις». Ο νόμος δεν καθορίζει τις ποινές, οι οποίες επιβάλλονται βάσει άλλων εφαρμοστέων διατάξεων. Κατά συνέπεια, η υποκίνηση εθνοτικού μίσους ή διακρίσεων τιμωρείται (όπως καθορίζεται κατά την κρίση του κράτους) με έως 15 ημέρες κράτησης βάσει της νομοθεσίας για τα αδικήματα δημόσιας τάξης ή με έως 10 έτη φυλάκισης βάσει του ποινικού κώδικα.
Σημαντικό είναι ότι η εμβέλεια του νόμου δεν περιορίζεται σε τιμωρητικά μέτρα. Το άρθρο 17 προβλέπει την προώθηση του ιδεολογικού του πλαισίου μέσω ανταλλαγών με ξένα πανεπιστήμια, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ερευνητικά ινστιτούτα, καθώς και την καλλιέργεια αυτής της αντίληψης στις κινεζικές κοινότητες του εξωτερικού, με στόχο την ενίσχυση της συνείδησης ότι ανήκουν στο κινεζικό έθνος. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται ένα διπλό σχήμα: ήπια ιδεολογική διείσδυση μέσω του Τμήματος Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου (United Front Work Department – UFWD) αφ’ ενός και αυστηρή νομική ευθύνη βάσει του άρθρου 63 αφ’ ετέρου. Αυτό αποτελεί τη βάση για τη διεθνική καταστολή.
Η ευρύτερη αρχιτεκτονική της εξωεδαφικής νομικής εμβέλειας
Το άρθρο 63 του νόμου για την εθνοτική ενότητα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Συνιστά την πιο πρόσφατη προσθήκη σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο σύνολο κινεζικής εξωεδαφικής νομοθεσίας, το οποίο παρουσιάζει το ίδιο διαρθρωτικό πρόβλημα από την οπτική του Διεθνούς Δικαίου· ποινικοποιεί συμπεριφορές που είναι νόμιμες — και συχνά συνταγματικά κατοχυρωμένες (όπως η ελευθερία του λόγου) — στις χώρες όπου λαμβάνουν χώρα.
Ο νόμος εθνικής ασφάλειας του Χονγκ Κονγκ του 2020 αποτελεί το πιο γνωστό προηγούμενο. Το άρθρο 38 του νόμου αυτού επεκτείνει τη δικαιοδοσία του εκτός Χονγκ Κονγκ, σε πρόσωπα που δεν είναι κάτοικοι της περιοχής, ποινικοποιώντας πράξεις υπονόμευσης όπως αυτές ορίζονται στο ίδιο το νομοθέτημα. Ο νόμος αυτός έχει ευρύτερη εμβέλεια ακόμη και από την ίδια την ποινική νομοθεσία της Κίνας.
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2024 για τους «αμετανόητους αυτονομιστές» στην Ταϊβάν προχώρησαν ακόμη περισσότερο. Η Κίνα διαθέτει ήδη νόμους και κανονισμούς κατά των υποστηρικτών της ανεξαρτησίας της Ταϊβάν, συμπεριλαμβανομένων οδηγιών που δημοσιεύθηκαν το 2024 για την τιμωρία «αμετανόητων» ακτιβιστών — ακόμη και με τη θανατική ποινή — παρότι τα κινεζικά δικαστήρια δεν έχουν δικαιοδοσία στο νησί.
Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα επεκτείνει αυτή την αρχιτεκτονική από την πολιτική διαφωνία ειδικά, στην εθνοτική και πολιτισμική έκφραση ευρύτερα. Αξιωματούχοι της Ταϊβάν επεσήμαναν ότι ο νόμος αυτός σηματοδοτεί αλλαγή τακτικής· ενώ προηγουμένως η κινεζική νομοθεσία στόχευε στην αντίθεση προς ορισμένες πεποιθήσεις, πλέον απειλεί με τιμωρία εάν οι πολίτες δεν προωθούν ενεργά την ενότητα της Κίνας.
