Ο επί μακρόν ηγέτης της Νικαράγουας, Ντανιέλ Ορτέγα, δήλωσε ότι στη χώρα της Κεντρικής Αμερικής δεν θα διεξαχθούν άλλες εκλογές, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο. Ο Ορτέγα, ο οποίος βρίσκεται αδιάλειπτα στην εξουσία από το 2007, έχοντας προηγουμένως κυβερνήσει τη χώρα από το 1979 έως το 1990, υποστήριξε ότι με την απόφαση αυτή θα αποκλειστεί κάθε δρόμος επιστροφής της αντιπολίτευσης στην εξουσία. Δεν διευκρίνισε, ωστόσο, με ποιον τρόπο σκοπεύει να επιβάλει την απαγόρευση.
Σε ομιλία του στις 19 Ιουλίου, με αφορμή την επέτειο της ανατροπής, το 1979, της υποστηριζόμενης από τις Ηνωμένες Πολιτείες δικτατορίας του Αναστάσιο Σομόσα από τους Σαντινίστας, ο Ορτέγα δήλωσε ότι δεν θα διεξαχθούν άλλες εκλογές μέσω των οποίων οι αντίπαλοί του θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να καταλάβουν την κυβέρνηση και να αναλάβουν την εξουσία. Πρόσθεσε ότι οι εποχές κατά τις οποίες κόμματα υποστηριζόμενα από τους «Γιάνκηδες» — όπως αποκάλεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες — και τους «Σομοσίστας» επέστρεφαν στην εξουσία έχουν παρέλθει οριστικά και ότι κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί ποτέ ξανά. Ο όρος «Σομοσίστας» αναφέρεται στους υποστηρικτές της οικογενειακής δικτατορίας των Σομόσα, η οποία κυβέρνησε τη Νικαράγουα από τη δεκαετία του 1930 έως το 1979, όταν ανατράπηκε από τους Σαντινίστας.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X στις 21 Ιουλίου, ο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι η κυβέρνηση Τραμπ και η διεθνής κοινότητα δεν θα παραμείνουν αδρανείς καθώς, όπως ανέφερε, η δικτατορία Μουρίγιο–Ορτέγα εντείνει την καταστολή στο εσωτερικό και προκαλεί αστάθεια που απειλεί την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Πρόσθεσε ότι η δέσμευση του Ορτέγα να καταργήσει τις εκλογές αποδεικνύει τη δειλία του και τον φόβο του απέναντι στη βούληση του λαού της Νικαράγουας. Η κυβέρνηση Τραμπ χαρακτηρίζει δικτατορία την κυβέρνηση Ορτέγα, στην οποία κυριαρχεί το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης των Σαντινίστας, και έχει επιβάλει κυρώσεις σε περισσότερους από 2.350 αξιωματούχους της Νικαράγουας και συγγενείς τους.
Την ίδια ημέρα, η Ρεπουμπλικανή βουλευτής των ΗΠΑ Μαρία Ελβίρα Σαλασάρ, από τη Φλόριντα, ανέφερε σε ανάρτησή της στο X ότι, όταν ένας κομμουνιστής δικτάτορας γνωρίζει πως ο λαός θα τον καταψηφίσει, του αφαιρεί το δικαίωμα ψήφου. Πρόσθεσε ότι η καταστολή, ο φόβος και η βία καθίστανται το μοναδικό μέσο παραμονής στην εξουσία και ότι το καθεστώς Ορτέγα–Μουρίγιο έχει κηρύξει πόλεμο στο δικαίωμα των πολιτών της Νικαράγουας να επιλέγουν οι ίδιοι το μέλλον τους.
Ο Φέλιξ Μαραδιάγα, υποψήφιος της αντιπολίτευσης για την προεδρία, ο οποίος παρέμεινε φυλακισμένος στη Νικαράγουα από το 2021 έως το 2023 και στη συνέχεια εξορίστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε στο Reuters ότι θεωρεί τις τελευταίες δηλώσεις του Ορτέγα όχι τόσο επίδειξη ισχύος όσο ομολογία φόβου. Όπως ανέφερε, ο Ορτέγα παραδέχθηκε δημοσίως αυτό που αποτελούσε ανέκαθεν την πραγματική του πρόθεση· να μην επιτρέψει να υποβληθεί το τυραννικό του εγχείρημα σε οποιαδήποτε μορφή δημοκρατικού ανταγωνισμού.
