Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντέδρασαν έντονα μετά την επιλογή του Ιράν ως ενός εκ των 34 αντιπροέδρων της διάσκεψης της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ στις 27 Απριλίου.
Το Ιράν προτάθηκε ως υποψήφιο από το Κίνημα των Αδεσμεύτων, το οποίο αποτελείται από 121 αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως από την Αφρική και την Ασία, ενώ η διάσκεψη, που πραγματοποιείται κάθε πέντε χρόνια από το 1970, περιλαμβάνει και τα 191 συμβαλλόμενα μέρη της συνθήκης, τα οποία εξετάζουν την εφαρμογή της.
Αν και, βάσει της συνθήκης, το Ιράν υποχρεούται να συνεργάζεται με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΔΥΑΕ), δεν έχει επιτρέψει την πρόσβαση επιθεωρητών σε πυρηνικές εγκαταστάσεις από τότε που αυτές βομβαρδίστηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Ιούνιο του 2025.
Ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για τον έλεγχο εξοπλισμών και τη μη διάδοση, Κρίστοφερ Γιου, ανέφερε ότι ήταν αδιαμφισβήτητο πως το Ιράν είχε επί μακρόν επιδείξει περιφρόνηση προς τις δεσμεύσεις της Συνθήκης και πρόσθεσε ότι, αντί να αξιοποιηθεί η διάσκεψη για την υπεράσπιση της ακεραιότητας της συνθήκης και την απόδοση ευθυνών, επιλέχθηκε το ίδιο ως αντιπρόεδρος, κάτι που, όπως υποστήριξε, συνιστά σοβαρό πλήγμα για την αξιοπιστία της διαδικασίας.
Στήριξη από Αυστραλία και ΗΑΕ
Τη θέση των ΗΠΑ στήριξαν η Αυστραλία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Γερμανία εξέφρασαν ανησυχία, με τις τρεις τελευταίες — γνωστές ως Ε3 — να έχουν συμμετάσχει στο Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (Joint Comprehensive Plan of Action – JCPOA) του 2015, που διαπραγματεύτηκε η κυβέρνηση Ομπάμα με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Ο πρόεδρος της διάσκεψης, πρέσβης του Βιετνάμ στον ΟΗΕ, Ντο Χουνγκ Βιετ, δήλωσε ότι οι ενστάσεις και οι επιφυλάξεις που εκφράστηκαν θα καταγραφούν στα πρακτικά, ενώ ο πρέσβης του Ιράν στον ΟΗΕ στη Βιέννη, Ρεζά Νατζαφί, χαρακτήρισε τις κατηγορίες της Ουάσιγκτον αβάσιμες και πολιτικά υποκινούμενες, εκφράζοντας παράλληλα την αντίθεση της Τεχεράνης στη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών ως αντιπροέδρου.
Στα έγγραφα της διάσκεψης, η οποία θα διαρκέσει έως τις 22 Μαΐου, περιλαμβάνεται αναφορά σε ιρανικό έγγραφο εργασίας που ζητά τη δημιουργία ζώνης απαλλαγμένης από πυρηνικά όπλα στη Μέση Ανατολή, ενώ υπενθυμίζεται ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από το JCPOA το 2018 και ότι τον Σεπτέμβριο του 2025 ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός επαναφοράς κυρώσεων του ΟΗΕ, οδηγώντας σε εκ νέου επιβολή εμπάργκο όπλων στο Ιράν.
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η Συνθήκη για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων αποτελεί καθοριστική διεθνή συνθήκη με στόχο την αποτροπή της διάδοσης πυρηνικών όπλων, την προώθηση ειρηνικής χρήσης της πυρηνικής ενέργειας και την επίτευξη πυρηνικού αφοπλισμού.
Σε δήλωση προς το διοικητικό συμβούλιο της ΔΥΑΕ στις 9 Ιουνίου, ο γενικός διευθυντής Ραφαέλ Γκρόσσι εξέφρασε σοβαρή ανησυχία για τη ραγδαία συσσώρευση υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου στο Ιράν, ενώ στις 12 Ιουνίου 2025 η υπηρεσία ενέκρινε ψήφισμα που διαπίστωνε μη συμμόρφωση της Τεχεράνης με τις υποχρεώσεις της.