Τι ισχύει ως προς το Διεθνές Δίκαιο
Σύμφωνα με το εθιμικό Διεθνές Δίκαιο, ένα κράτος μπορεί να ασκήσει δικαιοδοσία βάσει ορισμένων αναγνωρισμένων αρχών: της εδαφικότητας (όπου λαμβάνει χώρα η πράξη), της ιθαγένειας (όταν ο δράστης είναι πολίτης), της παθητικής προσωπικότητας (όταν το θύμα είναι πολίτης), της αρχής προστασίας (όταν οι πράξεις στρέφονται κατά ζωτικών συμφερόντων του κράτους) και της καθολικής δικαιοδοσίας (που αφορά τα σοβαρότερα εγκλήματα, όπως η γενοκτονία και η πειρατεία).
Οι εξωεδαφικές αξιώσεις της Κίνας, τόσο στον νόμο εθνικής ασφάλειας όσο και στον νόμο για την εθνοτική ενότητα, στηρίζονται κυρίως στην αρχή προστασίας, αλλά την εφαρμόζουν σε συμπεριφορές που είναι τόσο αόριστα ορισμένες και τόσο απομακρυσμένες από τις παραδοσιακές απειλές κατά της εθνικής ασφάλειας, ώστε η επίκληση αυτής της αρχής καθίσταται νομικά αμφισβητήσιμη.
Η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών δήλωσε τον Ιούλιο του 2022 ότι ο νόμος εθνικής ασφάλειας δεν συνάδει με το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα. Η Κίνα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο σύμφωνο, γεγονός που περιορίζει τη νομική δυνατότητα επιβολής, ωστόσο η ανάλυση της επιτροπής είναι ενδεικτική· η αοριστία αδικημάτων όπως η «υπονόμευση της εθνοτικής ενότητας» δεν πληροί την απαίτηση του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σύμφωνα με την οποία οι περιορισμοί στην έκφραση πρέπει να είναι αναγκαίοι, αναλογικοί και σαφώς προσδιορισμένοι.
Ο ρόλος του Τμήματος Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου
Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα αναθέτει ρητά την αρμοδιότητα εφαρμογής στο Τμήμα Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου (UFWD) και στην Εθνική Επιτροπή Εθνοτικών Υποθέσεων (η οποία υπάγεται στο πρώτο από το 2018). Αυτό αποτελεί τον κρίσιμο θεσμικό σύνδεσμο. Το UFWD αποτελούσε ήδη τον βασικό μηχανισμό επέκτασης του ελέγχου του Κόμματος στις κοινότητες της διασποράς· πλέον, ο νόμος παρέχει σε αυτόν τον μηχανισμό και νομική θεμελίωση.
Το UFWD διαχειρίζεται σχέσεις, συλλέγει πληροφορίες και επιδιώκει να ασκήσει επιρροή σε εξέχοντα πρόσωπα και οργανισμούς τόσο εντός όσο και εκτός ηπειρωτικής Κίνας. Εστιάζει σε άτομα και φορείς εκτός του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ) — ιδίως στην κινεζική διασπορά — που διαθέτουν πολιτική, οικονομική, θρησκευτική ή ακαδημαϊκή επιρροή.
Μέθοδοι πίεσης και παρενόχλησης στο πλαίσιο του Ενιαίου Μετώπου, συμπεριλαμβανομένων απειλών κατά συγγενών στην Κίνα, εφαρμόζονται σε μέλη της διασποράς που ανήκουν σε διωκόμενες εθνοτικές και θρησκευτικές μειονότητες. Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα παρέχει νομική κάλυψη για αυτές τις πρακτικές.
Πού εντάσσεται το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας
Ενώ το UFWD διεξάγει επιχειρήσεις επιρροής και ασκεί ήπια πίεση, το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας (MSS) αποτελεί τον μυστικό βραχίονα πληροφοριών και επιβολής. Στο εσωτερικό, το MSS πραγματοποιεί παρακολούθηση εθνοτικών μειονοτήτων, ιδίως στο Θιβέτ και στο Σιντζιάνγκ. Μία από τις αναγνωρισμένες αρμοδιότητές του είναι η διείσδυση σε ομάδες Κινέζων αντιφρονούντων στο εξωτερικό — σε αυτές που αποκαλεί «πέντε δηλητήρια»: φιλοδημοκρατικούς, Ταϊβανούς, Θιβετιανούς, Ουιγούρους και ασκούμενους του Φάλουν Γκονγκ.
