Αν και το τελεσίγραφο του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προς το Ιράν για αποδοχή συμφωνίας ειρήνης λήγει στις 6 Απριλίου, οι συνομιλίες δεν εμφανίζουν ουσιαστική πρόοδο ενώ η σύγκρουση κλιμακώνεται, εντείνοντας τους φόβους για ευρύτερη ανάφλεξη.
Ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Epoch Magazine, στις 3 Απριλίου, ότι οι συνομιλίες μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης — που διεξάγονται μέσω του αρχηγού του στρατού του Πακιστάν — έχουν μέχρι στιγμής προσκρούσει σε δυσκολίες και δεν έχουν αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία έως την προθεσμία ή δεν υπάρξει πρόοδος στο ζήτημα της επαναλειτουργίας του Πορθμού του Ορμούζ, ενδέχεται να διατάξει ο Τραμπ σημαντική κλιμάκωση των επιχειρήσεων.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Αμερικανός πρόεδρος έχει εντείνει τις προειδοποιήσεις του, απειλώντας με διεύρυνση των επιθέσεων σε κρίσιμες υποδομές του Ιράν, όπως γέφυρες και εγκαταστάσεις ηλεκτροπαραγωγής. Σε ανάρτησή του στις 3 Απριλίου στο Truth Social, ανέφερε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν έχουν αρχίσει ακόμη να καταστρέφουν ό,τι έχει απομείνει στο Ιράν, υπογραμμίζοντας ότι επόμενοι στόχοι θα είναι οι γέφυρες και στη συνέχεια οι σταθμοί ηλεκτρικής ενέργειας.
Η δήλωση έγινε μετά από αμερικανικό πλήγμα σε μεγάλη γέφυρα κοντά στην Τεχεράνη, τη λεγόμενη Γέφυρα B1 που συνδέει την πρωτεύουσα με το Καράτζ. Αμερικανός αξιωματούχος εξήγησε ότι στόχος της επίθεσης ήταν η διακοπή κρίσιμης γραμμής στρατιωτικού ανεφοδιασμού που υποστηρίζει τις δυνατότητες του Ιράν σε βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ο Τραμπ δημοσίευσε βίντεο από το πλήγμα, σημειώνοντας ότι θα ακολουθήσουν και άλλες επιθέσεις αν το Ιράν δεν αποδεχθεί συμφωνία, προσθέτοντας ότι η συγκεκριμένη γέφυρα καταστράφηκε οριστικά και ότι επίκεινται περισσότερα πλήγματα. Τόνισε επίσης ότι το Ιράν θα πρέπει να προχωρήσει σε συμφωνία πριν να είναι πολύ αργά.
Η διεύρυνση των στόχων υποδηλώνει πιθανή μετατόπιση της στρατηγικής προς ευρύτερη αποδυνάμωση των ιρανικών υποδομών, εξέλιξη που ενδέχεται να μεγαλώσει το ανθρωπιστικό και οικονομικό κόστος του πολέμου.
Η στρατιωτική εικόνα
Παράλληλα, στις 3 Απριλίου, το Ιράν εξαπέλυσε νέα κύματα επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους σε στόχους σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε το διυλιστήριο Μίνα Αλ Αχμάντι στο Κουβέιτ, όπου πυροσβεστικές δυνάμεις επιχείρησαν για την κατάσβεση πολλαπλών εστιών φωτιάς.
Επιθέσεις ενεργοποίησαν σειρήνες στο Μπαχρέιν, ενώ η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι κατέρριψε εισερχόμενα μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέφεραν επίσης ότι δέχθηκαν επιθέσεις.
Ιρανική επίθεση προκάλεσε ζημιές και σε μονάδα αφαλάτωσης στο Κουβέιτ, από την οποία προέρχεται περίπου το 90% του πόσιμου νερού της χώρας.
Την ίδια στιγμή, στόχοι στην Τεχεράνη και το Ισφαχάν επλήγησαν κατά τη διάρκεια της νύχτας, σύμφωνα με ακτιβιστές, αν και η διακοπή του διαδικτύου στο Ιράν περιορίζει σημαντικά τη ροή πληροφοριών.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε, στις 3 Απριλίου, ότι οι επιθέσεις κατά του Ιράν θα συνεχιστούν, επισημαίνοντας ότι οι επιχειρήσεις διεξάγονται σε πλήρη συντονισμό με τις ΗΠΑ. Ανέφερε ότι το ιρανικό καθεστώς είναι πιο αδύναμο από ποτέ ενώ το Ισραήλ ισχυρότερο, και υποστήριξε ότι η ισραηλινή αεροπορία έχει καταστρέψει περίπου το 70% της ικανότητας παραγωγής χάλυβα του Ιράν. Την εξέλιξη χαρακτήρισε «τεράστιο επίτευγμα», καθώς περιορίζει τους χρηματοδοτικούς πόρους και τη δυνατότητα παραγωγής όπλων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Οι ισραηλινές δυνάμεις ανακοίνωσαν επίσης ότι εξουδετέρωσαν τον Μακράμ Αθίμι, διοικητή μονάδας βαλλιστικών πυραύλων στο Κερμανσάχ, ενώ η ισραηλινή αεροπορία ανέφερε ότι έπληξε δεκάδες θέσεις εκτόξευσης και αποθήκευσης πυραύλων μέσα σε ένα 24ωρο.
