Στον σύγχρονο κόσμο, η ισχύς δεν καθορίζεται μόνο από στρατούς και οικονομίες, αλλά από τον έλεγχο των θαλάσσιων αρτηριών που τροφοδοτούν την παγκόσμια οικονομία. Για την Κίνα, τη μεγαλύτερη βιομηχανική δύναμη και τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ενέργειας, αυτά τα σημεία αποτελούν υπαρξιακή ευπάθεια.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως κυρίαρχη ναυτική δύναμη, έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν ή να επηρεάζου κρίσιμα «chockepoint» (σημεία πνιγμού). Αυτό δημιουργεί ένα στρατηγικό πλαίσιο πίεσης προς το Πεκίνο, το οποίο φαίνεται να επανέρχεται δυναμικά στη γεωπολιτική σκέψη της εποχής Τράμπ.
Ως chokepoint χαρακτηρίζονται στενά περάσματα από τα οποία διέρχεται τεράστιος όγκος εμπορίου και ενέργειας. Η σημασία τους είναι τεράστια. Περίπου 20% του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ. Από τα Στενά της Μαλάκκα διέρχεται το 29% του παγκόσμιου θαλάσσιου πετρελαίου. Η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτά τα περάσματα για την οικονομική της επιβίωση. Αυτό σημαίνει ότι όποιος ελέγχει αυτά τα σημεία, μπορεί θεωρητικά να «στραγγαλίσει» μια οικονομία.
Τα Στενά της Μαλάκκα: Η μεγαλύτερη αδυναμία της Κίνας
Το σημαντικότερο σημείο είναι τα Στενά της Μαλάκκα, μεταξύ Μαλαισίας και Ινδονησίας, το πιο πολυσύχναστο ενεργειακό πέρασμα στον κόσμο που συνδέει τον Ινδικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό. Από τη Μαλάκκα περνά περίπου το 80% των εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας· η εξάρτηση αυτή είναι γνωστή ως «δίλημμα της Μαλάκκα».
Η κινεζική ηγεσία έχει αναγνωρίσει ότι μια πιθανή ναυτική παρεμπόδιση (π.χ από το αμερικανικό ναυτικό) θα μπορούσε να διακόψει την ενεργειακή ροή προς την Κίνα.
Οι ΗΠΑ διατηρούν ισχυρή ναυτική παρουσία στην περιοχή. Συνεργάζονται με χώρες όπως Ινδία, Σιγκαπούρη, Αυστραλία και μπορούν να επιτηρούν ή να περιορίζου την κυκλοφορία και να επηρεάζουν τους κανόνες ασφαλείας Η Κίνα εξαρτάται υπερβολικά από αυτό το πέρασμα, δεν έχει εύκολες εναλλακτικές, είναι δύσκολο να το προστατεύσει πλήρως. Αντιξοότητες στο εν λόγω σημείο θα έχουν μεγάλες και άμεσες συνέπειες για την Κίνα. Η στρατιωτική και διπλωματική επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών στον Ινδο-Ειρηνικό τούς επιτρέπει να διαμορφώνουν το επιχειρησιακό περιβάλλον. Σε ένα τόσο στενό και επιβαρυμένο πέρασμα, ακόμη και περιορισμένες παρεμβάσεις ή αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα αρκούν για να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις.
Τα Στενά του Ορμούζ: Ενεργειακή εξάρτηση από τη Μέση Ανατολή
Το δεύτερο κρίσιμο σημείο είναι τα Στενά του Ορμούζ, στην είσοδο του Περσικού Κόλπου. Από εκεί διακινούνται περίπου 21 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Περίπου το 84% αυτής της ροής κατευθύνεται προς την Ασία. Σχεδόν το μισό πετρέλαιο της Κίνας προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο. Οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή με τις συνεπακόλουθες παρεμβολές στη ναυσιπλοΐα έχουν ήδη μειώσει τις ροές ενέργειας προς την Κίνα.
Στην περίπτωση των Στενών του Ορμούζ, η αμερικανική ισχύς δεν εκδηλώνεται απαραίτητα μέσω ενός άμεσου αποκλεισμού, αλλά μέσα από ένα πλέγμα στρατιωτικών, νομικών και επιχειρησιακών εργαλείων που μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά τη ροή ενέργειας. Το Αμερικανικό Ναυτικό, με μόνιμη παρουσία στην περιοχή, έχει τη δυνατότητα να επιτηρεί τη ναυσιπλοΐα, να πραγματοποιεί ελέγχους σε δεξαμενόπλοια και να επιβάλλει αυστηρότερους κανόνες διέλευσης σε περιόδους έντασης. Παράλληλα, μέσω κυρώσεων και στοχευμένων παρεμβάσεων, μπορεί να περιορίσει τη δραστηριότητα συγκεκριμένων ενεργειακών ροών, αυξάνοντας το κόστος και δημιουργώντας καθυστερήσεις. Έτσι, ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή της κυκλοφορίας, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον αβεβαιότητας που επηρεάζει άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια της Ασίας.