Η Κίνα διεξάγει δραστηριότητες κατασκοπείας στο εξωτερικό μέσω διαφόρων μεθόδων, με τη συμμετοχή του MSS, του υπουργείου Δημόσιας Ασφάλειας, του UFWD, της Διεύθυνσης Πληροφοριών του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού και πολυάριθμων οργανισμών που λειτουργούν ως βιτρίνες. Πράκτορες του MSS και συνεργάτες τους εμπλέκονται σε μη εξουσιοδοτημένες και μυστικές δραστηριότητες επιβολής του νόμου σε ξένο έδαφος, συμπεριλαμβανομένων παρακολουθήσεων, καταδίωξης και παρενόχλησης στόχων, από τους οποίους πολλοί είναι νόμιμοι κάτοικοι ή ακόμη και πολίτες άλλων χωρών.
Μια βασική και ιδιαίτερα σκληρή τακτική είναι η «πίεση μέσω τρίτων». Δηλαδή, για να εξαναγκαστεί ένας στόχος να επιστρέψει στην Κίνα, οι αρχές του MSS παρενοχλούν, κρατούν και σε ορισμένες περιπτώσεις βασανίζουν συγγενείς που παραμένουν στην κομμουνιστική Κίνα.
Το UFWD και το MSS δεν είναι πλήρως διακριτοί μηχανισμοί. Το UFWD και οι συνδεδεμένες με αυτό οργανώσεις-βιτρίνες έχουν χρησιμοποιηθεί ως κάλυψη για πράκτορες πληροφοριών του υπουργείου Κρατικής Ασφάλειας. Αξιωματούχοι της κρατικής ασφάλειας έχουν εμφανιστεί με την ιδιότητα στελεχών του Τμήματος Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου, γραφείων υποθέσεων υπερπόντιων Κινέζων και γραφείων εξωτερικών υποθέσεων, παρέχοντας «επίσημη κάλυψη» για επιχειρήσεις πληροφοριών.
Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα, αναθέτοντας επισήμως στο UFWD την εφαρμογή του στο εξωτερικό, θολώνει ακόμη περισσότερο αυτή την ήδη ασαφή γραμμή και δυσχεραίνει το έργο των υπηρεσιών αντικατασκοπείας άλλων χωρών να ξεχωρίσουν ανάμεσα σε φαινομενικές δραστηριότητες ενίσχυσης κοινοτήτων και σε ενεργές επιχειρήσεις πληροφοριών.
Θεσμικός συντονισμός
Το σημαντικότερο σημείο είναι ότι το άρθρο 63 του νόμου για την εθνοτική ενότητα, ο νόμος εθνικής ασφάλειας, το Τμήμα Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου και το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας δεν αποτελούν τέσσερα ξεχωριστά σύνολα· συνιστούν στοιχεία ενός ενιαίου, συντονισμένου συστήματος διεθνικής καταστολής. Η αρχιτεκτονική αυτή λειτουργεί ως εξής:
* Ο νόμος εθνικής ασφάλειας καθιέρωσε το προηγούμενο ότι η κινεζική ποινική νομοθεσία μπορεί να εφαρμόζεται σε οποιονδήποτε, οπουδήποτε, για πολιτικούς λόγους.
* Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα επεκτείνει την αρχή αυτή από την καθαρά πολιτική διαφωνία (απόσχιση, ανατροπή) στην εθνοτική και πολιτισμική έκφραση (κριτική στις εθνοτικές πολιτικές, διατήρηση μειονοτικής ταυτότητας εκτός Κίνας).
