Η ανάδειξη του Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup, στις 11 Δεκεμβρίου 2025, έφερε ξανά στο προσκήνιο μια από τις πιο αμφιλεγόμενες σελίδες της διακυβέρνησης της ΝΔ την περίοδο της πανδημίας: τη συνεργασία της ελληνικής κυβέρνησης με την αμερικανική εταιρεία επεξεργασίας δεδομένων Palantir Technologies, υπό την πολιτική ευθύνη του τότε υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Δεν επρόκειτο απλώς για ένα τεχνικό project λογισμικού, αλλά για μια σχέση που αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λογοδοσίας: ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα των πολιτών, με ποιους όρους και ποιος το ελέγχει.
Στα τέλη Απριλίου 2020, σε μια στιγμή που η χώρα βρισκόταν σε lockdown και το άγχος για το άνοιγμα του τουρισμού ήταν έντονο, ο Έλληνας ακαδημαϊκός Κίμων Δρακόπουλος, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια (USC), έστειλε email απευθείας στον Κυριάκο Μητσοτάκη προτείνοντας τη βοήθεια της ερευνητικής του ομάδας. Όπως παραδέχτηκε αργότερα στη Βουλή ο Νίκος Χαρδαλιάς, ο πρωθυπουργός απάντησε άμεσα και είχε μαζί του περίπου μισή ώρα τηλεδιάσκεψη, πριν παραπέμψει την ομάδα του Δρακόπουλου στην επιτροπή των ειδικών, με επικεφαλής τον Σωτήρη Τσιόδρα.
Η ομάδα Δρακόπουλου, σε συνεργασία με ερευνητές του Wharton και του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια, ανέπτυξε τον αλγόριθμο EVA, ένα σύστημα μηχανικής μάθησης που αξιοποιούσε τα στοιχεία των PLF (Passenger Locator Forms) για να εντοπίζει ταξιδιώτες υψηλού κινδύνου. Η σχετική μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Nature, ανέφερε ότι ο EVA εντόπιζε δύο έως τέσσερις φορές περισσότερα κρούσματα σε σχέση με τον τυχαίο έλεγχο. Στο επίπεδο της δημόσιας εικόνας, αυτό παρουσιάστηκε ως παράδειγμα «έξυπνου κράτους» και επιτυχημένης ψηφιακής διαχείρισης.
Την ίδια όμως περίοδο, σε ένα άλλο μέρος του κόσμου, είχε ήδη ξεκινήσει μια πολύ πιο προβληματική συνεργασία: αυτή με την Palantir. Στις 7 Δεκεμβρίου 2020, η εταιρεία — γνωστή για τη στενή της σχέση με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών και για τον ιδρυτή της, Πήτερ Τηλ [Peter Thiel] — εξέδωσε δελτίο Τύπου στις ΗΠΑ, στο οποίο ανακοίνωνε ότι συνεργάζεται με την ελληνική κυβέρνηση «αφιλοκερδώς» από τις 24 Μαρτίου 2020. Στο ίδιο κείμενο ανέφερε ότι στις 3 Δεκεμβρίου 2020 έγινε τηλεδιάσκεψη του Μητσοτάκη και του Πιερρακάκη με τον δειυθύνοντα σύμβουλο της Palantir, κατά την οποία συζητήθηκαν οι προοπτικές «στρατηγικής εμβάθυνσης» της συνεργασίας.
Μέχρι τότε η ελληνική κυβέρνηση δεν είχε ενημερώσει ούτε τη Βουλή ούτε τη δημόσια σφαίρα για την ύπαρξη αυτής της συνεργασίας. Αρχικά επιχείρησε να την υποβαθμίσει, δίνοντας ασαφείς απαντήσεις. Μόνο έπειτα από έντονη πίεση από βουλευτές και δημοσιογράφους αναγκάστηκε να αναγνωρίσει επισήμως την εμπλοκή της Palantir. Υπό ακόμη μεγαλύτερη πίεση, το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης έδωσε στη δημοσιότητα μια σύμβαση δύο σελίδων ως «σύμβαση συνεργασίας» με την εταιρεία.
Εκεί ξεκίνησε το δεύτερο σκέλος του σκανδάλου: πρώτον, η σύμβαση δεν είχε αναρτηθεί στη Διαύγεια, όπως επιβάλλεται για τις συμβάσεις του Δημοσίου, γεγονός που καθιστά αδύνατο να ελεγχθεί πότε ακριβώς συντάχθηκε και πότε υπογράφηκε. Δεύτερον, το ίδιο το κείμενο της σύμβασης περιελάμβανε ρητές αναφορές σε κατηγορίες προσωπικών δεδομένων που μπορούσαν να υποβληθούν σε επεξεργασία από την πλατφόρμα της Palantir. Τρίτον, μέσα σε λίγες ημέρες, φαίνεται πως έγινε αναθεώρηση της αρχικής συμφωνίας, από την οποία αφαιρέθηκαν όροι που μιλούσαν για ψευδωνυμοποίηση των δεδομένων, δηλαδή για ελάχιστη προστασία ως προς την ταυτοποίηση του προσώπου.
Ειδικοί στην προστασία δεδομένων επεσήμαναν ότι μια τέτοια συνεργασία, με επεξεργασία πιθανώς ευαίσθητων δεδομένων, θα απαιτούσε πλήρη εκτίμηση αντικτύπου (DPIA) βάσει του GDPR. Ωστόσο, ουδέποτε δημοσιοποιήθηκε κάτι αντίστοιχο. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η Palantir παρείχε αποκλειστικά λογισμικό οπτικοποίησης, ένα «πίνακα ελέγχου» με συγκεντρωτικά στοιχεία για την ενημέρωση του πρωθυπουργού, και ότι δεν είχε πρόσβαση σε «ωμά» προσωπικά δεδομένα πολιτών. Η διατύπωση όμως της σύμβασης, όπως δόθηκε στη δημοσιότητα, δύσκολα συμφιλιώνεται με αυτή την εκδοχή των πραγμάτων.