Με τον αποκλεισμό του Ορμούζ, η Κίνα χάνει βασικό ενεργειακό εφοδιασμό, οι τιμές εκτοξεύονται και η βιομηχανία της πλήττεται άμεσα.
Η διώρυγα του Παναμά: Λιγότερο κρίσιμη αλλά στρατηγικά σημαντική
Η διώρυγα του Παναμά δεν είναι τόσο ζωτική για το πετρέλαιο της Κίνας όσο τα άλλα δύο σημεία, αλλά συνδέοντας τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό και επιταχύνοντας τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, είναι κρίσιμη για το παγκόσμιο εμπόριο και τις μεταφορές. Σε περίπτωση σύγκρουσης, οι ΗΠΑ μπορούν να επηρεάσουν τη ροή του εμπορίου και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς για την Κίνα. Είναι περισσότερο logistics chokepoint παρά καθαρά ενεργειακό.
Υπάρχει πράγματι «στρατηγική Τραμπ»;
Οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι υπάρχει μεγαλύτερη προθυμία χρήσης οικονομικής και ναυτική πίεσης. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να ελέγξουν κρίσιμες ροές ενέργειας (π.χ. πίεση στο Ιράν). Ενισχύεται η ιδέα της γεωοικονομικής περικύκλωσης της Κίνας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, αξιοποιώντας τη συνεργασία τους με χώρες του Ινδο-Ειρηνικού όπως η Ιαπωνία, η Ινδία και η Αυστραλία, ενισχύουν την παρουσία τους σε περιοχές- κλειδιά που επηρεάζουν άμεσα τις ροές ενέργειας και εμπορίου προς την κινεζική οικονομία. Παράλληλα, η αυξημένη δραστηριότητα του Αμερικανικού Ναυτικού σε στρατηγικά περάσματα και η εμβάθυνση αμυντικών σχημάτων όπως το Quad και το AUKUS ενισχύουν την επιχειρησιακή δυνατότητα επιτήρησης και παρέμβασης σε ευαίσθητες περιοχές. Η δυναμική αυτή δεν συνιστά απαραίτητα άμεση απειλή αποκλεισμού, ωστόσο δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η Κίνα βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενους περιορισμούς και στρατηγική πίεση γύρω από τις βασικές γραμμές τροφοδοσίας.
Οι ΗΠΑ έχουν τη ναυτική ισχύ να επηρεάζουν πορθμούς. Η Κίνα είναι εξαρτημένη από θαλάσσιες εισαγωγές. Τα σημεία αυτά είναι, αντικειμενικά, μοχλοί πίεσης. Όμως ένα πλήρες ‘κλείδωμα’ θα ήταν πράξη πολέμου, θα προκαλούσε παγκόσμια οικονομική κατάρρευση, θα έπληττε και τους συμμάχους των ΗΠΑ.
Απέναντι σε αυτό το περιβάλλον αυξημένης πίεσης, η Κίνα επιχειρεί μια επιταχυνόμενη αναδιάταξη της στρατηγικής της, με στόχο να περιορίσει μια δομική αδυναμία που δύσκολα ανατρέπεται πλήρως. Η στροφή προς χερσαίες ενεργειακές διαδρομές μέσω Ρωσίας και Κεντρικής Ασίας, καθώς και η ανάπτυξη εναλλακτικών εμπορικών αξόνων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Μία ζώνη, ένας δρόμος» (Belt and Road Initiative – BRI), αποτελούν προσπάθειες μερικής αποσυμπίεσης της εξάρτησης από θαλάσσιες οδούς που παραμένουν εκτεθειμένες σε εξωτερικό έλεγχο. Την ίδια στιγμή, η ενίσχυση των στρατηγικών αποθεμάτων και η σταδιακή ανάπτυξη ναυτικών δυνατοτήτων αποτυπώνουν μια προσπάθεια διαχείρισης του κινδύνου, όχι εξάλειψής του.
Εν κατακλείδι, η Κίνα εξαρτάται υπαρξιακά από θαλάσσιες ενεργειακές ροές. Οι βασικοί πορθμοί (Μαλάκκα, Ορμούζ) μπορούν να ελεγχθούν από ναυτικές δυνάμεις. Οι ΗΠΑ διαθέτουν τη δυνατότητα — όχι χωρίς τεράστιο κόστος — να ασκήσουν αυτόν τον έλεγχο.