Το 2021, ο Ορτέγα προχώρησε στη σύλληψη πολιτικών αντιπάλων και επιχειρηματικών στελεχών, ενώ ποινικοποίησε κάθε αντίθετη φωνή. Το αποτέλεσμα των εκλογών εκείνης της χρονιάς αμφισβητήθηκε ευρέως και έκτοτε δεν έχουν διεξαχθεί άλλες εκλογές στη χώρα. Το 2025 εδραίωσε περαιτέρω την εξουσία του μέσω συνταγματικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες περιλάμβαναν την ανακήρυξη της συζύγου του, Ροσάριο Μουρίγιο, σε «συμπρόεδρο» και την παράταση της προεδρικής θητείας στα έξι χρόνια. Ο Ορτέγα και η Μουρίγιο ελέγχουν ουσιαστικά κάθε τομέα της κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων της δικαστικής εξουσίας και των ενόπλων δυνάμεων.
Ο Δείκτης Μετασχηματισμού του Ιδρύματος Μπέρτελσμαν, ένα ερευνητικό πρόγραμμα με έδρα τη Γερμανία που εξετάζει ζητήματα διακυβέρνησης, είχε επισημάνει ότι ήδη από το 2016 ο Ορτέγα είχε εξασφαλίσει τον έλεγχο «όλων των κλάδων της κρατικής εξουσίας». Σύμφωνα με την ίδια πηγή, είχε παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία μέσω νοθευμένων εκλογών και είχε τοποθετήσει μέλη της οικογένειάς του — κυρίως τη σύζυγό του — σε «θέσεις εξουσίας».
Το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ έχει κατηγορήσει την κυβέρνηση της Νικαράγουας για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για μετατροπή της χώρας σε «αυταρχικό κράτος», κατατάσσοντας παράλληλα το καθεστώς Ορτέγα μεταξύ των «καταπιεστικών καθεστώτων» της περιοχής. Το 2018, ο Ορτέγα απάντησε στις εκτεταμένες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που ξέσπασαν σε ολόκληρη τη χώρα με βίαιη καταστολή. Περισσότεροι από 300 άνθρωποι σκοτώθηκαν, εκατοντάδες συνελήφθησαν παράνομα και βασανίστηκαν, ενώ περισσότεροι από 52.000 αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε γειτονικές χώρες.
Η στροφή της Λατινικής Αμερικής προς τα δεξιά
Η ανακοίνωση του Ορτέγα έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ένα συντηρητικό κύμα μεταβάλλει τον πολιτικό χάρτη της Λατινικής Αμερικής, με πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις στο Περού, στην Αργεντινή, στη Χιλή, στον Ισημερινό, στην Κόστα Ρίκα και στην Κολομβία.
Τον Ιούνιο, η συντηρητική Κέικο Φουχιμόρι επικράτησε του προοδευτικού βουλευτή Ρομπέρτο Σάντσες. Η Φουχιμόρι είναι κόρη του πρώην προέδρου Αλμπέρτο Φουχιμόρι, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα από το 1990 έως το 2000. Οι υποστηρικτές του τού αποδίδουν την εξουδετέρωση της μαοϊκής κομμουνιστικής εξέγερσης του Φωτεινού Μονοπατιού και τη σταθεροποίηση της χώρας, ενώ οι επικριτές του τον κατηγορούν για αυταρχική διακυβέρνηση και παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το 2023, η Αργεντινή εξέλεξε τον αυτοχαρακτηριζόμενο αναρχοκαπιταλιστή Χαβιέρ Μιλέι, ο οποίος είχε δεσμευθεί να περιορίσει δραστικά το κράτος και να μειώσει τον αστρονομικό πληθωρισμό, έχοντας ως χαρακτηριστικό σύμβολο της προεκλογικής εκστρατείας του το αλυσοπρίονο. Το 2025, η Χιλή εξέλεξε τον συντηρητικό Χοσέ Αντόνιο Καστ έναντι ενός κομμουνιστή υποψηφίου, ενώ την ίδια χρονιά οι εκλογές στη Βολιβία έθεσαν τέλος σε δύο δεκαετίες σοσιαλιστικής κυριαρχίας.
