Ο επικεφαλής βιομηχανικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης προειδοποίησε, στις 22 Μαΐου, τις επιχειρήσεις να επισπεύσουν την απεξάρτησή τους από αλυσίδες εφοδιασμού που κυριαρχεί η Κίνα, μετά από συνάντηση των υπουργών Εμπορίου της ΕΕ στις Βρυξέλλες με θέμα την οικονομική ασφάλεια, τις διαταραχές στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και τη διαφοροποίηση.
Ο Στεφάν Σεζουρνέ, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρμόδιος για την ευημερία και τη βιομηχανική στρατηγική, ανέφερε ότι οι επιχειρήσεις δεν θα πρέπει να εξαρτώνται από μία μόνο χώρα για όλες τις κρίσιμες εισροές τους. Η συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων συγκέντρωσε υπουργούς Εμπορίου της ΕΕ και ανώτερους αξιωματούχους από τα κράτη-μέλη.
Ο Σεζουρνέ δήλωσε στη συνέντευξη Τύπου του Συμβουλίου ότι ελάχιστες επιχειρήσεις στην Ευρώπη λαμβάνουν υπ’ όψιν τον γεωπολιτικό κίνδυνο που συνδέεται με τις αλυσίδες εφοδιασμού. Όπως παρατήρησε, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να επικαιροποιήσουν τα επιχειρηματικά τους σχέδια ώστε, για παράδειγμα, να μην προέρχεται το 100% των πρώτων υλών για ένα συγκεκριμένο προϊόν από μία μόνο χώρα.
Το Συμβούλιο της ΕΕ ανέφερε ότι οι υπουργοί συζήτησαν την οικονομική ασφάλεια, τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές ενέργειας και την ανάγκη επιτάχυνσης της διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας και των διαδρομών μεταφοράς, αποφεύγοντας παράλληλα νέες μακροπρόθεσμες εξαρτήσεις. Οι υπουργοί υπογράμμισαν επίσης ότι η επέκταση του εμπορικού δικτύου της ΕΕ είναι κρίσιμη για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού, τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την προώθηση της οικονομικής διαφοροποίησης.
Ο Σεζουρνέ δήλωσε ακόμη στη συνέντευξη Τύπου ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να εκδίδει οδηγίες προς τις επιχειρήσεις και ότι οποιαδήποτε περαιτέρω μέτρα θα εξαρτηθούν από το κατά πόσο οι εταιρείες θα διαφοροποιήσουν επαρκώς τις πηγές τους. Όπως σημείωσε, αυτό δεν συμβαίνει σήμερα.
Το μήνυμα περί διαφοροποίησης δεν περιορίστηκε στον Σεζουρνέ.
Ο Μιχάλης Δαμιανός, υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου, ανέφερε στη σύνοψη του Συμβουλίου ότι το εμπόριο μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ, βοηθώντας την Ένωση να «διαφοροποιήσει και να μειώσει τους κινδύνους». Η Κύπρος ασκεί αυτή την περίοδο την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.
Ο κοινοβουλευτικός γραμματέας της Λετονίας, Αρτιόμς Ουρσούλσκις, δήλωσε ότι η οικονομική ασφάλεια και το ανοιχτό εμπόριο δεν αποτελούν αντικρουόμενους στόχους.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Λετονίας, ο Ουρσούλσκις σημείωσε ότι η ΕΕ πρέπει ταυτόχρονα να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού και να επεκτείνει ενεργά τη συνεργασία με ομοϊδεάτες και αξιόπιστους εταίρους.
Η υπουργός Εξωτερικών της Ιρλανδίας, Χέλεν ΜακΕντή, δήλωσε πριν από τη συνεδρίαση ότι οι υπουργοί θα συζητούσαν τρόπους ενίσχυσης της οικονομικής ανθεκτικότητας της ΕΕ και μείωσης των στρατηγικών κινδύνων που συνδέονται με την περιφερειακή αστάθεια. Η ΜακΕντή παρατήρησε ότι οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ είναι «αναπόσπαστο στοιχείο» για τη διαφοροποίηση κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού και το άνοιγμα εξαγωγικών αγορών για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Η υφυπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Μαρία Τριπόντι, δήλωσε στη συνεδρίαση ότι η αστάθεια γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχει επιδεινώσει το «γεωοικονομικό περιβάλλον» της ΕΕ και έχει αναδείξει διαρθρωτικές ευπάθειες. Η Τριπόντι υποστήριξε ότι η ΕΕ θα πρέπει να διαφοροποιήσει τις οικονομικές συνεργασίες και τις αλυσίδες εφοδιασμού, και παράλληλα να προωθήσει εμπορικές διαπραγματεύσεις με εταίρους όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι Φιλιππίνες, η Ταϊλάνδη και η Μαλαισία.
Σπάνιες γαίες
Η προειδοποίηση της ΕΕ ακολουθεί δύο γύρους κινεζικών ελέγχων στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, οι οποίοι ενίσχυσαν τις ανησυχίες για την έκθεση των αλυσίδων εφοδιασμού.
Το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας και η Γενική Διοίκηση Τελωνείων ανακοίνωσαν στις 4 Απριλίου 2025 ελέγχους σε αρκετά είδη που σχετίζονται με μεσαίες και βαριές σπάνιες γαίες. Στην ανακοίνωση αναφερόταν ότι τα μέτρα υιοθετήθηκαν για τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας και των συμφερόντων της χώρας, καθώς και για την εκπλήρωση υποχρεώσεων μη διάδοσης. Οι εξαγωγείς υποχρεώνονταν να υποβάλλουν αίτηση αδειοδότησης για τα αναφερόμενα είδη, μεταξύ των οποίων προϊόντα που σχετίζονται με σαμάριο, γαδολίνιο, τέρβιο, δυσπρόσιο, λουτήτιο, σκάνδιο και ύττριο.