Από την πλευρά του, το Ιράν κατήγγειλε τα πλήγματα σε υποδομές ως επιθέσεις σε πολιτικούς στόχους. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί εκτίμησε ότι τέτοιες ενέργειες δεν θα οδηγήσουν σε παράδοση της Τεχεράνης, αλλά πλήττουν τη διεθνή εικόνα των Ηνωμένων Πολιτειών, προσθέτοντας ότι οι καταστροφές θα αποκατασταθούν, σε αντίθεση με τη ζημιά στη φήμη της Ουάσιγκτον.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι τουλάχιστον δύο άμαχοι σκοτώθηκαν από το χτύπημα στη γέφυρα, ενώ αρκετοί τραυματίστηκαν.
Επιπτώσεις σε υποδομές, υγεία και οικονομία
Παράλληλα, αναφέρθηκαν ζημιές σε υποδομές υγείας. Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Γκεμπρεγέσους επεσήμανε ότι από την 1η Μαρτίου έχουν καταγραφεί περισσότερες από είκοσι επιθέσεις σε υγειονομικές εγκαταστάσεις, με τουλάχιστον εννέα νεκρούς.
Μεταξύ άλλων, υπέστη ζημιές το Ινστιτούτο Παστέρ, ενώ επλήγησαν το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Ντελαράμ Σίνα στις 29 Μαρτίου και η φαρμακευτική μονάδα Τοφίγκ Νταρού στις 31 Μαρτίου. Τόνισε ότι η σύγκρουση επηρεάζει σοβαρά την παροχή υπηρεσιών υγείας και την ασφάλεια ασθενών και υγειονομικών, υπογραμμίζοντας ότι η ειρήνη αποτελεί την καλύτερη θεραπεία.
Στο πεδίο των επιχειρήσεων, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) διέψευσε ιρανικούς ισχυρισμούς περί κατάρριψης αμερικανικού μαχητικού πάνω από το νησί Κεσμ, δηλώνοντας ότι όλα τα αεροσκάφη είναι ασφαλή και ότι παρόμοιοι ισχυρισμοί έχουν διατυπωθεί επανειλημμένα χωρίς βάση.
Η ένταση έχει επηρεάσει σημαντικά και τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η τιμή του πετρελαίου Brent έφθασε τα 109 δολάρια το πρωί της 3ης Απριλίου, αυξημένη κατά 50% σε σχέση με τα τέλη Φεβρουαρίου, ενώ το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate έφθασε τα 111,54 δολάρια ανά βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2020.
Σε διάγγελμά του, την 1η Απριλίου, ο Τραμπ υποστήριξε ότι το Ιράν έχει υποστεί καταστροφικές απώλειες μέσα σε λίγες εβδομάδες και προανήγγειλε περαιτέρω εντατικοποίηση των επιθέσεων τις επόμενες δύο έως τρεις εβδομάδες.
Ο Πορθμός του Ορμούζ στο επίκεντρο
Ο Πορθμός του Ορμούζ — από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου — παραμένει στο επίκεντρο της κρίσης. Η απειλή του Ιράν κατά της ναυσιπλοΐας έχει οδηγήσει σε άνοδο των τιμών ενέργειας και σε διεθνή ανησυχία.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ συνεδριάζει στις 4 Απριλίου για το ζήτημα και αναμένεται να ψηφίσει πρόταση του Μπαχρέιν για την έγκριση αμυντικών ενεργειών με στόχο τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στο στενό, με τη Ρωσία και την Κίνα να διατηρούν δικαίωμα αρνησικυρίας.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι η επαναλειτουργία του Πορθμού του Ορμούζ δεν αποτελεί ευθύνη των Ηνωμένων Πολιτειών, καλώντας τις χώρες που εξαρτώνται από τις ενεργειακές ροές της περιοχής να αναλάβουν δράση.
Διπλωματικές διεργασίες και ρόλος του Πακιστάν
Σε διπλωματικό επίπεδο, το Πακιστάν έχει αναδειχθεί σε βασικό διαμεσολαβητή, μεταφέροντας μηνύματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης και προωθώντας πλαίσιο συνομιλιών. Έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμο να φιλοξενήσει διαπραγματεύσεις, αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στηβ Γουίτκοφ επιβεβαίωσε ότι έχει διαβιβαστεί στο Ιράν πρόταση δεκαπέντε (15) σημείων για πιθανή κατάπαυση του πυρός μέσω πακιστανικής διαμεσολάβησης, χαρακτηρίζοντας τις επαφές εποικοδομητικές και εκτιμώντας ότι το Ιράν αναζητά διέξοδο.
Ωστόσο, η Τεχεράνη απορρίπτει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη πραγματικές διαπραγματεύσεις. Ο Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν λαμβάνει μηνύματα, αλλά δεν τα θεωρεί μέρος μιας διαπραγματευτική διαδικασία, προσθέτοντας ότι δεν έχει απαντήσει επισήμως στην αμερικανική πρόταση. Ζητά πλήρη τερματισμό των εχθροπραξιών, εγγυήσεις κατά μελλοντικών επιθέσεων και αποζημιώσεις.
Παράλληλα, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές, η Ουάσιγκτον έχει ζητήσει από το Ισραήλ να επιδείξει αυτοσυγκράτηση σε ορισμένες περιπτώσεις και να αποφύγει τη στοχοποίηση κορυφαίων Ιρανών αξιωματούχων, όπως ο ανώτατος ηγέτης Μοτσταμπά Χαμενεΐ, ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και ο Αραγτσί, προκειμένου να διατηρηθεί το ενδεχόμενο διπλωματικής λύσης.
Οι εξελίξεις αυτές καταδεικνύουν ότι, παρά την ένταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, παραμένουν ανοιχτά τα διπλωματικά κανάλια, με την έκβαση της κρίσης να εξαρτάται πλέον από το εάν θα υπάρξει συμφωνία πριν από τη λήξη του τελεσιγράφου.
Των Tom Ozimek και Chris Summers
Με πληροφορίες από Associated Press and Reuters