Ο κεντροδεξιός πρόεδρος του Ισημερινού, Ντανιέλ Νομπόα, επανεξελέγη στις 13 Απριλίου, έχοντας θέσει στο επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας του τη σκληρή αντιμετώπιση της εγκληματικότητας. Στην Κολομβία, ο υποψήφιος για την προεδρία Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια επικράτησε του αριστερού γερουσιαστή Ιβάν Σεπέδα Κάστρο στον δεύτερο γύρο των εκλογών, στις 22 Ιουνίου.
Οι Σαντινίστας και η ιστορική διαδρομή της Νικαράγουας
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Σοβιετική Ένωση επιδίωκε να ενισχύσει την πολιτική επιρροή της στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και να προωθήσει τα κομμουνιστικά ιδεώδη στην περιοχή. Το πολιτικό κόμμα του Ορτέγα, το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης των Σαντινίστας (FSLN), προήλθε από τη μαρξιστική-λενινιστική αντάρτικη οργάνωση που ανέτρεψε το 1979 την υποστηριζόμενη από τις Ηνωμένες Πολιτείες δικτατορία των Σομόσα. Ελέγχει την κυβέρνηση της Νικαράγουας από την επιστροφή του Ορτέγα στην εξουσία το 2007, μετά τη νίκη του στις εκλογές του 2006.
Σύμφωνα με έγγραφα της CIA, όταν το FSLN ανέλαβε την εξουσία, η κυβέρνηση Κάρτερ παρείχε στη Νικαράγουα «τεράστια οικονομική βοήθεια», σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσει τη φιλία των νέων ηγετών της χώρας. Έως το τέλος του 1980, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν καταστεί ο «μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης» της Νικαράγουας. Ωστόσο, οι Σαντινίστας παρέμειναν «εχθρικοί» απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η CIA επισήμαινε ότι το «πλέον ανησυχητικό» στοιχείο ήταν πως εξόπλιζαν και εκπαίδευαν «ενεργά» μαρξιστές-λενινιστές αντάρτες στο Ελ Σαλβαδόρ και στη Γουατεμάλα. Η υπηρεσία ανέφερε επίσης ότι είχαν δημιουργήσει τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στην Κεντρική Αμερική και ότι η Νικαράγουα αποτελούσε πλέον στρατιωτική απειλή για τις γειτονικές της χώρες.
Το 1981, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρέιγκαν ενέκρινε άκρως απόρρητη οδηγία, με την οποία παραχωρήθηκε στη CIA η αρμοδιότητα να στρατολογήσει και να υποστηρίξει μια δύναμη Νικαραγουανών ανταρτών για τη διεξαγωγή μυστικών επιχειρήσεων εναντίον του αριστερού καθεστώτος των Σαντινίστας. Οι αντάρτες αυτοί έγιναν συλλογικά γνωστοί ως Κόντρας. Το 1989, το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανέφερε ότι και οι ίδιοι οι Κόντρας παραβίαζαν συστηματικά και σε μεγάλη κλίμακα ακόμη και τους θεμελιωδέστερους κανόνες του δικαίου των ένοπλων συγκρούσεων.
Ο στρατός του Ορτέγα αυξήθηκε «από περίπου 5.000 στρατιώτες το 1978 σε περισσότερους από 119.000 στις αρχές του 1985», ενισχυμένος με σοβιετικά άρματα μάχης και ελικόπτερα, σύμφωνα με μελέτη του 2024 που δημοσιεύθηκε από το Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών της Σχολής Πολέμου του Στρατού των ΗΠΑ και φιλοξενείται στο media.defense.gov, επίσημη πλατφόρμα περιεχομένου του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας.
Η Επανάσταση των Σαντινίστας και ο εμφύλιος πόλεμος με τους Κόντρας προκάλεσαν από 45.000 έως 65.000 θανάτους μεταξύ 1978 και 1990. Η σύγκρουση τερματίστηκε με την ειρηνευτική συμφωνία του 1990 και την ίδια χρονιά η εξουσία στη Νικαράγουα μεταβιβάστηκε ειρηνικά μέσω ελεύθερων και δίκαιων εκλογών, για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας. Το FSLN επέστρεψε τελικά στην κυβέρνηση μετά τη νίκη του Ορτέγα στις εκλογές του 2006.
Των Owen Evans και Jackson Richman
Με πληροφορίες από το Reuters