Εντός ωρών από την απόφαση αυτή, το Ισραήλ ξεκίνησε βομβαρδισμούς κατά του Ιράν, ενώ στις 21 Ιουνίου οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν την επιχείρηση «Midnight Hammer», χρησιμοποιώντας βόμβες διάτρησης οχυρωμένων στόχων περίπου 13.600 κιλών σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Οι δύο χώρες επανεκκίνησαν κατόπιν διαπραγματεύσεις, οι οποίες όμως κατέρρευσαν φέτος, οδηγώντας τον Τραμπ να εγκρίνει τη στρατιωτική επιχείρηση «Epic Fury», που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.
Σήμερα, το Ισραήλ θεωρείται ευρέως η μόνη χώρα στη Μέση Ανατολή που διαθέτει πυρηνικά όπλα, αν και δεν το έχει επιβεβαιώσει ούτε διαψεύσει, με τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Κοινοτήτων του Ηνωμένου Βασιλείου να αναφέρει ότι η χώρα ανέπτυξε πυρηνική ικανότητα εκτός του πλαισίου της Συνθήκης.
Το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών Ειρήνης της Στοκχόλμης σημειώνει ότι το Ισραήλ διατηρεί πολιτική «πυρηνικής αμφισημίας», εκτιμώντας ότι διαθέτει περίπου 80 πυρηνικά όπλα, εκ των οποίων περίπου 30 είναι αεροπορικές βόμβες και τα υπόλοιπα προορίζονται για εκτόξευση μέσω βαλλιστικών πυραύλων Jericho II.
Ο πληροφοριοδότης Μορντεχάι Βανούνου φυλακίστηκε για 18 χρόνια μετά από αποκαλύψεις που έκανε το 1986 σχετικά με τον πυρηνικό αντιδραστήρα της Ντιμόνα, οι οποίες οδήγησαν ειδικούς στο συμπέρασμα ότι η εγκατάσταση είχε παραγάγει υλικό για έως και 200 πυρηνικές κεφαλές. Μετά την αποφυλάκισή του, το 2004, του επιβλήθηκαν αυστηροί περιορισμοί, συμπεριλαμβανομένης απαγόρευσης εξόδου από τη χώρα.
Οι ΗΠΑ εξετάζουν ιρανική πρόταση
Στις 27 Απριλίου, η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ ανέφερε ότι ο Τραμπ είχε συνομιλίες με συμβούλους εθνικής ασφάλειας μετά την υποβολή νέας πρότασης από το ιρανικό καθεστώς για επίλυση της σύγκρουσης.
Κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση της διάσκεψης, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρρες κάλεσε τα συμβαλλόμενα μέρη να παραμείνουν ενωμένα και να προστατεύσουν την ανθρωπότητα από τον κίνδυνο πυρηνικής καταστροφής.
Ο Γκουτέρρες αναμένεται να αποχωρήσει αργότερα μέσα στο έτος, με τον Γκρόσσι να συγκαταλέγεται στους τέσσερις υποψηφίους για τη διαδοχή του, μαζί με τη Μισέλ Μπατσελέ, τη Ρεμπέκκα Γκρήνσπαν και τον Μακί Σαλ.
Στο πλαίσιο της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων, οι πέντε μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις — Ρωσία, Κίνα, Βρετανία, Γαλλία και Ηνωμένες Πολιτείες — έχουν δεσμευτεί να διαπραγματευτούν την εξάλειψη των οπλοστασίων τους, ενώ τα κράτη χωρίς πυρηνικά όπλα δεσμεύονται να μην τα αποκτήσουν, διατηρώντας το δικαίωμα ανάπτυξης πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς.
Μετά την υπογραφή της συνθήκης, η Ινδία, το Πακιστάν και η Βόρεια Κορέα έχουν αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Του Chris Summers
Με πληροφορίες από το Associated Press