Το Πεκίνο επέκτεινε τους ελέγχους στις 9 Οκτωβρίου 2025. Το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας και οι τελωνειακές αρχές ανακοίνωσαν πρόσθετους περιορισμούς σε είδη που σχετίζονται με όλμιο, έρβιο, θούλιο, ευρώπιο και υττέρβιο, με εφαρμογή από τις 8 Νοεμβρίου 2025.
Ξεχωριστή ανακοίνωση του κινεζικού υπουργείου Εμπορίου, που εκδόθηκε την ίδια ημέρα, επέβαλε ελέγχους σε ορισμένα προϊόντα εκτός Κίνας που σχετίζονται με σπάνιες γαίες. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ξένες οντότητες οφείλουν σε ορισμένες περιπτώσεις να λαμβάνουν κινεζικές άδειες εξαγωγής διπλής χρήσης όταν εξάγουν προϊόντα εκτός Κίνας που περιέχουν είδη σπάνιων γαιών κινεζικής προέλευσης ή παράγονται με χρήση κινεζικής τεχνολογίας εξόρυξης, τήξης, διαχωρισμού, μεταλλουργίας, κατασκευής μαγνητών ή ανακύκλωσης σπάνιων γαιών.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέφερε τον Νοέμβριο του 2025 ότι η Κίνα εισήγαγε δύο κύματα ελέγχων στις εξαγωγές σπάνιων γαιών τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο του 2025 και αργότερα μετέθεσε την εφαρμογή του δεύτερου κύματος έως τον Νοέμβριο του 2026. Σύμφωνα με την ενημέρωση, οι έλεγχοι εξαγωγών επηρεάζουν σημαντικά την ΕΕ, καθώς τα στοιχεία σπάνιων γαιών αποτελούν κρίσιμες εισροές για τους τομείς της ψηφιακής τεχνολογίας, της ανανεώσιμης ενέργειας και της άμυνας.
Στις 20 Μαΐου, το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας ανακοίνωσε ότι οι κινεζικές και αμερικανικές εμπορικές ομάδες είχαν επικοινωνήσει σχετικά με ζητήματα ελέγχου εξαγωγών και ότι θα μελετήσουν από κοινού τρόπους αντιμετώπισης των ανησυχιών κάθε πλευράς. Το υπουργείο ανέφερε επίσης ότι η Κίνα εξετάζει αιτήσεις αδειοδότησης για επιτρεπόμενες πολιτικές χρήσεις σύμφωνα με τους ισχύοντες νόμους και κανονισμούς.
Η πολιτική της ΕΕ
Ο νόμος της ΕΕ για τις κρίσιμες πρώτες ύλες θέτει στόχους για το 2030 σχετικά με στρατηγικές πρώτες ύλες: τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης της ΕΕ θα πρέπει να εξορύσσεται εντός της Ένωσης, το 40% να υφίσταται επεξεργασία στην ΕΕ και το 25% να ανακυκλώνεται στην ΕΕ. Ο νόμος ορίζει επίσης ότι όχι περισσότερο από το 65% της ετήσιας κατανάλωσης οποιασδήποτε στρατηγικής πρώτης ύλης της ΕΕ θα πρέπει να προέρχεται από μία μόνο τρίτη χώρα.
Τον Δεκέμβριο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε το Σχέδιο Δράσης RESourceEU για τη μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Επιτροπή ανέφερε ότι το σχέδιο θα στηρίξει τη διαφοροποίηση, την ανακύκλωση, τη δημιουργία αποθεμάτων, τις κοινές αγορές και τις επενδύσεις, με άμεση έμφαση στους μόνιμους μαγνήτες σπάνιων γαιών, στις πρώτες ύλες μπαταριών και στα υλικά που σχετίζονται με την άμυνα. Όπως σημείωσε, το σχέδιο θα κινητοποιήσει σχεδόν 3 δισ. ευρώ σε διάστημα 12 μηνών.
Η εμπορική ανισορροπία με την Κίνα έχει αυξήσει την πίεση στις Βρυξέλλες. Η Eurostat ανακοίνωσε ότι η ΕΕ εξήγαγε αγαθά αξίας 199,6 δισ. ευρώ προς την Κίνα το 2025 και εισήγαγε αγαθά αξίας 559,4 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα εμπορικό έλλειμμα αγαθών ύψους 359,8 δισ. ευρώ. Οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Κίνα το 2025 μειώθηκαν κατά 6,5% σε σχέση με το 2024, ενώ οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 6,4%.
Συντονισμός με ΗΠΑ
Η ΕΕ έχει επίσης ενισχύσει τον συντονισμό της με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με τις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών.
Στις 23 Απριλίου 2026, η ΕΕ και οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν στην Ουάσιγκτον μνημόνιο κατανόησης, θεσπίζοντας στρατηγική συνεργασία για κρίσιμα ορυκτά. Η Επιτροπή ανέφερε ότι η συμφωνία θεσπίζει Σχέδιο Δράσης ΕΕ-ΗΠΑ για κρίσιμα ορυκτά, το οποίο καλύπτει την εξόρυξη, την επεξεργασία, την ανακύκλωση, τις επενδύσεις και την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού.
Στη συνέντευξη Τύπου του Συμβουλίου, ο Σεζουρνέ δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τις εμπορικές συνεργασίες και τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, να συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και να αποφύγει νέες στρατηγικές εξαρτήσεις. Τόνισε επίσης ότι η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή και τις δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας στην Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω πρωτοβουλιών όπως η Πράξη για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας.
Του Arthur Zhang