* Το Τμήμα Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου παρέχει την υποδομή ήπιας ισχύος· ένα παγκόσμιο δίκτυο οργανώσεων κοινοτήτων, Ινστιτούτων «Κομφούκιος», φοιτητικών συλλόγων και εμπορικών επιμελητηρίων που συλλέγουν πληροφορίες, επιβάλλουν κοινωνική συμμόρφωση στις κοινότητες της διασποράς και εντοπίζουν στόχους για πιο αυστηρή επιβολή.
* Το υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας παρέχει την υποδομή σκληρής ισχύος· μυστική παρακολούθηση, κυβερνοκατασκοπεία, παρενόχληση συγγενών και εξαναγκασμό για «εθελοντική» επιστροφή στην Κίνα.
Ο νόμος για την εθνοτική ενότητα παρέχει πλέον τη νομική βάση για αυτές τις ενέργειες.
Συμπεράσματα
Δυστυχώς, το Διεθνές Δίκαιο δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένο για να περιορίσει την αρχιτεκτονική διεθνικής καταστολής της Κίνας. Δύο λόγοι ξεχωρίζουν.
Πρώτον, η Κίνα δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στις βασικές διεθνείς συνθήκες ανθρωπίνων δικαιωμάτων που θα παρείχαν τους πιο άμεσους νομικούς περιορισμούς — ιδίως στο Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα — και έχει επικυρώσει άλλες, όπως το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Μορφωτικά Δικαιώματα, με ερμηνευτικές επιφυλάξεις που περιορίζουν την πρακτική εφαρμογή τους.
Δεύτερον, το βασικό όργανο επιβολής σε αυτά τα ζητήματα, το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, υπόκειται σε πολιτικές ισορροπίες, και η Κίνα έχει καταφέρει να συγκροτήσει ομάδες στήριξης από αναπτυσσόμενες χώρες ώστε να αποτρέπει αποφάσεις λογοδοσίας. Για παράδειγμα, η ψηφοφορία του 2022 για το αν θα συζητηθεί έκθεση σχετικά με καταχρήσεις στο Σιντζιάνγκ απορρίφθηκε με 19 ψήφους έναντι 17, με τις ψήφους των συμμάχων της Κίνας να αποδεικνύονται καθοριστικές.
Αυτό που μπορεί να προσφέρει το Διεθνές Δίκαιο είναι κυρίως κανονιστικό και έμμεσο· αιτήματα έκδοσης δεν θα γίνονται δεκτά στις περισσότερες δημοκρατίες, νόμοι καταγραφής ξένων πρακτόρων μπορούν να αποκαλύψουν και να διαταράξουν οργανώσεις-βιτρίνες του Τμήματος Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου και στοχευμένες κυρώσεις μπορούν να επιβληθούν σε πρόσωπα που κατηγορούνται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ρήτρα εξωεδαφικότητας του νόμου για την εθνοτική ενότητα δεν πρόκειται να εφαρμοστεί μέσω διεθνών δικαστηρίων ή διαδικασιών έκδοσης στις δημοκρατικές χώρες. Οι πραγματικοί μηχανισμοί επιβολής της είναι τα δίκτυα κοινωνικής πίεσης του Τμήματος Εργασίας του Ενιαίου Μετώπου, οι καταναγκαστικές επιχειρήσεις του υπουργείου Κρατικής Ασφάλειας και η διαρκής απειλή που αιωρείται πάνω από τους συγγενείς που βρίσκονται στην Κίνα. Αυτοί λειτουργούν εκτός εμβέλειας του τυπικού Διεθνούς Δικαίου και παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατοι σε αυτό — γεγονός που εξηγεί γιατί το Πεκίνο σχεδίασε το σύστημα με αυτόν τον τρόπο.
Αυτές δεν είναι πρακτικές μιας πολιτισμένης κοινωνίας.
Του Stu Cvrk
Οι απόψεις που εκφράζονται σε αυτό το άρθρο αποτελούν προσωπικές απόψεις του συγγραφέα και δεν αντανακλούν απαραίτητα τις απόψεις της εφημερίδας The Epoch Times.