Το ιστορικό της ίδιας της Palantir δεν βοηθά να καμφθούν οι ανησυχίες. Η εταιρεία ιδρύθηκε από τον Πήτερ Τηλ, δισεκατομμυριούχο της Silicon Valley με έντονη πολιτική δραστηριότητα. Η Palantir συνεργάζεται εδώ και χρόνια με το Πεντάγωνο και την αμερικανική κοινότητα πληροφοριών, ενώ έχει εμπλακεί σε προγράμματα του ICE για τον εντοπισμό και την απέλαση μεταναστών. Έχει επίσης βρεθεί στο επίκεντρο έρευνας και κριτικής σε σχέση με το οικοσύστημα που επέτρεψε στην Cambridge Analytica να αξιοποιήσει δεδομένα εκατομμυρίων χρηστών Facebook.
Στο ελληνικό περιβάλλον, καταγράφηκαν δημόσια αναφορές του τότε Αμερικανού πρέσβη Τζόφρεϋ Πάιατ [Geoffrey Pyatt] σε επαφές μεταξύ Πιερρακάκη και του Μάικλ Κράτσιου [Michael Kratsios], πρώην Chief Technology Officer της κυβέρνησης Trump και πρώην στελέχους του γραφείου Thiel. Αυτό το δίκτυο σχέσεων ενισχύει την εντύπωση ότι η επιλογή της Palantir δεν ήταν απλώς τεχνική, αλλά εντασσόταν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικο-τεχνολογικών διασυνδέσεων.
Ακόμη πιο περίεργο είναι το χρονοδιάγραμμα της λήξης της συνεργασίας. Παρότι στις 3 Δεκεμβρίου 2020 ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης συζήτησαν — σύμφωνα με την ίδια την Palantir — για την ενίσχυση της συνεργασίας, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η συνεργασία έληξε στις 23 Δεκεμβρίου 2020, δηλαδή μόλις 20 ημέρες αργότερα. Μία τόσο βραχύβια «στρατηγική σχέση» εγείρει εύλογα ερωτήματα: τι ακριβώς είχε ήδη γίνει τους προηγούμενους μήνες, ποια δεδομένα είχαν χρησιμοποιηθεί, αν υπήρξαν εσωτερικές αντιδράσεις ή εξωτερικές πιέσεις, και γιατί δεν υπάρχει πλήρης και προσβάσιμη τεκμηρίωση των γεγονότων.
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ξεκίνησε έρευνα για τη συνεργασία, λαμβάνοντας υπ’ όψιν καταγγελίες και έγγραφα από τα εμπλεκόμενα υπουργεία. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει προκύψει μια καθαρή, πολιτικά πειστική αφήγηση που να κλείνει το θέμα στη συνείδηση της κοινής γνώμης. Η υπόθεση παραμένει, για πολλούς, μια ανοιχτή πληγή στην ιστορία της ελληνικής ψηφιακής διακυβέρνησης.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης έχτισε την πολιτική του ταυτότητα ως «ο άνθρωπος που ψηφιοποίησε το κράτος»: gov.gr, εκατοντάδες ηλεκτρονικές υπηρεσίες, μείωση γραφειοκρατίας. Η υπόθεση Palantir, όμως, δείχνει την άλλη όψη αυτής της επιτυχίας: την ευχέρεια με την οποία μπορεί να ληφθούν αποφάσεις μεγάλης θεσμικής βαρύτητας χωρίς ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο, χωρίς εκ των προτέρων διαβούλευση, χωρίς πραγματική δημόσια συζήτηση για τα όρια της τεχνολογικής ισχύος πάνω στα δικαιώματα των πολιτών.
Η εκλογή του στην προεδρία του Eurogroup, πρώτη φορά για Έλληνα μετά το 2004, ερμηνεύεται από την κυβέρνηση ως επιβεβαίωση της αξιοπιστίας του και της επιτυχίας της ελληνικής οικονομικής πολιτικής. Για την αντιπολίτευση, όμως, ξαναφέρνει στο τραπέζι το ερώτημα αν η ευρωπαϊκή ελίτ ενδιαφέρεται πραγματικά για ζητήματα ψηφιακών δικαιωμάτων και προστασίας δεδομένων ή αν επιλέγει να τα παρακάμπτει όταν η «αποτελεσματικότητα» και η σταθερότητα θεωρούνται πιο σημαντικές.
Σε κάθε περίπτωση, η συνεργασία Ελλάδας-Palantir στη διάρκεια της πανδημίας ξεπερνά το πλαίσιο μιας «παλιάς ιστορίας». Είναι ένα παράδειγμα του πώς, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, μπορούν να μετακινηθούν γρήγορα οι γραμμές άμυνας γύρω από τα προσωπικά δεδομένα και τα θεσμικά αντίβαρα. Ο αλγόριθμος EVA μπορεί να υπήρξε αποτελεσματικός εργαλείο δημόσιας υγείας· η παράλληλη, όμως, αδιαφανής συνεργασία με μια εταιρεία όπως η Palantir άφησε πίσω της ένα υπόστρωμα δυσπιστίας.
Η ανάδειξη του Πιερρακάκη στο Eurogroup δεν κλείνει αυτό το κεφάλαιο. Αντίθετα, το καθιστά πιο επίκαιρο: σε μια Ευρώπη που επιταχύνει την ψηφιακή της ενοποίηση, το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα αξιοποιηθεί η τεχνολογία, αλλά ποιος θα θέτει τα όρια.
